18 тамыз – ел тыныштығы үшін тәулік бойы бекетте тұрып, шекара күзететін сарбаздардың кәсіби мерекесі. Биыл Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі құрылғанына 33 жыл толып отыр. Мемлекеттік шекараны дербес қорғау міндеті 1992 жылғы 18 тамызда белгіленген еді.
Халқымыз үшін киелі саналатын – ата-бабадан аманат жердің тұтастығын сақтау мен мемлекеттік шекараны күзету аса мәртебелі әрі зор жауапкершілік. Тәуелсіздік жылдарында Қазақстан шекарасы халықаралық құқық талаптарына сай шегенделіп, демаркацияланды. Ал көршілес мемлекеттермен шекаралық ынтымақтастық өңірлік тұрақтылықтың маңызды тетігіне айналды.
13 402 шақырым мемлекеттік шекара
Тарихқа зер салсақ, КСРО тұсында одақтас республикалар арасындағы шекара ішкі әкімшілік-аумақтық шекара ретінде ғана карталарда белгіленіп, нақты бөлу сызықтары мен бағандар қойылмаған еді. Тәуелсіздік жарияланғаннан кейін Қазақстан шекарасын құқықтық тұрғыда айқындау басым міндетке айналды. 1990 жылдардың басынан 2000 жылдардың ортасына дейінгі кезеңде шекара сызықтары реттелді. Бүгінде Қазақстан Ресей, Қытай, Қырғызстан, Өзбекстан және Түрікменстанмен шектеседі: құрлықтағы мемлекеттік шекараның ұзындығы шамамен 13 402 шақырым, судағы шекара – 1 730 шақырым.
ҰҚК баспасөз қызметі
Қытай Халық Республикасымен шекара мәселелері бірқатар халықаралық келісімшарттар арқылы түпкілікті шешіліп, 2002 жылғы демаркациялық хаттамада сызықтың ұзындығы 1 782 шақырым деп нақты көрсетілді. Қырғызстанмен шекара 1 242 шақырымды, Түрікменстанмен 426 шақырымды, Өзбекстанмен 2 351 шақырымды құрайды. Қазақстан–Ресей шекарасы – әлемдегі үздіксіз құрлық бойымен өтетін ең ұзын шекара: оның ұзындығы 7 591 шақырымға тең. Бұл көрсеткіштер еліміздің аумақтық тұтастығын халықаралық деңгейде бекіткен құжаттармен расталды.
Шекарадан өткізу пункттері
Шекара қызметінің бүгінгі күнгі міндеттері кең әрі көпқырлы. Мемлекеттік шекараның үстінен және бойымен белгіленген режимді сақтау, бақылау-өткізу пунктерінде адамдар, көлік құралдары мен жүктердің өтуін ұлттық заңнама және ратификацияланған халықаралық шарттар талаптарына сай қамтамасыз ету, шекара туралы келісімдерден туындайтын делимитация, демаркация және редемаркация процестеріне қатысу, елдің қорғаныс және ұлттық қауіпсіздік салаларына қатысты тапсырмаларды орындау – осының бәрі күнделікті жұмыс. Сонымен қатар шекара аймағында экономикалық қауіпсіздікті қорғау, көлеңкелі айналым мен заңсыз көші-қонға тосқауыл қою, браконьерлікке қарсы іс-қимыл, қоршаған ортаны және ветеринариялық-санитариялық талаптарды сақтау да назарда.
ҰҚК баспасөз қызметі
Мемлекеттік шекара арқылы өткізу тек арнайы ашылған пунктерде жүргізіледі. Бұл пунктерді ашу, жабу, санаттарға бөлу, техникалық жарақтандыру және жұмысын ұйымдастыру тәртібін Үкімет айқындайды. Әр өткізу нүктесінде шекаралық, кедендік, көліктік, санитариялық-карантиндік, ветеринариялық және фитосанитариялық бақылау органдары өз құзыреті шегінде қызмет атқарады; паспорттық бақылау сызығы адамдарды өткізудің негізгі құқықтық шегі ретінде қолданылады. Ел периметрі бойынша жүзден аса өткізу пункті жұмыс істейді: авиациялық, автомобиль, теміржол, теңіз және өзен бағыттары қамтылған. Соңғы жылдары инфрақұрылымды жаңарту, цифрландыру және өткізу қабілетін арттыру бағытында жүйелі шаралар қабылданып келеді: шекара бекеттерінде жолақтар саны ұлғайып, паспорттық бақылау кабиналары көбейтілуде, деректер алмасу платформалары жаңартылып, тәуекелдерді басқару жүйелері енгізілуде. Бұл – жолаушылар ағыны мен тауар айналымын заңды әрі жедел өткізуге, ал заңсыз әрекеттердің алдын алуға мүмкіндік береді.
