Қазақстан туризмі: Қазіргі жағдай және дамудың болашақ бағыттары
Соңғы жылдары Қазақстан туризм индустриясында айтарлықтай өсу байқалды. 2024 жылы шетелдік қонақтар саны 15,3 миллионға жетіп, ал 2023 жылға қарағанда 32,4% өсім көрсетті. Бұған қоса, 2024 жылы ішкі туризм саласында 10,5 миллион туристік сапар тіркелді. Елдің визасыз режимін тұрақты кеңейту, UNWTO-пен ынтымақтастық, ірі инвестициялық жобалар мен жаңа инфрақұрылымдық нысандар ашылуы елдің туристік тартымдылығын арттыруда маңызды рөл атқаруда. Сонымен қатар, Алматы мен Астана халықаралық деңгейде танымал бағыттар болып қалып отыр, сондай-ақ экотуризм мен мәдени туризмнің үлесі артып келеді. El.kz ақпарат агенттігінің тілшісі осы саланың негізгі бағыттарына шолу жасап көрді.
Негізгі көрсеткіштер мен статистика
Шетелдік туристер саны:
- 2024 жылы Қазақстанға келуші шетелдік туристер саны 15,3 миллионды құрады, бұл 2023 жылмен салыстырғанда 32,4% өсім саналатын көрсеткіш.
- Сол жылы 834,900 шетелдік турист 2023 жылдың қаңтар-қыркүйек аралығында келген, бұл көрсеткіш 37% өскенін көрсетеді.
- Қытайдан келген туристер саны 2024 жылы 655,000 адамға жетіп, 2023 жылмен салыстырғанда 78% өсім көрсетті.
Ішкі туризм:
- 2024 жылы ішкі туристік сапарлар саны 10,5 миллионға жетті, бұл 900,000 бұрынғыға қарағанда артық.
- 2024 жылдың қаңтар-қыркүйегінде ішкі саяхаттаушылар саны 6 миллионды құрап, 562,000 өсімді көрсетті.
Туризмнің экономикалық үлесі:
- Туризм секторының жалпы экономикалық әсері 2024 жылы 6.5% GDP-ге тең деп бағаланды (EIR2023).
- Саладағы жұмыспен қамтылу 2029 жылға қарай 800,000 адамға дейін жеткізілуі жоспарлануда.
Қазақстанға шетелдік туристер ағымы артты
2024 жылы Қазақстанға туристік мақсатпен келген шетелдік қонақтардың саны 15,3 миллионға жетті. Бұл көрсеткішке жұмыс бабымен немесе тұрақты тұруға келгендер кірмейді. Оның ішінде 10,4 миллион шетелдік ел аумағында бір күннен артық уақыт өткізіп, толыққанды турист ретінде тіркелді. Ресми деректерге сүйенсек, шетелдік меймандардың елімізде орташа болу ұзақтығы — 4 күн.
Қазақстанға келетін туристердің географиясы жылдан-жылға кеңейіп келеді. ТМД елдерін есепке алмағанда, шетелден ең көп турист жіберген елдер бестігі төмендегідей:
Қытай – 655 мың адам
Көрші елден келетін туристер санының артуына визасыз режим мен әуе қатынасының көбеюі тікелей әсер етті.
Үндістан – 146 мың адам
Тікелей рейстердің ашылуы, визалық шектеулердің жеңілдеуі және Қазақстандағы туристік бағыттардың танымал бола бастауы үндістандықтардың қызығушылығын арттырды.
Түркия – 130 мың адам
Тұрақты әуе рейстері мен Қазақстанмен тығыз мәдени-экономикалық байланыстар түрік азаматтарының саяхатына себеп болып отыр.
Германия – 92 мың адам
Германиядан келген туристер көбіне этнотуризм, табиғи қорықтар мен тарихи-мәдени нысандарға қызығушылық танытады.
Оңтүстік Корея – 40 мыңға жуық адам
Кореялық туристер ағыны жыл сайын артып келеді. Бұған қолжетімді әуе рейстері, визалық талаптардың жеңілдеуі және қазақ мәдениеті мен ұлттық асханасына деген қызығушылық ықпал етуде.
