Жылда қайталанатын жағдай: газ баллондарынан болатын қасірет неге азаймайды
Қазақстанда тұрмыстық және табиғи газдың жарылуы жыл сайын қайталанатын, ондаған адамның өмірін жалмайтын жүйелі мәселеге айналды. Әдетте оның себептері де ұқсас: жабдықтағы немесе жүйедегі ақау, газ баллондарын пайдалану ережелерін сақтамау, уақтылы тексерістің болмауы, қарапайым қауіпсіздік ережелерінің сақталмауы. Ал оның салдары тым ауыр болуы мүмкін. Щучинскідегі жағдай соған дәлел.
Жылда қайталанатын жағдай
Үйде тұрған қарапайым газ баллоны кей жағдайда «бомбаға» айналуы мүмкін екенін қаперден шығармаған жөн. Соңғы үш жылдағы статистика өзгерер емес: жыл сайын шамамен осындай 120-130 ірі оқиға тіркеледі. Әр санның артында бүлінген тағдыр тұр.
Ал мамандардың дерегіне сүйенсек, оқиғалардың шамамен 70 пайызы қарапайым немқұрайлылық пен қауіпсіздік талаптарын білмеуден болады.
Айталық, қыста жиі жіберілетін қателік – суықта тұрған баллонды бірден ыстық бөлмеге кіргізу. Температура айырмасы 40-50 градусқа дейін жеткенде, ішіндегі газ күрт кеңейеді. Егер баллон шамадан тыс толтырылған болса, металл қабығы қысымға шыдамай жарылуы мүмкін. Бұл – қыс мезгілінде ең жиі қайталанатын сценарий. Баллон өздігінен жарылмайды – оған адамның қауіпсіздік ережелерін сақтамауы себеп.
Адам факторы мен ескі металл
Тағы бір түйткіл – үнемдеу. Кейбір жанармай құю бекеттерінде газ салмақпен емес, қысыммен құйылады. Нәтижесінде баллон рұқсат етілген 85 пайыздың орнына толып кетеді. Ал бұл баллон жылынған кезде гидравликалық соққыға әкеліп, жарылыс қаупін арттырады.
Баллондардың тозуы да – үлкен мәселе. Ел бойынша жүздеген мың баллон 20 жылдан астам уақыт бойы қолданылып келеді. Металл тозады, тот басады. Әдетте адамдар бес жыл сайынғы міндетті техникалық тексерістен өте бермейді. «Әзірге шыдап тұр» деп кейінге қалдырады.
Арзан редукторлар, сапасыз шлангілер, өз бетінше жөндеу де қауіпті. Газ бөлмеге жайлап жиналып, қауіпті концентрацияға жеткенде, жарық қосқышының бір ғана «шырт» еткені жеткілікті. Үнемделген бірнеше мың теңге кейде адам өмірін жалмауы мүмкін.
Үйінде газ баллоны бар әр адам білуге тиіс қағидалар
Қыста ең басты ереже – суық баллонды бірден жылы үйге кіргізбеу. Алдымен оны жылытылмайтын дәлізде немесе тамбурда бірнеше сағат ұстау қажет. Бұл – қауіпсіздік шарты.
Газды тек таразысы бар жерде құйдырған жөн. Баллондағы таңбаланған мерзімге назар аудару керек. Соңғы тексеруден бес жылдан асса, оны ауыстырған дұрыс. Ең қауіпсіз нұсқа – баллонды үйден тыс, желдетілетін металл жәшікте сақтау.
10-15 мың теңге тұратын газ дабылқаққыш (сигнализатор) – артық шығын емес, өмірді сақтайтын құрал. Ол көп жағдайда газдың ағып кеткенін дер кезінде ескертіп үлгереді. Жанып тұрған плитаны қараусыз қалдыруға болмайды.
Жүйелік шешімдер қажет
Мемлекет баллондарды таңбалау бойынша пилоттық жоба бастап, олардың жасын және құю тарихын бақылауға кірісті. Бірақ айналымнан үш жүз мыңнан астам мерзімі өткен баллонды шығару қажет. Халыққа ауыстыруға субсидия берілмесе, бұл үдеріс баяу жүруі мүмкін.
