Жер бетінде аптап ыстық немесе алда адамзатты не күтіп тұр
Еуропалық Одақ ғалымдарының соңғы деректері адамзат үшін аса алаңдатарлық үрдісті айқын көрсетті. 2025 жыл жаһандық температуралар бойынша рекордтық көрсеткіштерге жақындап, Жер шары тарихтағы үшінші ең ыстық жыл ретінде тіркелді. Ең бастысы — планетаның орташа температурасы үш жыл қатарынан индустрияға дейінгі деңгейден 1,5 °C-тан жоғары болып отыр. Бұл климаттық бақылаулар басталғалы бері алғаш рет тіркелген әрі ең ұзақ кезең.
Еуропалық орта мерзімді ауа райын болжау орталығының (ECMWF) мәліметіне сәйкес, соңғы үш жыл - 2023, 2024 және 2025 жылдар — Жер тарихындағы ең ыстық үш жыл болып саналады. Ал абсолюттік рекорд әзірге 2024 жылға тиесілі. Ғалымдар бұл құбылысты табиғи циклдермен ғана емес, ең алдымен парниктік газдардың үздіксіз артуымен байланыстырады.
1,5 °C шегі неліктен маңызды?
Климаттанушылар үшін 1,5 °C - жай ғана сан емес. Бұл - қауіпті бетбұрыс нүктесі. Ғалымдардың айтуынша, дәл осы межеден кейін климаттық өзгерістердің салдары күрделене түсіп, кей жағдайда қайтымсыз сипатқа ие болуы мүмкін. Мұздықтардың жаппай еруі, теңіз деңгейінің жылдам көтерілуі, шөлейттену, биоалуантүрліліктің азаюы — осының бәрі 1,5 °C-тен асқан әлемнің шындығына айналуы ықтимал.
2015 жылы қабылданған Париж климат келісімі аясында әлем елдері жаһандық температураның ұзақ мерзімді өсімін 1,5 °C-тан асырмауға уағдаласқан еді. Алайда бүгінгі ахуал бұл міндеттемелердің орындалмай отырғанын аңғартады. ECMWF сарапшыларының болжамынша, қазіргі шығарындылар деңгейі сақталса, адамзат бұл межеден 2030 жылға дейін-ақ толықтай асып кетуі мүмкін. Бұл — бұрынғы болжамдардан шамамен он жыл ерте.
Экстремалды ауа райы – жаңа қалып
Жаһандық жылынудың ең көзге көрінетін салдары — экстремалды ауа райы құбылыстарының жиілеуі. Соңғы жылдары әлемнің әр түкпірінде бұрын-соңды болмаған аптап ыстықтар, алапат орман өрттері, жойқын су тасқындары мен ұзаққа созылған құрғақшылықтар тіркеліп отыр. Мамандар мұны кездейсоқ құбылыс емес, климаттың өзгеруінен туындаған жаңа қалып деп бағалайды.
Мысалы, Еуропада рекордтық ыстық ауыл шаруашылығына зор соққы берсе, Азия мен Африкада аптап пен су тапшылығы миллиондаған адамның өмір сүру жағдайын қиындатуда. Ал мұхит температурасының көтерілуі тропикалық дауылдардың қуатын арттырып, жағалаудағы аймақтарға төнетін қатерді еселей түсті.
Адамзат алдында тұрған таңдау
Ғалымдар жағдайды түбегейлі өзгерту әлі де мүмкін екенін айтады, бірақ уақыт өте аз. Парниктік газдар шығарындыларын күрт қысқарту, жаңартылатын энергия көздеріне көшу, өндіріс пен тұтыну мәдениетін қайта қарау — бұлар кейінге қалдыруды көтермейтін міндеттер.
Жер шары соңғы үш жылда-ақ адамзатқа айқын белгі беріп отыр: климаттың өзгеруі - болашақтың мәселесі емес, бүгінгі күннің шындығы. Ендігі сұрақ - адам баласы осы ескертуді дер кезінде түсініп, ортақ әрекетке көше ала ма, әлде жылынған планетаның ауыр салдарымен бетпе-бет қала ма?
Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram - ға
Оқи отырыңыз 