Мамандардың айтуынша, туристік бағыттарды цифрландыру, инфрақұрылымды жақсарту және халықаралық ынтымақтастық Қазақстанның жаһандық туристік картадағы орнын нығайта түсуге мүмкіндік береді.
Қазақстанның ішкі туризмі
Соңғы жылдары қазақстандықтар арасында ішкі туризмге қызығушылық артып келеді. Бұл — елдегі туристік индустрияны әртараптандырудың, инфрақұрылымды дамытудың және азаматтардың саяхатқа деген мәдениетінің артуының нәтижесі.
Ішкі туризм — бұл ел азаматтарының Қазақстан аумағындағы түрлі өңірлерге саяхаттап, демалуын білдіреді. Бұл санатқа экскурсиялық турлар, табиғат аясында демалыс, тарихи-мәдени бағыттар, сауықтыру туризмі, спорттық және этнотуризм жатады.
Қазақстан бойынша ішкі туристер жиі баратын өңірлер:
Алматы және Алматы облысы – Шарын шатқалы, Көлсай, Қайыңды көлдері, Түрген сарқырамасы, Есік көлі, Ассы үстірті мен Түрген аңғары. Табиғи сұлулығы мен жақын орналасуы ішкі туристерді көптеп тартады.
Ақмола облысы (Бурабай курорты) – «Қазақстанның інжу-маржаны» атанған Бурабай – ішкі туризмнің символы. Мұнда тарихи орындар мен шипажайлар көп.
Түркістан облысы – Қожа Ахмет Ясауи кесенесі, Отырар, Сауран, Шымкент маңы тарихи-мәдени туризмнің орталығы. 2021 жылы Түркістан облысына 1 миллионнан астам турист келген.
Шығыс Қазақстан облысы – Алакөл, Рахман қайнары, Катонқарағай ұлттық паркі. Жазғы маусымда әсіресе Алакөлге сұраныс жоғары.
Маңғыстау облысы – этнотуризм мен экотуризм бағытында ерекше. Бозжыра, Тамшалы, Шерқала сияқты табиғи ескерткіштер ішкі туристерді тартады.
Даму драйверлері:
«Kazakhstan Travel» ұлттық платформасының іске қосылуы – турөнімдерді брондау мен турларды жоспарлау жеңілдеді.
Мемлекеттік бағдарламалар – «2025 жылға дейінгі туризмді дамыту тұжырымдамасы», өңірлік ЖСҚ (жол картасы), инфрақұрылымға қаржы бөлу.
Әлеуметтік желі мен ішкі блогерлік контенттің дамуы – жастар арасында отандық демалыс орындарына қызығушылық тудыруда.
Қолжетімділік – ішкі туризм шетелге шыққаннан әлдеқайда арзан әрі ыңғайлы.
Қазіргі трендтер:
Отбасылық демалыс – көпбалалы отбасыларға арналған шипажайлар мен пансионаттарға сұраныс жоғары.
Экотуризм мен глэмпинг – табиғи ортада заманауи жайлылықпен тынығу үлгісі кең таралуда (мысалы, Көлсай, Алакол, Бозжыра маңы).
Мәдени-танымдық туризм – тарихи ескерткіштерге бару (Сарайшық, Сауран, Жошы хан кесенесі).
Wellness және шипажай туризмі – Сарыағаш, Алатау, Рахман қайнары сияқты орындарға сұраныс жылдан жылға артып келеді.
Инфрақұрылымдық және инвестициялық жобалар
Ірі инвестицияланатын жобалар:
- 2024 жылы туризм саласына 120.4 млрд теңге көлемінде 119 жоба іске қосылып, 1,319 жаңа жұмыс орны құрылды.
- 2025 жылы Түркістан өңірінде этнография орталығы, Алтай өңірінде экожобалар, Шығыс Қазақстанда тау-лы курорт кластері құрылысы басталды.
Кедендік және визалық режимдер:
- Қазақстан азаматтары 83 елге визасыз бара алады, ал 2025 жыл қорытындысы бойынша бұл тізім 100 елге дейін кеңейтіледі.
