Қазақстанда жыл сайын 12 сәуір күні Ғылым қызметкерлері күні атап өтіледі. Бұл дата кездейсоқ таңдалмаған — ол қазақ ғылымының негізін қалаушылардың бірі, көрнекті ғалым Қаныш Сәтбаевтың туған күнімен тұспа-тұс келеді. Оның бастамасымен елімізде академиялық ғылымның іргетасы қаланып, ғылыми институттар жүйесі қалыптасты.
Қазақстан ғылымы: сандар сөйлейді
Бүгінде Қазақстанда ғылым саласы біртіндеп дамып, нақты көрсеткіштер арқылы өз әлеуетін дәлелдеп келеді:
- Елде 400-ден астам ғылыми ұйым жұмыс істейді;
- Ғылым саласында 20 мыңнан астам адам еңбек етеді;
- Оның ішінде 8 мыңға жуық зерттеуші ғылыми жұмыстармен тұрақты айналысады;
- Қазақстанда 130-дан астам жоғары оқу орны бар, олардың көпшілігі ғылыми зерттеулер жүргізеді;
- Соңғы жылдары ғылымды қаржыландыру көлемі жыл сайын артып келеді, бірақ жалпы ішкі өнімдегі үлесі шамамен 0,1–0,2% деңгейінде қалып отыр.
Бұл көрсеткіштер ғылымның дамып келе жатқанын көрсеткенімен, дамыған елдермен салыстырғанда әлі де өсім қажет екенін аңғартады.
Қай салалар қарқынды дамуда?
Қазақстанда ғылыми зерттеулер бірнеше басым бағытқа шоғырланған:
- Ақпараттық технологиялар және жасанды интеллект
- Биотехнология және медицина
- Агроғылым және азық-түлік қауіпсіздігі
- Энергетика және экология
Мысалы, соңғы жылдары IT-қызмет экспорты 1 миллиард доллардан асқан. Бұл ғылыми-техникалық әлеуеттің экономикалық нәтижеге айналып жатқанын көрсетеді.
Жас ғалымдарға мүмкіндік
Мемлекет жас зерттеушілерді қолдауға ерекше көңіл бөліп келеді:
- Жыл сайын мыңдаған ғылыми гранттар бөлінеді;
- Жас ғалымдарға арналған арнайы конкурстар іске қосылған;
- Ғалымдардың шетелде тағылымдамадан өтуіне жағдай жасалған;
- Докторантура бағдарламалары арқылы жаңа буын зерттеушілер даярлануда.
Негізгі мәселелер
Соған қарамастан, салада бірқатар түйткілдер бар:
- Ғылымды қаржыландыру деңгейінің төмендігі;
- Жас кадрлардың ғылымға келу қарқынының баяулығы;
- Зерттеулерді коммерцияландырудың әлсіздігі;
- Материалдық-техникалық базаның жеткіліксіздігі.
Бұл мәселелерді шешу – ғылымның бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін маңызды.
Ғылым – болашақтың негізі
Ғылым қызметкерлері күні – тек кәсіби мереке емес. Бұл – қоғамға ғылымның маңызын түсіндіретін, жас ұрпақты зерттеу мен жаңалық ашуға ынталандыратын ерекше күн.
Ғалымдардың еңбегі көбіне көзге көрінбейді, бірақ олардың жаңалықтары экономиканы дамытып, халықтың өмір сапасын жақсартады. Сондықтан 12 сәуір – елдің зияткерлік әлеуетіне құрмет білдіретін, болашаққа бағытталған маңызды дата.