Тұрмыстық баллондарды кәдімгі автожанармай құю бекеттерінде толтыруға да тыйым салу артық болмайды. Ауыл-аймақта құтқару қызметінің түсіндіру жұмыстары жүйелі жүргізілуі тиіс. Қауіпсіздік мәдениеті тек жазалаумен емес, біліммен қалыптасады.
Сондай-ақ композитті баллондар бар. Олар жеңіл әрі өрт кезінде жарылмайды. Бағасы қымбат болғанымен, қауіпсіздігі жоғары. Егер қолжетімді болса, апат саны едәуір азаяр еді.
Соңғы жылдардағы ірі трагедиялар
Щучинск, 2026 жылғы 26 ақпан
Ақмола облысы Бурабай ауданындағы «Палауо орталығы» дәмханасында газ-ауа қоспасы жарылып, ғимарат опырылды. Өрт шықты. Жеті адам қаза тапты, оның ішінде 16 жастағы қыз бар. 26 адам жарақат алды. Сегіз газ баллоны сыртқа шығарылды.
Посмотреть эту публикацию в Instagram
Бұл оқиғаға қатыты қылмыстық іс қозғалды.
Құлсары, 2025 жылғы 30 мамыр – «Ниет» жанармай құю бекетіндегі жарылыс
2025 жылғы 30 мамырда кешкісін Атырау облысы Құлсары қаласындағы «Ниет» жанармай құю станциясында резервуарға газ айдау кезінде жойқын жарылыс болды. Газ-ауа қоспасының тұтануы салдарынан өрт лезде өршіп, маңайдағы үш бірқабатты және бір екіқабатты ғимаратқа тарады.
Оқиға салдарынан 43 жастағы ер адам (цистернаның ішінде болған) және оның 40 жастағы жұбайы қаза тапты. Тағы 14-16 адам түрлі дәрежедегі күйік пен жарақат алды.
Құтқарушылар өртті оқшаулап, толық сөндірді. Қылмыстық іс қозғалып, ел бойынша жанармай бекеттеріне жаппай тексеріс жүргізілді. Тергеу барысында бекеттің қажетті рұқсат құжаттарынсыз жұмыс істегені анықталды. Бұл қайғылы жағдайдың негізгі себептерінің бірі ретінде қарастырылды.
Жаушықұм ауылы, 2025 жылғы 21 наурыз – жол апатынан кейінгі жарылыс
Түркістан облысы Шардара ауданындағы Жаушықұм ауылында жеңіл автокөлік автогаз құю станциясына соғылып, резервуар зақымданған. Соның салдарынан сұйытылған газ (пропан-бутан) ағып, артынша газ-ауа қоспасы жарылған.
Екі адам оқиға орнында қаза тауып, үшіншісі ауруханада көз жұмды. Тағы үш адам ауыр жарақатпен ауруханаға жеткізілді. Өрт көрші тұрған көлікке де тарағанымен, құтқарушылар оны жедел сөндірді.
Посмотреть эту публикацию в Instagram
Бұл оқиғадан кейін билік автогаз станцияларын орналастыру талаптарын күшейтіп, резервуарларды жер астына көшіруді міндеттейтін нормаларды енгізді.
Тұрбат ауылы, 2025 жылғы 7-8 шілде – жанармай төгу кезіндегі жарылыс
Түркістан облысы Қазығұрт ауданындағы Тұрбат ауылында жанармай құю бекетінде бензовоздан отын төгу кезінде жарылыс болды. Газ-ауа қоспасының тұтануы салдарынан өрт 855 шаршы метр аумақты шарпыды.
Өрт жанармай бекетін, жақын маңдағы жеке тұрғын үйді, дәріхананы, дүкен мен сауда орталығын қамтыды. 29 жастағы жүргізуші жансақтау бөліміне жеткізілді. Абырой болғанда, көз жұмғандар жоқ. Дегенмен бірнеше нысан толықтай жанып кетті.
Бұл жағдай жанармай бекеттерінің тұрғын және сауда орындарына тым жақын орналасуының қауіпті екенін тағы бір мәрте көрсетті.
