Зейнетақы жинағын мерзімінен бұрын алу шектері өсуі мүмкін: не өзгереді?
Қазақстанда зейнетақы жинақтарын мерзімінен бұрын алу мәселесі қайтадан күн тәртібіне шықты. Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев зейнетақы жүйесіне қатысты жаңа тәсілдер қаралып жатқанын мәлімдеді. Бұл өзгерістердің басты себебі — азаматтардың жинақты жаппай пайдалана бастауы.
5 триллион теңге: нені білдіреді?
Министрдің айтуынша, БЖЗҚ-дан (ЕНПФ) алынған қаражат көлемі 5 трлн теңгеге жеткен. Бұл — өте ірі сома және зейнетақы жүйесіне айтарлықтай әсер етеді.
Ең алаңдататыны — осы қаражаттың шамамен 1 трлн теңгесін жастар пайдаланған. Яғни, әлі зейнет жасына жетпеген, болашақта ұзақ уақыт өмір сүретін азаматтар өз жинағын ерте жұмсап жатыр.
Мамандардың пікірінше, бұл үрдіс жалғаса берсе, болашақта адамдардың зейнетақысы жеткіліксіз болуы мүмкін.
Неге жеткіліктілік шегін көтеру керек?
Жеткіліктілік шегі — зейнетақы шотында міндетті түрде қалуы тиіс ең төменгі сома. Осы шектен асқан бөлігін ғана алуға болады.
Асқарбек Ертаевтың түсіндіруінше, шекті көтерудің негізгі мақсаты:
- азаматтардың жинағын ерте жұмсауын шектеу;
- болашақ зейнетақыны сақтау;
- жүйенің ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз ету.
Яғни мемлекет «қазір пайдалану» мен «болашақты қамтамасыз ету» арасындағы тепе-теңдікті сақтағысы келеді.
Министрлік деректеріне сәйкес, Қазақстанда шамамен 2,9 млн адам зейнетақы жарнасын мүлде төлемейді.
Бұл нені білдіреді?
Болашақта бұл азаматтар тек базалық зейнетақыға ғана сүйене алады. Қазір оның мөлшері шамамен 35–80 мың теңге аралығында.
Бұл қаражат толыққанды өмір сүруге жеткіліксіз екені анық. Сондықтан мемлекет үшін де қосымша жүктеме пайда болады.
Жаңа формула қалай жұмыс істейді?
Министрлік жаңа заң жобасын әзірлеп жатыр. Соған сәйкес:
- жеткіліктілік шегі жыл сайын өсіп отырады;
- өсім шамамен 10% деңгейінде болуы мүмкін;
- азамат тек осы жаңа шектен асқан соманы ғана ала алады.
Мысал:
Егер сіздің шотыңызда 2 млн теңге болса, келесі жылы жеткіліктілік шегі 2,2 млн теңгеге дейін өсуі мүмкін. Демек, ақша алу мүмкіндігі шектеледі.
Бұл өзгерістер халыққа қалай әсер етеді?
Жаңа ереже енгізілсе:
- зейнетақы ақшасын алу қиындайды;
- алынатын сома азаяды;
- бірақ болашақтағы зейнетақы көлемі артуы мүмкін.
Бұл — қысқа мерзімді қолайлылықтан гөрі, ұзақ мерзімді тұрақтылыққа бағытталған шешім.
Мемлекет неге асығып отыр?
Министрдің айтуынша, өзгерістер сәуір айында-ақ қаралуы мүмкін. Бұл бастаманың жоғары басымдыққа ие екенін көрсетеді.
Себебі қазіргі үрдіс жалғаса берсе:
- зейнетақы жүйесінің тұрақтылығы әлсірейді;
- бюджетке түсетін жүктеме артады;
- болашақ зейнеткерлердің табысы төмен болуы мүмкін.
Қазақстан зейнетақы жүйесінде маңызды кезеңге келіп тұр. Бір жағынан, азаматтарға өз жинағын пайдалану мүмкіндігі берілген. Екінші жағынан, бұл мүмкіндік жүйенің болашағына қауіп төндіруі мүмкін.
Сондықтан жеткіліктілік шегін көтеру — шектеу емес, керісінше болашақтағы қаржылық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге бағытталған қадам.
Ең дұрыс шешім — бүгінгі қажеттілік пен ертеңгі тұрақтылықтың арасынан теңгерімді табу.
Оқи отырыңыз 
