Фото: жасанды интеллект DALL-E-3

Республикасы күні - ұлт бірлігі мен мақтанышының мерекесі

24.10.2025 10:30

Қазақстан халқы үшін 25 қазан – Республика күні ерекше мағынаға ие. Бұл күн – елдің тәуелсіздікке қарай жасаған алғашқы және ең маңызды тарихи қадамы. Егемендік декларациясы қабылданған осы дата бүгінде ұлттың бірлігін, елдіктің қадірін және мемлекетшіл рухты дәріптейтін мереке ретінде аталып өтеді, деп хабарлайды EL.kz интернет порталы. 

1990 жылдың 25 қазанында Қазақстанның Жоғарғы Кеңесі «Мемлекеттік егемендік туралы декларацияны» қабылдады. Бұл құжатта елдің аумағындағы барлық байлық пен билік иесі - халық екені жарияланып, мемлекеттің өз заңдарын дербес қабылдау құқығы бекітілді.

Кейін дәл осы тарихи құжат 1991 жылы Тәуелсіздік туралы заңның негізіне айналды. Сондықтан 25 қазан – Тәуелсіз Қазақстан тарихындағы алғашқы еркіндік нышаны деп саналады.

Алайда бұл мерекенің тағдыры күрделі болды: 2009 жылы ол ресми мерекелер тізімінен алынып тасталды. Тек 2022 жылы Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен Республика күні ұлттық мереке ретінде қайта оралды.

Мемлекет басшысы бұл шешімді «ұлттың тарихи жады мен мемлекеттіліктің бастауы ретінде маңызды күнді қайта жаңғырту» деп атады. Расында да, Республика күні – жай ғана мереке емес, ол қазақ халқының өз тағдырын өзі шешуге алғаш мүмкіндік алған сәтін еске түсіретін күн.

Қазір бұл мереке еліміздің барлық өңірінде кең көлемде аталып өтеді: мемлекеттік Ту көтеріледі, марапаттар табысталады, жастарға арналған патриоттық іс-шаралар ұйымдастырылады.

Бүгінде Республика күніне қатысты көпшілік біле бермейтін ерекше деректер бар.

1. Республика – елдегі жалғыз ұлттық мереке.

2022 жылдан бері Қазақстанда тек екі деңгейдегі ресми мерекелер бар: мемлекеттік және ұлттық. Соның ішінде Республика күні – елдегі жалғыз ұлттық мереке саналады. Бұл оның саяси әрі тарихи салмағын айқын көрсетеді.

2. «Республика» – ортақ мүдде деген ұғым.

Бұл сөз латынның “res publica” тіркесінен шыққан. Мағынасы - «ортақ іс» немесе «жалпы игілік». Яғни Республика күні – халықтың ортақ игілігі үшін бірігуін білдіретін мереке.

3. Республика күні мен Тәуелсіздік күні – егіз ұғымдар.

Көпшілігі бұл екі мерекені шатастырып жатады. Бірақ екеуінің айырмашылығы айқын: Республика күні – тәуелсіздікке бастау болған алғашқы шешім, ал Тәуелсіздік күні – егемендіктің заңды түрде жарияланған күні.

4. «Республика» – аты адамдардың есімінде де кездеседі.

Қызық дерек: Қазақстанда «Республика» немесе «Қазақстан» деген атпен тіркелген бірнеше азамат бар. Бұл елдің тарихымен тағдырлас болуға деген ерекше ықыластың көрінісі.

Республика күні – елдің саяси жетістігі ғана емес, ұлттық келісім мен бірліктің мерекесі. Қазақстан бүгінде 130-дан астам этнос өкілінің Отаны. Бұл мереке олардың барлығын ортақ мүддеге – бейбітшілік пен тұрақтылыққа үндейді. Тарихшылардың пікірінше, Республика күні тек егемендіктің бастауы емес, қазақ халқының мемлекеттілікке деген ұмтылысының заңды жалғасы. Қазақ хандығы құрылғаннан бастап ел болудың идеясын ұстанған халықтың арман-мақсаты ХХ ғасырдың соңында ресми түрде жүзеге асты.

Бүгінгі жастар үшін Республика күні – патриоттық рухтың, елге деген жауапкершіліктің күні. Мектептер мен университеттерде түрлі тарихи сабақтар, пікірталастар ұйымдастырылып, егемендіктің мәні түсіндіріледі. Жастар үшін бұл тек мереке емес, өз елінің тағдырына бейжай қарамау қажеттігін еске салатын күн. 25 қазан – тек тарихтың беті емес, бүгінгі елдің рухани айнасы.