Қарағанды, 2026 жылғы 22 қаңтар – шағын дәмханадағы жарылыс
2026 жылдың қаңтар айының соңында Қарағанды қаласы Ермеков көшесіндегі жеке тұрған шағын фастфуд-кафеде 17 литрлік газ баллоны жарылды. Жарылыс толқыны ғимараттың терезелерін қиратып, қабырғаларын зақымдады.
Іште болған төрт адам – дәмхана иесі, екі курьер және бір қонақты күйік шалды (дене жарақаты 10-65 пайыз аралығында). Өрт тез тарап, нысан толық жанып кетті. Өкінішке қарай, 30 және 37 жастағы екі ер адам ауруханада көз жұмды.
Іс газ жабдықтарын пайдалану ережелерін бұзу фактісі бойынша тергелуде.
Кентау, 2026 жылғы 1 қаңтар – Жаңа жыл түні болған оқиға
Түркістан облысы Кентау қаласында жаңа жыл түні көпқабатты үйдің бірінші қабатындағы қоғамдық тамақтану орнында газ-ауа қоспасы жарылды. Артынша өрт шықты.
Посмотреть эту публикацию в Instagram
Бір адам сол жерде көз жұмды. Тағы төрт адам ауыр жарақат алып, екеуі жансақтау бөліміне түсті. Олардың арасында 18 жастағы студент қыз да болған, ол кейін ауруханада қайтыс болды.
Шымкент, 2025 жылғы қаңтар – ақауы бар пештен болған жарылыс
Шымкент қаласындағы жеке тұрғын үйде ирандық өндірістегі ақауы бар газ пеші жарылып, үш адам қаза тапты. Үйдің бір бөлігі қирап, тірі қалғандарды күйік шалған.
Сабынды ауылы, 2024 жылғы 17 қараша – мешіттегі жарылыс
Ақмола облысы Қорғалжын ауданындағы Сабынды ауылында бұрынғы мешіт ғимаратында ас беру кезінде газ-ауа қоспасы жарылды. Үш адам – 46 жастағы ер адам, 41 жастағы әйел және 12 жастағы бала қаза тапты.
Посмотреть эту публикацию в Instagram
16 адам Астана қаласының ауруханаларына жеткізілді, олардың жетеуі ауыр жағдайда жансақтау бөліміне түсті. Ғимарат толық қирады. Өрт болмаған.
Тергеу дерегі бойынша, суықта тұрған баллон жылы бөлмеге кіргізілген. Температура айырмасының жоғары болуынан газ кеңейіп, 1985 жылдан бері қолданылып келген ескі баллон жарылған.
Мойынты, 2025 жылғы желтоқсан
Қарағанды облысының Мойынты кентіндегі тұрғын үйде газ баллоны жарылып, екі адам қаза тапты. Үйдің құрылымдарына елеулі зақым келді.
Талдықорған, 2024 жылғы 31 желтоқсан
Жаңа жыл қарсаңында жеке үйде табиғи газдың ағып кетуінен жарылыс болды. Үйдің отағасы оқиға орнында көз жұмып, тағы бір адам ауруханада қайтыс болды.
Посмотреть эту публикацию в Instagram
Ботақара, 2024 жылғы қаңтар
Қарағанды облысы Ботақара кентінде екіқабатты үйдің екінші қабатындағы пәтерде газ баллоны жарылды. Екі адам қаза тауып, бес адам, оның ішінде үш бала зардап шекті. Ғимарат ішінара опырылып, жағдайды одан әрі күрделендірді.
Ресми дерекке сүйенсек, 2023 жылдың өзінде 128 газ жарылысы оқиғасы тіркеліп, 20-дан астам адам көз жұмған. 2024-2025 жылдар аралығында да көрсеткіш төмендеген жоқ. 2026 жылдан бастап жаңа жанармай бекеттерінде жер асты резервуарлары міндеттелді, ал ескілері 2031 жылға дейін жаңғыртылуы тиіс.
Алайда бақылау күшейтіліп, міндетті тексеріс жүйесі жолға қойылып, халыққа кең көлемде түсіндіру жұмыстары жүргізілмейінше, мұндай қайғылы оқиғалар қайталана беруі мүмкін.
Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram - ға
Оқи отырыңыз 
