Тістің болмауы есте сақтау және ойлау қабілетіне кері әсер етеді – ғалымдар
Көпшілік тісінен айырылғанда ең үлкен мәселе – ауыртпайтын, шайнауға оңай, жұмсақ тағам табу деп ойлайды. Алайда ғалымдар тістің жоқтығы, адам не жесе де, есте сақтау қабілеті мен ойдың анықтығын біртіндеп әлсірете бастайтынын анықтады.
Хиросима университетінің зерттеушілері тіс жоғалту тікелей когнитивті төмендеуге, яғни жадының, зейіннің және жаңа ақпаратты меңгеру қабілетінің нашарлауына алып келуі мүмкін екенін дәлелдеді. Зерттеу Archives of Oral Biology ғылыми журналында жарияланған.
Ұзақ уақыт бойы тісі жоқ егде жастағы адамдарда ойлау қабілетінің әлсіреуін тек дұрыс тамақтанбаумен байланыстырған. Яғни адам толық шайнай алмай, жұмсақ әрі ақуыз бен дәрумендерге кедей тағамға көшеді, соның салдарынан бүкіл ағза, соның ішінде ми да зардап шегеді деген түсінік қалыптасқан.
Алайда жапон ғалымдары «мәселе тек тағамда емес, басты себеп шайнаудың өзі болса ше?» деген сұраққа жауап іздеген.
Тәжірибе қалай жүргізілді?
Бұл сұраққа жауап табу үшін ғалымдар қартайып келе жатқан еркек тышқандарға тәжірибе жүргізді. Олар жануарларды төрт топқа бөліп, барлық ықтимал жағдайды модельдеді:
«Барлығы қалыпты» – тістері сақталған, ақуызға бай, толыққанды тамақтану.
«Нашар диета» – тістері бар, бірақ ақуызы аз тағам (ашығуды модельдеу үшін).
«Тісі жоқ, тамақ жақсы» – азу тістері алынған, бірақ толыққанды тағам берілді (шайнаусыз жеу үшін езілген күйде).
«Бәрі нашар» – тісі жоқ, әрі ақуызы төмен тағам.
Алты ай өткен соң тышқандарға арнайы сынақ жүргізілді. Олар Барнс лабиринтіне жіберілді – бұл бір ғана қауіпсіз шығатын тесігі бар дөңгелек алаң. Одан жол табу үшін жақсы кеңістіктік жады қажет. Бұл – адамның көлігін қай жерге қойғанын немесе кілтін қайда қалдырғанын есте сақтау қабілетіне ұқсас функция.
Нәтижелер не көрсетті?
Ең қызығы, тісі жоқ, бірақ жақсы тамақтанған тышқандар (3-топ) жадының нашарлауы жағынан тісі де жоқ, тамағы да нашар тышқандармен (4-топ) бірдей нәтиже көрсетті.
Ал тістері сақталған, бірақ диетасы нашар тышқандар (2-топ) тапсырмаларды әлдеқайда жақсы орындаған.
Ғалымдардың пікірінше, бұл нәтиже шайнау стимулының азаюы когнитивті әлсіреудің негізгі себебі екенін айқын көрсетеді.
Ми ішінде не өзгерді?
Зерттеушілер тышқандардың миын, нақтырақ айтқанда, жады мен кеңістікте бағдарлауға жауап беретін гиппокампты зерттеді. Тісі жоқ тышқандарда мына өзгерістер анықталған:
Гиппокамптың маңызды аймақтарында (CA1 және тісті иірім) нейроқабыну байқалған – бұл жүйке жасушаларын зақымдайтын қауіпті процесс;
Жасушалардың бағдарламаланған өлуін (апоптоз) көрсететін маркерлердің деңгейі артқан;
Ал нашар диетаның әсері әлдеқайда әлсіз болып, гиппокамптың шағын ғана бөлігін (CA3) қамтыған.
Неліктен шайнау соншалықты маңызды?
Шайнау – жай ғана механикалық әрекет емес, өте күрделі нейрофизиологиялық процесс. Бұл кезде:
жақ бұлшықеттері мен буындардан келетін жүйке сигналдары миға тікелей жеткізіледі;
гиппокампта қан айналымы күшейіп, ми оттегі мен қоректік заттарға жақсырақ қанығады;
жүйке жасушаларының саулығы мен өсуін қолдайтын маңызды биологиялық заттардың түзілуі ынталандырылады.
Яғни шайнау – миды «жаттықтыратын» табиғи механизмдердің бірі.
Ғалымдардың бұл зерттеуі тістің маңызы тек эстетика мен ас қорытуда ғана емес, ми денсаулығында да шешуші рөл атқаратынын көрсетеді. Тісті жоғалту – дұрыс тамақтанған күннің өзінде – ойлау қабілетінің әлсіреуіне алып келуі мүмкін.
Сондықтан тіс күтімі мен уақтылы протездеу – тек жайлылық емес, жадыны, зейінді және өмір сапасын сақтаудың маңызды шарты.
Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram - ға
Оқи отырыңыз 
