Ашық дереккөзден

Темекінің қоршаған ортаға әсері бар ма

08.02.2026 13:17

Темекі шегу көбіне адам денсаулығына зиян ретінде қарастырылады. Алайда оның қоршаған ортаға тигізетін кері әсері де өте үлкен. Темекі өндірісі, тасымалы және тұтынылуы табиғатқа көп мөлшерде зиян келтіреді. Бұл мәселе экология мен тұрақты даму тұрғысынан да маңызды тақырыпқа айналып отыр.

Алдымен темекі өсіру процесінің өзі табиғатқа салмақ түсіреді. Темекі алқаптарын көбейту үшін көптеген орман алқаптары кесіледі. Жыл сайын әлем бойынша мыңдаған гектар жер темекі плантациясына айналады. Бұл биоалуантүрліліктің азаюына және топырақ сапасының нашарлауына әкеледі.

Темекі өсіру кезінде пестицидтер мен химиялық тыңайтқыштар кеңінен қолданылады. Бұл заттар топырақ пен жерасты суларына сіңіп, экожүйеге зиян тигізеді. Улы химикаттар жәндіктер мен құстарға әсер етіп, табиғи тепе-теңдікті бұзады. Сонымен қатар ауыл шаруашылығы жерлері тез тозады.

Темекі өндірісінде су ресурстары да көп жұмсалады. Бір тал темекі өнімін дайындауға ондаған литр су кетеді деген есеп бар. Ал ірі өндірістерде бұл көрсеткіш өте жоғары. Су тапшылығы бар аймақтар үшін бұл — күрделі мәселе.

Темекі зауыттары атмосфераға түрлі улы қалдықтар шығарады. Өндірістік процестер кезінде көмірқышқыл газы мен басқа да зиянды газдар бөлінеді. Бұл ауа сапасының нашарлауына және климаттың өзгеруіне әсер етеді. Өнеркәсіптік қалдықтар да бөлек экологиялық қауіп тудырады.

Темекі тұқылдары — әлемдегі ең көп таралған қоқыс түрлерінің бірі. Көшелерде, саябақтарда, жағажайларда ең жиі кездесетін қалдық — темекі фильтрі. Олар пластик негізінде жасалады және табиғатта өте баяу ыдырайды. Бір тұқылдың толық жойылуына бірнеше жыл кетуі мүмкін.

Темекі қалдықтары су айдындарына да түседі. Жаңбыр суы арқылы тұқылдар өзен-көлдерге жетіп, суды ластайды. Фильтр құрамындағы улы заттар су жануарларына зиян тигізеді. Балықтар мен құстар бұл қалдықтарды қорек деп шатастырып жұтып қояды.

Темекі түтіні де ауаға тікелей зиян келтіреді. Ашық ортада шегілген темекінің өзі айналадағы адамдарға ғана емес, ауа құрамына да әсер етеді. Улы бөлшектер мен ауыр металдар ауада таралады. Бұл қала экологиясына қосымша жүктеме түсіреді.

Темекіден туындайтын өрт қаупі де үлкен экологиялық проблема. Орман және дала өрттерінің бір бөлігі сөндірілмеген темекі тұқылынан басталады. Мұндай өрттер мыңдаған гектар табиғи аумақты жойып жібереді. Соның салдарынан жануарлар мекені бұзылады.

Сондықтан темекінің зияны тек жеке адамның денсаулығымен шектелмейді. Ол табиғатқа, суға, ауаға, топыраққа кері әсер етеді. Экологиялық тұрғыдан қарағанда да темекі тұтынуды азайту — маңызды қадам. Қоршаған ортаны қорғау әр адамның күнделікті таңдауынан басталады.