- Жаңа электронды виза жүйесі енгізіліп, өңдеу уақыты 48 сағатқа дейін қысқарды.
Саясат және халықаралық ынтымақтастық
UNWTO-пен ынтымақтастық
- 2024 жылғы меморандум аясында UNWTO зерттеу мәліметтері мен аналитикасына қол жеткізу мүмкіндігі ашылды.
- Пайда болған ұсыныстарға сәйкес сапар жылдамдығын арттыру мен маркетингтік стратегияларды сүйемелдеу жоспарланды.
Саяси бастамалар
- "Kazakhstan Travel Guide" жобасы әлем нарығында елдің туристік мүмкіндіктерін жарнамалау үшін іске қосылды.
- Көңіл көтеру бағытындағы ірі фестивальдар, мысалы "Almaty Tourism Week", халықаралық деңгейде деңгейлі экпозициялар ретінде өткізіледі.
Туристік бағыттар мен трендтер
Танымал бағыттар:
- Алматы: 2024 жылы 1.6 миллион келуші, урбанистік және тау-лы туризмнің үйлесімі арқасында ең тартымды орталық ретінде танылды.
- Астана: заманауи архитектура мен бизнес-туризмнің орталығы ретінде жоғары бағаға ие.
Экологиялық және мәдени туризм:
- Экотуризм жобалары: Қорғалжын қорығы мен Көлсай көлдері, шөлейт аймақтарда сафари-турлар кеңейді.
- Мәдени туризм: "Saty" ауылындағы этнографиялық фестиваль UNWTO "Үздік туризм ауылы" атағына ие болды.
- Зияткерлік туризм: тоғызқұмалақ музейі мен археологиялық парктер іске қосылды.
Қазақстанда 2019 жылдан бастап Астана, Алматы, Шымкент және Түркістан қалаларында пилоттық режимде енгізілген Tax Free жүйесі шетелдік туристердің сатып алу белсенділігін айтарлықтай арттырған. Бұл туралы Туризм және спорт министрі Ербол Мырзабосынов мәлімдеді.
Министрдің айтуынша, жүйе аясында шетелдік туристерге жалпы сомасы 4,9 миллиард теңгеге тауар сатылған. Орташа сатып алу көлемі — 837 мың теңге. Бұл көрсеткіштер Tax Free жүйесінің елдегі сауда және туризм нарығына оң әсер еткенін дәлелдейді.
Маркетинг және цифрландыру
Қазақстан туристік саланы бірыңғай цифрлық экожүйеге біріктіруді көздеп отыр. Бұл бастама саяхатты жоспарлаудан бастап қонақүйге орналастыру және тұтынушыдан кері байланыс алуға дейінгі барлық кезеңді цифрлық жүйе арқылы біріздендіруге мүмкіндік береді. Мәселен жаңа тәсіл Алматыда өткен «Қазақстандағы цифрлық туризм – 2025» форумында таныстырылды.
Ауқымды іс-шарада туризм мен меймандостық индустриясындағы заманауи технологиялар мен негізгі трендтер кеңінен талқыланды. Форумға Қазақстан мен шет елдерден келген 300-ден астам маман қатысты. Олардың қатарында Pana, inDrive, Mastercard, Sabre, Mapster сынды жетекші ІТ-компаниялар мен стартаптардың өкілдері бар.
Мамандар IT-шешімдер туристік қызмет сапасын арттырып, бизнеске жаңа мүмкіндіктер ашатынын атап өтті.
Іс-шара аясында PanaApp мобильді қосымшасы таныстырылды. Бұл – Қазақстан аумағындағы тұрғын үйді брондауға арналған жаңа платформа. Қосымша биометриялық сәйкестендіру, CRM-жүйе, сондай-ақ Key-Free технологиясымен ерекшеленеді. Сондай-ақ, жүйе күмәнді брондауларды автоматты түрде анықтап, бұғаттайтын интеллектуалды қорғаныс функциясымен жабдықталған.
