Көшпелі өркениеттің алтын дәуірі саналатын Алтын Орда бүгінде жаңа ғылыми көзқарастың өзегіне айналып отыр. Астанада өтіп жатқан халықаралық симпозиум осы ұлы мұраны зерттеуге әлем ғалымдарын біріктіріп, тарих пен болашақты жалғайтын диалог алаңын қалыптастырды.
Алтын Орда мұрасының ғылыми маңызы
Іс-шараға АҚШ, Ұлыбритания, Франция, Қытай, Украина, Моңғолия және басқа да 25 елден делегаттар қатысуда. Барлығы шамамен 300-ге жуық қатысушы жиналған, олардың ішінде 120-дан астам шетелдік ғалым және БҰҰ-ның білім, ғылым және мәдениет жөніндегі ұйымы – UNESCO өкілдері бар.
Жиын Тәуелсіздік сарайында өтіп жатыр. Ұйымдастырушылардайтуынша, бұл симпозиум халықаралық ғылыми ынтымақтастықты күшейтіп, ортақ тарихи мұраны жаңа қырынан зерттеуге мүмкіндік береді.
Жошы Ұлысын зерттеу ғылыми институтының директоры Жақсылық Сәбитовтің айтуынша, бүгінге дейін Алтын Орда хандарына тиесілі шамамен бір миллионға жуық тиын (монета) анықталған. Осы деректерді талдау нәтижесінде бұл мемлекеттің тарихында жүзге жуық хан билік еткені белгілі болған.
Бұл мәліметтер Алтын Орда тарихын тереңірек зерттеуге және оның Еуразия өркениетіндегі орнын нақтылауға үлкен үлес қосып отыр.
ЮНЕСКО өкілінің пікірі
Симпозиумның ашылуында UNESCO Бас директорының орынбасары, Дүниежүзілік мұра орталығының басшысы Лазаре Элунду Ассомо сөз сөйледі.
Ол Алтын Орданы тек өткен тарих емес, бүгінгі мәдени диалогтың маңызды бөлігі ретінде сипаттады:
Алтын Орда – тек тарихи мұра емес, ол қазіргі және болашақтың да бір бөлігі. Бұл мемлекет Еуразия кеңістігінде сауда, мәдени алмасу және ынтымақтастықтың маңызды орталығы болды. Мұнда діндер, тілдер, өнер мен технологиялар тоғысты. Сондықтан ол мәдениеттер арасындағы диалогтың тарихи үлгісі ретінде маңызды, – деді ол.
Оның айтуынша, Қазақстан ЮНЕСКО-ның маңызды серіктестерінің бірі болып қала береді және мәдени мұраны сақтау мен дамытуда белсенді жұмыс жүргізіп келеді.
Моңғолия ғылым академиясының көзқарасы
Симпозиумда Моңғолия Ғылым академиясының президенті Содносамбуу Дэмбэрэл де сөз сөйледі. Ол Қазақстан мен Моңғолияны терең тарихи байланыстар біріктіретінін атап өтті.
Оның айтуынша, Шыңғыс хан мен оның мұрагерлері Еуразия даласында бейбітшілік орнатып, өркениеттер арасындағы байланысты күшейткен. Бұл кезең тарихта «Pax Mongolica» деп аталады.
Сонымен қатар ол Алтын Орданың Golden Horde тарихтағы рөліне ерекше тоқталды:
Алтын Орда Моңғол империясындағы маңызды әкімшілік және сауда жүйесін қамтамасыз етіп, Ұлы Жібек жолының қауіпсіздігін сақтауда үлкен рөл атқарды. Бұл мемлекет тек саяси құрылым емес, өркениеттерді байланыстыратын көпір болды, – деді ол.
Дэмбэрэл мырза Қазақстан мен Моңғолия арасындағы ғылыми байланыстардың дамып келе жатқанын да атап өтті. Бұған археологиялық бірлескен зерттеулер мен тарихи нысандарды қазу жұмыстары дәлел бола алады.
Ол сондай-ақ дала өркениеті екі халықты біріктіретін ортақ мәдени кеңістік екенін айтты. Киіз үй мәдениеті, салт-дәстүр мен дүниетанымдағы ұқсастықтар осы тарихи сабақтастықты дәлелдейді.
Алтын Орда – жай ғана мемлекет емес
Симпозиумда сөз алған Өзбекстан Ғылым академиясының президенті, тарихшы ғалым Шавкат Абдуллаевич Аюпов та Алтын Орданың Еуразия тарихындағы орнына ерекше тоқталды.
Оның айтуынша, Алтын Орда тек саяси құрылым ғана емес, қалалар мен керуен жолдары, сауда мен мәдениет тоғысқан ірі өркениеттік кеңістік болған.
Алтын Орда – жай ғана мемлекет емес. Бұл – қалалар, керуен жолдары, мәдени және өркениеттік орталықтар қалыптасқан алып тарихи кеңістік. Ол ғасырлар бойы Орталық Азия халықтарының саяси, мәдени және этникалық дамуына ықпал етті, – деді ол.
Ғалым Қазақстан мен Өзбекстан тарихының ортақ тамыры тереңде жатқанын да атап өтті. Оның айтуынша, бұл байланыстар дәл Алтын Орда кезеңінде айқын көрініс тапқан.
Қазақстан мен Өзбекстан тарихы – ортақ тарихи кеңістіктің бір бөлігі. Бұл өңірде көшпелі және отырықшы өркениеттер өзара ықпалдасып, күрделі саяси, мәдени және шаруашылық үдерістер қалыптастырды. Кейін бұл үрдістер қазақ және өзбек халықтарының тарихи дамуына негіз болды, – деді.
Шавкат Аюпов Алтын Орданы тек көшпелі мемлекет ретінде қарастыру жеткіліксіз екенін де ерекше атап өтті. Оның пікірінше, бұл өркениет әртүрлі мәдени және экономикалық жүйелерді біріктіре білген.
Симпозиумға қатысушылардың пікірінше, Алтын Орда мұрасын зерттеу тек тарихи таным үшін ғана емес, қазіргі халықаралық мәдени диалогты дамыту үшін де маңызды. Ғалымдар бұл жиын жаңа бірлескен жобаларға жол ашатынына сенім білдірді.
Астанада өтіп жатқан бұл халықаралық симпозиум Еуразия кеңістігіндегі ортақ тарихи мұраны зерттеуге бағытталған маңызды ғылыми алаң ретінде бағаланып отыр.