Шекара қызметінің күнделікті жұмысы көбіне назардан тыс қалады. Олар:
құжаты дұрыс емес немесе мерзімі өткен адамдар анықталып, көші-қон заңнамасын бұзудың жолы кесіледі;
қару-жарақ, оқ-дәрі, есірткі мен психотроптық заттарды, тыйым салынған діни әдебиетті, валютаны, жанар-жағармай мен акциздік тауарларды заңсыз алып өтудің ондаған-ондаған әрекеті дер кезінде әшкереленеді;
Каспий мен ішкі су айдындарында браконьерлікке қарсы рейдтер тұрақты жүргізіледі. Мұндай жағдайлардың барлығы процессуалдық шешім қабылдауға құзыретті органдарға уақтылы жолданып, жауаптылар заң алдында жауап береді.
Шекара қауіпсіздігі – тек қорғаныс саласының ғана емес, экономиканың, экологияның, қоғамдық денсаулықтың да қауіпсіздігі екенін соңғы жылдардағы тәжірибе айқын көрсетті.
Шекарадағы әскери қызметшілердің әлеуметтік жағдайы
Әскери қызметшілердің әлеуметтік жағдайы мемлекет назарында. Соңғы реформалардың нәтижесінде жалақы айтарлықтай өсті, медициналық қамтамасыз ету толыққанды жүргізіледі. Күнтізбелік есептеуде кемінде сегіз жыл қызмет еткен сарбаздар мен сержанттар үшін отбасылық-тұрмыстық мәселелерді шешуге арналған бірқатар әлеуметтік тетіктер қарастырылған; жоғары оқу орындарында ақылы негізде оқуға жұмсалған шығынның едәуір бөлігін өтеу мүмкіндігі де бар. Шекаралық инфрақұрылым жыл сайын жаңарып, бөлімшелер, әкімшілік және тұрғын үй ғимараттары жоспарлы түрде салынып, пайдалануға берілуде – бұл кадрларды ұстап қалуға, қызметтің тартымдылығын арттыруға ықпал етеді.
Кадр даярлау жүйесі де тұрақты жаңғыру үстінде. ҰҚК Академиясы мен арнайы оқу орындары қарсы барлау, ақпараттық қауіпсіздік, шекаралық бақылау, құқық қолдану және тілдік даярлық бойынша мамандар әзірлейді. Абитуриенттерге қойылатын талаптар айқын: жас шектері, дене және психологиялық дайындық деңгейі, академиялық көрсеткіштер мен тәртіпке бейімділік – барлығы кешенді түрде бағаланады. Қызметкерлер үшін қысқартылған бағдарламалар, қайта даярлау және біліктілікті арттыру курстары қарастырылған. Бұл – шекарадағы технологиялар мен тактикалардың өзгерісіне тез бейімделіп отырудың негізгі алғышарты.
ҰҚК баспасөз қызметі
Соңғы жылдары шекара қауіпсіздігін қамтамасыз етуде цифрлық шешімдердің үлесі айрықша артты: смарт-бекеттер, бейнеаналитика, нөмірлерді автоматты тану, құжаттардың шынайылығын тексерудің биометриялық және криптографиялық құралдары кеңінен қолданылады. Деректерді жедел алмасу, тәуекелге бағдарланған тексеру, логистикалық ағымды «ақылды» басқару – транзиттік әлеуеті жоғары Қазақстан үшін стратегиялық басымдық. Бұл ретте көршілес елдердің бақылаушы органдарымен ақпараттық өзара іс-қимыл біртіндеп стандартталуда: шекарадағы кез келген шешімнің тиімділігі серіктестердің үйлескен жұмысына тікелей байланысты.
Мемлекеттік шекара – экономикалық дәліз
Мемлекеттік шекара – саяси сызық қана емес, экономикалық дәліз. Сол себепті шекарадағы тәртіптің, ашықтық пен болжамдылықтың маңызы үлкен. Бизнес үшін – тауар мен көліктің уақытында өтуі, азаматтар үшін – қауіпсіздік пен жайлылық, мемлекет үшін – заң үстемдігі мен салықтық-тарифтік тәртіп. Шекара қызметі осы үш мүддені тең ұстауға ұмтылып келеді: жылдамдық – заңнан жоғары емес, қауіпсіздік – ашықтықтан кем емес; ал сервистік тәсіл – қызметтік тәртіптің баламасы емес, оны күшейтудің құралы.
ҰҚК баспасөз қызметі
18 тамыз – шекарашыларға алғыс айтатын, олардың еңбегінің мемлекет үшін маңызды екенін тағы бір еске салатын күн. Бүгінгі буынның иығына артылған жауапкершілік аз емес: геосаяси ахуалға сергек қарау, заңсыз көші-қон мен трансшекаралық қылмысқа тосқауыл қою, эпидемиологиялық қауіп-қатерлер кезінде санитариялық шепті мүлтіксіз ұстап тұру, табиғатты қорғау талаптарын қамтамасыз ету – бәрі де шекара сызығынан басталып, сол жерде сыналады. Отандастарымыздың бейбіт өмірі мен мемлекетіміздің беделі – сол сыннан мүдірмей өтудің нәтижесі. Шекара қызметі – осы міндетті атқаруға қабілетті, кәсіби, заманауи құрылым. Уақыт талабы өскен сайын оның жауапкершілігі де ұлғая береді, ал бұл жауапкершілікті арқалауға біздің шекарашылардың ерік-жігері де, білігі де жеткілікті.
Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram - ға
Оқи отырыңыз 