Форум қорытындысы бойынша сарапшылар Қазақстанда туризм саласын цифрландыру елдің туристік тартымдылығын арттырып, саладағы қызметтердің сапасын едәуір жақсартуға жол ашатынын жеткізді.
Жарнама кампаниялары:
- Әлеуметтік желілерде тартымды видеоконтент, блогерлік турлар ұйымдастырылды.
- "#VisitKazakhstan" хэштегі Instagram мен TikTok-та миллиондаған қаралым жинады.
Цифрлық платформалар:
- 2025 жылдың соңына дейін e-Tourism платформасы іске қосылады; ол туристік маршруттар, брондау, тегін гид қызметтерін біріктіреді.
Ауылға саяхат: Қазақстанда агротуризм дамып келеді
Қазақстанда туризмнің жаңа бағыты – агротуризм (немесе ауыл туризмі) қарқынды дамып келеді. Бұл сала ауыл өмірімен танысқысы келетін, экологиялық таза өнімдерді тұтынып, табиғат аясында тынығуды қалайтын туристерге арналған. Агротуризм тек демалыс қана емес, сонымен қатар ауыл тұрғындары үшін қосымша табыс көзіне айналуда.
Агротуризм – бұл туристердің ауылдық жерлерге келіп, сол жердің күнделікті өміріне қатысуы, ауыл шаруашылығы жұмыстарымен танысуы, ұлттық тағамдарды дайындау, жануарларға күтім жасау, табиғи өнімдерді тұтыну және экологиялық демалыс түрлері. Мұндай тәжірибе әсіресе қала тұрғындары мен шетелдік қонақтар үшін үлкен қызығушылық тудырады.
Бүгінде агротуризмге сұраныс жоғары өңірлердің қатарында:
- Алматы облысы (Шоңжы, Ұйғыр ауданы, Жалаңаш, Талғар, Қаскелең маңы),
- Түркістан облысы (Сайрам, Түлкібас, Қазығұрт аудандары),
- Шығыс Қазақстан облысы (Катонқарағай, Риддер маңы),
- Солтүстік Қазақстан мен Ақмола облыстары (Көкшетау маңы, Бурабай ауылдары) бар.
Бұл жерлерде туристерге арналған фермерлік үйлер, ұлттық тағамдармен тамақтандыру қызметтері, табиғи өнім сататын базарлар, ауыл кәсіпорындарына экскурсиялар ұйымдастырылады.
Агротуризмді дамыту мақсатында Туризм және спорт министрлігі, Ауыл шаруашылығы министрлігі мен жергілікті әкімдіктер бірлесіп жобалар іске асыруда. Әсіресе, "Ауыл – Ел бесігі", "Жаңа ауыл туризмі", "EcoVillage" сияқты бағдарламалар ауыл туризміне серпін беріп отыр. Сонымен қатар гранттар мен жеңілдетілген несиелер арқылы ауыл тұрғындарына өз үйлерін туристерге бейімдеу мүмкіндігі берілуде.
Әсіресе Еуропа, Корея, Қытай және Таяу Шығыс елдерінен келген шетелдіктер қазақ ауылындағы шынайы өмірге, киіз үйде түнеп, қымыз ішіп, мал бағу үдерісіне қатысуға ерекше қызығушылық танытады. Бұл – Қазақстанның ауыл шаруашылығы мен мәдениетін халықаралық деңгейде танытудың бір жолы.
Болашақ болжау және ұсыныстар
- Инфрақұрылымды жетілдіру: шалғай өңірлерге эко-жолдар мен шағын аэродромдар салу.
- Жасыл туризм: экологиялық сертификаттау және тұрақты даму стандарттарын енгізу.
- Шетелдік инвестиция: туризмге арналған арнайы жеңілдіктер мен «жасыл қарыздарды» ұсыну.
- Білікті кадрлар: туристік мамандарды қайта даярлау, шетелдік тәжірибе алмасу бағдарламалары.
Қорытынды: Қазақстан туризм саласы тұрақты өсу жолында, стратегиялық бастамалар мен инвестициялар аясында елдің әлемдік туристік картасында жоғары орын алуда.
Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram - ға
Оқи отырыңыз 
