15 мамыр күні Түркістанда Түркі мемлекеттері ұйымы басшылары кеңесінің бейресми саммиті өтеді. Биылғы кездесудің басты тақырыбы – жасанды интеллект пен цифрлық даму. Бұл бағыттың күн тәртібіне шығуы кездейсоқ емес. Өйткені әлемдік экономика, саясат және қауіпсіздік жүйесі қазір технологиялық трансформация кезеңіне өтті. Осындай жағдайда түркі мемлекеттері де ортақ цифрлық кеңістік қалыптастыруға мүдделі екенін көрсетіп отыр.
Түркістан неге маңызды алаңға айналды?
Соңғы жылдары Түркістан тек тарихи-рухани орталық ретінде ғана емес, халықаралық дипломатиялық кездесулер өтетін стратегиялық алаң ретінде де танылып келеді. Қазақстанның дәл осы қаланы саммит орны ретінде таңдауы символикалық мәнге ие.
Біріншіден, Түркістан – түркі халықтарының тарихи байланысын айқындайтын ортақ мәдени орталық. Екіншіден, Қазақстан ұйым аясындағы интеграциялық процестерде белсенді рөл атқарып келеді. Үшіншіден, қазіргі кезеңде Астана түркі әлемінің саяси ғана емес, технологиялық ықпалдастығын да күшейтуге мүдделі.
Саммиттің Түркістанда өтуі Қазақстанның түркі мемлекеттері арасындағы диалог платформасы ретіндегі позициясын нығайтады.
Жасанды интеллект – жаңа геосаяси фактор
Бұрын халықаралық ұйымдар негізінен сауда, көлік немесе қауіпсіздік мәселелерін талқылайтын. Ал қазір жасанды интеллект жаһандық бәсекенің негізгі құралына айналып отыр.
АҚШ, Қытай және Еуроодақ AI технологияларын дамытуға миллиардтаған доллар инвестиция құюда. Мұндай жағдайда түркі мемлекеттері де цифрлық тәуелсіздік мәселесіне назар аудара бастады.
Саммит барысында бірнеше маңызды мәселе көтерілуі ықтимал:
Бұл бастамалар тек экономикалық емес, саяси маңызға да ие. Себебі болашақта технологияны бақылаған мемлекеттер халықаралық ықпалға көбірек ие болады.
Түркі мемлекеттері қандай мүмкіндіктерге ие?
Түркі мемлекеттері ұйымына мүше елдердің әлеуеті әртүрлі болғанымен, олардың ортақ артықшылықтары бар. Түркия қорғаныс өнеркәсібі мен цифрлық технологияда айтарлықтай тәжірибе жинады. Қазақстан финтех пен eGov жүйесін дамытуда Орталық Азиядағы көшбасшылардың бірі саналады. Әзербайжан цифрлық инфрақұрылымды кеңейтіп жатыр. Өзбекстан IT-аутсорсинг пен жастарды технологиялық мамандықтарға даярлауға басымдық беруде.
Егер осы ресурстар біріктірілсе, түркі кеңістігінде жаңа технологиялық нарық қалыптасуы мүмкін.
Сарапшылардың пікірінше, ұйым аясында ортақ IT-хабтар, венчурлық қорлар немесе цифрлық білім беру бағдарламалары құрылуы ғажап емес.
Қазақстан үшін қандай пайда бар?
Қазақстан үшін бұл саммит бірнеше бағытта маңызды.
Біріншіден, елдің халықаралық беделі күшейеді. Түркістанда жоғары деңгейдегі кездесудің өтуі Қазақстанның аймақтық дипломатиядағы ықпалын арттырады.
Екіншіден, цифрлық экономикаға инвестиция тартуға мүмкіндік пайда болады. Жасанды интеллект, дата-орталықтар, бұлтты технологиялар секілді салаларға ортақ жобалар келуі мүмкін.
Үшіншіден, Қазақстан өзін Еуропа мен Азия арасындағы цифрлық көпір ретінде көрсетуге тырысады. Бұл бағытта Транскаспий дәлізімен қатар цифрлық логистика мәселесі де өзекті болмақ.
Бейресми саммит болғанымен, кездесудің саяси салмағы жоғары. Сарапшылар бірнеше нақты бастама жариялануы мүмкін екенін айтады. Оның ішінде:
Ең бастысы – түркі мемлекеттері технологиялық күн тәртібін қалыптастыруға талпынып отырғанын көрсетеді.
Түркі әлемі жаңа кезеңге өтті ме?
Соңғы жылдары Түркі мемлекеттері ұйымы мәдени-гуманитарлық форматтан экономикалық және геосаяси ұйымға айнала бастады. Енді оған технологиялық бағыт қосылып отыр.
Түркістандағы саммит осы өзгерістің айқын белгісі болуы мүмкін. Егер ұйым цифрлық даму бойынша нақты механизмдер қалыптастыра алса, онда түркі кеңістігі алдағы онжылдықта жаңа технологиялық аймақтардың біріне айналуы ықтимал.
Жасанды интеллект дәуірінде мемлекеттердің ықпалы тек табиғи ресурспен емес, технологиялық мүмкіндігімен өлшенеді. Сондықтан Түркістандағы кездесу – жай ғана дипломатиялық жиын емес, болашаққа бағытталған стратегиялық қадам.