Әлеуметтік желіде қазақстандықтардың жеке деректері жаппай сатылымға шығарылғаны туралы ақпарат тарады. Хабарламаларда белгісіз хакердің қараңғы интернетте 15 миллион қазақстандыққа қатысты мәліметтер базасын ұсынғаны айтылған. Алайда бұл ақпараттың шынайылығы әзірге расталған жоқ. Ішкі істер министрлігі жағдайды тексеріп жатыр.
ІІМ не анықтады?
ІІМ мәліметінше, азаматтардың деректерін сату туралы хабарландыру құқық қорғау органдарының назарынан тыс қалған жоқ. Қазір мамандар хабарландыруды орналастырған адамды, сондай-ақ ұсынылып отырған деректердің қайдан алынғанын анықтап жатыр.
Сонымен қатар жеке ақпаратты заңсыз алған немесе оны таратқан болуы мүмкін адамдардың қатысы тексерілуде.
Ең маңыздысы – қазіргі таңда eGov порталына рұқсатсыз кіру фактілері тіркелмеген. Демек әлеуметтік желілерде тараған «қазақстандықтардың деректері ұрланды» деген ақпаратты әзірге расталған факт ретінде қабылдауға негіз жоқ.
15 млн адамның дерегі туралы ақпарат қайдан шықты?
Әлеуметтік желілерде тараған мәліметтерге сәйкес, белгісіз адам қараңғы интернетте 15 миллион қазақстандықтың деректер базасын сатуға немесе ұсынуға шығарған.
Хабарламаларда файл көлемі шамамен 2,7 ГБ, ал оның ішінде 47 миллион жол бар деген ақпарат тараған.
Сондай-ақ база құрамында азаматтардың жеке және байланыс деректері, телефон нөмірлері, электрондық пошта мекенжайлары, жұмыс орны туралы мәліметтер, құжаттардың скан-көшірмелері және құпиясөздер бар деген мәлімдеме жасалған.
Базаның бағасы 0,5 биткоин, яғни шамамен 32 мың доллар деп көрсетілген.
Бірақ бұл мәліметтердің барлығы әзірге әлеуметтік желілердегі хабарламаларға негізделген. Құқық қорғау органдары деректердің нақты кімге тиесілі екенін және олардың шын мәнінде қазақстандықтарға қатысты екенін анықтап жатыр.
Darknet деген не?
Darknet – интернеттің қарапайым іздеу жүйелері арқылы қолжетімсіз бөлігі. Оған кіру үшін арнайы бағдарламалық құралдар қажет.
Оның ерекшелігі – пайдаланушылардың анонимдігін қамтамасыз етуге бағытталған технологиялардың қолданылуы. Сондықтан darknet ішінде заңсыз тауарлар мен қызметтер ұсынылатын платформалар да кездеседі.
Алайда darknet-те қандай да бір деректер базасының жариялануы оның міндетті түрде шынайы немесе жаңа екенін білдірмейді. Мұндай платформаларда ескі, қолдан жасалған немесе басқа деректерден құрастырылған ақпарат та таралуы мүмкін.
Сондықтан қазіргі жағдайда басты мәселе – аталған базаның шынайылығын және оның қайдан алынғанын анықтау.
Жеке деректер заңмен қорғалады
Қазақстанда азаматтардың жеке деректерін қорғау заңнамамен қамтамасыз етіледі. Қолданыстағы ережелер бойынша жеке деректерді жинау, өңдеу, сақтау және тарату арнайы талаптарға бағынады. (Государственные услуги)
ІІМ азаматтардың жеке деректерін қорғау конституциялық кепілдік екенін атап өтті. Заңсыз түрде жеке ақпарат жинау, өңдеу, сақтау немесе пайдалану, соның ішінде цифрлық технологияларды қолдану арқылы жасауға жол берілмейді.
Сондықтан деректердің заңсыз таралуы расталған жағдайда, оның қайдан шыққанын және оған кімдердің қатысы бар екенін анықтау маңызды.
eGov пайдаланушылары не істей алады?
Қазақстандықтар өздерінің жеке деректеріне кімдердің қол жеткізгенін бақылау мүмкіндігіне ие. Мысалы, eGov Mobile қосымшасында пайдаланушылар жеке деректерді өңдеуге берілген келісімдердің тарихын көре алады.
Сондай-ақ қандай мемлекеттік орган немесе ұйым жеке деректерге қол жеткізуді сұрағанын, қандай ақпарат сұралғанын және оған қашан келісім берілгенін тексеруге болады. Қажет болған жағдайда бұрын берілген рұқсатты қайтарып алу мүмкіндігі де қарастырылған. (Государственные услуги)
Бұл функция азаматтарға өз деректерінің қолданылуына бақылауды күшейтуге мүмкіндік береді.
Қазір не белгілі?
Қысқаша айтқанда:
- әлеуметтік желілерде 15 миллион қазақстандықтың деректері бар база сатылымға шыққаны туралы ақпарат тарады;
- базада паспорт деректері, телефон нөмірлері және басқа да жеке мәліметтер бар деген мәлімдеме жасалды;
- ІІМ бұл ақпаратты тексеріп жатыр;
- әзірге eGov порталына рұқсатсыз кіру фактілері тіркелмеген;
- құқық қорғау органдары хабарландыру авторын және деректердің шығу көзін анықтауда.
Сондықтан қазір «миллиондаған қазақстандықтың деректері ұрланды» деп нақты айтуға ерте. Тергеу мен тексеру нәтижесінде ғана жарияланған базаның шынайы немесе жалған екені, оның қашан және қандай жолмен алынғаны анықталуы мүмкін.
Ал азаматтарға күмәнді сілтемелерге өтпеу, бөгде адамдарға SMS-кодтар мен құпиясөздерді бермеу және жеке деректерді жария платформаларда орынсыз бөліспеу маңызды.
