Қазақстанда шілде айының ортасы ауа райының күрт құбылуымен ерекшеленіп отыр. Бір өңірлерде аптап ыстық +45 градусқа дейін көтерілсе, кей аймақтарда нөсер жаңбыр, бұршақ және екпінді жел күтіледі. Синоптиктер мұндай қарама-қайшы құбылыстарды атмосфералық фронттардың өтуімен байланыстырады.
Алдағы демалыс күндері еліміздің басым бөлігінде тұрақсыз ауа райы сақталады. «Қазгидромет» мәліметінше, атмосфералық фронттардың әсерінен кей өңірлерде қысқа мерзімді жаңбыр жауып, найзағай ойнайды. Батыс аймақтарда бұршақ жауып, желдің жылдамдығы күшеюі мүмкін.
Сонымен қатар еліміздің оңтүстігі, оңтүстік-батысы, шығысы және орталық бөлігінде жауын-шашынсыз, бірақ өте ыстық ауа райы күтіледі.
Аптап ыстықтың жаңа деңгейі
Жаз мезгілінде жоғары температура Қазақстан үшін қалыпты құбылыс болғанымен, соңғы жылдары ыстық толқындарының ұзақтығы мен қарқындылығы артып келеді.
Алдағы күндері ауа температурасы республиканың көп бөлігінде +33…+40 градус аралығында болады. Ал оңтүстік және оңтүстік-батыс өңірлерде сынап бағаны +38…+45 градусқа дейін көтерілуі мүмкін.
Мамандар мұндай көрсеткіштерді «күшті және өте күшті ыстық» санатына жатқызады.
Экстремалды температура ең алдымен халықтың денсаулығына, ауыл шаруашылығына және қалалардағы экологиялық жағдайға әсер етеді. Ұзақ уақыт сақталған ыстық топырақтың кебуіне, су тапшылығының артуына және өрт қаупінің көбеюіне әкелуі мүмкін.
Неліктен ыстық кезде ауа сапасы нашарлайды?
Аптап ыстықтың тағы бір салдары – қалалардағы ауа сапасының төмендеуі. Әдетте ыстық әрі желсіз күндері атмосферада ауа алмасуы баяулайды.
Мұндай жағдайда көліктерден шығатын түтін, өндіріс орындарының қалдықтары, шаң-тозаң және басқа да ластаушы бөлшектер ауада ұзақ сақталады. Олар жоғары көтеріліп, таралмай, жерге жақын қабатта жиналады.
Нәтижесінде қалаларда «жылу күмбезі» немесе «жылыжай әсері» байқалады. Бұл әсіресе ірі мегаполистерде сезіледі. Ауа температурасы жоғарылаған сайын атмосфералық ластану деңгейі де артуы мүмкін.
10 шілдеде Қазақстанның жеті қаласында қолайсыз метеорологиялық жағдай жариялануы да осы факторлармен байланысты.
Ыстық пен бұршақ қатар келуі нені көрсетеді?
Бір қарағанда, +40 градус ыстық пен бұршақтың қатар жүруі тосын көрінуі мүмкін. Алайда мамандар мұны атмосферадағы тұрақсыздықпен түсіндіреді.
Күн қатты қызған кезде жер беті мен ауа қабаттары арасындағы температура айырмашылығы артады. Бұлттардың қарқынды қалыптасуына жағдай жасап, найзағайлы жаңбыр, қатты жел немесе бұршақ сияқты құбылыстардың пайда болуына әкелуі мүмкін.
Яғни бір аймақта аптап ыстық сақталса, екінші жерде қысқа уақыт ішінде күшті жауын-шашын болуы ықтимал.
Халық қандай қауіпсіздік шараларын сақтауы керек?
Мамандар ыстық күндері бірнеше қарапайым ережені сақтауға кеңес береді:
- күннің ең ыстық уақытында (11:00–17:00 аралығы) ұзақ уақыт далада жүрмеу;
- жеткілікті мөлшерде су ішу;
- ауыр физикалық жұмысты шектеу;
- жеңіл әрі ашық түсті киім кию;
- көлікте балалар мен жануарларды қалдырмау.
Ал бұршақ пен қатты жел кезінде ғимарат ішінде болған дұрыс. Ашық жерде жүрген жағдайда ағаштардың, жарнама құрылымдарының және әлсіз бекітілген нысандардың жанында тұрмау қажет.
Климат өзгерісінің әсері күшейіп келеді
Соңғы жылдары Қазақстанда ауа райының шұғыл өзгерістері жиілеп отыр. Бір мезгілде ыстық толқындары, құрғақшылық, нөсер жауын және қатты жел сияқты құбылыстардың байқалуы климаттық өзгерістердің ықпалымен байланыстырылады.
Сарапшылардың айтуынша, алдағы жылдары экстремалды ауа райы құбылыстарына дайындық мәселесі өзекті бола түседі. Бұл тек синоптиктердің болжамы емес, сонымен бірге қалаларды жоспарлау, су ресурстарын басқару және халықтың қауіпсіздігін қамтамасыз ету бағытындағы маңызды міндет.
Қазақстандағы қазіргі шілде ауа райы бір ғана құбылыспен шектелмейтінін көрсетті. Бір жағынан – рекордтық ыстық, екінші жағынан – дауыл мен бұршақ. Мұндай табиғи өзгерістерге бейімделу енді күнделікті өмірдің маңызды бөлігіне айналып келеді.
