Қазақстан ормандарының қазіргі жағдайы қандай?
Қазақстанның ормандары – елдің экологиялық тепе-теңдігін сақтауда маңызды рөл атқаратын табиғи байлық. Орман шаруашылығы қызметкерлерінің күні дәстүрлі түрде қазан айының үшінші жексенбісінде атап өтіледі, бұл биыл 19 қазанға тура келді. Орманшылардың еңбегі еліміздің биоалуантүрлілігін қорғауға, климаттық өзгерістерге қарсы тұруға және болашақ ұрпақ үшін таза орта қалдыруға үлес қосады.
El.kz интернет порталының тілшісі Қазақстан ормандарының қазіргі ахуалына талдау жасап, соңғы жылдардағы жетістіктерді, қиындықтарды және алдағы жоспарларды сараптады.
Орман жамылғысының қазіргі көрсеткіштері
Қазақстанның жалпы аумағының шамамен 5%-ын ормандар алып жатыр, бұл 1991 жылғы 3,8%-дан айтарлықтай өсімді көрсетеді. 2025 жылғы орман қорының мемлекеттік есебіне сәйкес, орман қорының жалпы ауданы 31 млн 375,5 мың га құрайды, оның ішінде орманмен қамтылған алаң 13 млн 898,7 мың гектар, ормандылық 5,1% құрайды. Соңғы 5 жыл аралығында 2020 жылы бұл көрсеткіш 4,9% болған.
Бұл көрсеткіштер елдің табиғи ресурстарын қалпына келтіру бойынша жүргізілген ауқымды жұмыстардың нәтижесі. Қазақстандағы ормандар біркелкі таралмаған, орман өсімдіктерінің түрлері табиғи аймақтардың әртүрлілігіне байланысты қалыптасқан. Шөл аймақтарында сексеуіл ормандары өседі. Таулы аймақтардағы ормандардың негізгі бөлігі Алтай, Жоңғар және Іле Алатауының қарағайлы-шыршалы қылқан жапырақты ормандарымен ұсынылған. Далалық және орманды дала аймақтарының жазық бөлігінде қайыңды-қарағашты тоғайлар, жеке орналасқан қарағайлы ормандар және Ертіс маңындағы таспалы ормандар өседі.
Орманмен қамтылған алқаптардың ең көп бөлігі сексеуіл өскен өңірлерде орналасқан, сәйкесінше бұл аймақтардағы ормандылық деңгейі жоғары. Мысалы, Жамбыл облысында ормандылық 16%, Түркістан облысында – 13,6%, Қызылорда облысында – 17,2%. Ең төменгі ормандылық Атырау (0,2 %), Ақтөбе (0,2 %) және Қарағанды (0,6 %) облыстарында байқалады.
Орман қалпына келтірудегі жетістіктер
Қазақстанның орман шаруашылығы саласындағы негізгі бастамаларының бірі – Мемлекет басшысының 2 миллиард ағаш отырғызу тапсырмасы. 2021 жылдан 2024 жылға дейін 1,15 миллиард ағаш отырғызылды, олар 736 мың гектар жерді қамтыды. 2024 жылы ғана 205 мың гектарға 306 миллион көшет егілді. Бұл жұмыстарға қарағай, қарағаш, тал, жөке, алма және шырша сияқты түрлі ағаштар пайдаланылды.
Елді мекендерді көгалдандыру бойынша да айтарлықтай ілгерілеу бар. 2021-2025 жылдар аралығында 15,7 миллионнан астам ағаш отырғызылды, бұл жыл сайынғы 3 миллиондық жоспардан асып түсті. 2025 жылдың көктемінде ғана 1,4 миллион ағаш егілді. Қазан айында жалғасып жатқан ұлттық экологиялық науқан аясында 2,4 миллион ағаш отырғызылды.
Арал теңізінің құрғаған табанындағы фитомелиоративтік жұмыстар да табысты жүргізілуде. 2021-2024 жылдары 475 мың гектарға сексеул отырғызылды, бұл құм мен тұздың таралуын тежеуге көмектеседі. Қызылорда облысында жаңа питомниктер ашылып, жыл сайын 3 миллион көшет өндіруге мүмкіндік береді.
Орман өрттері мен заңсыз ағаш кесуге қарсы шаралар күшейтілуде
Қазақстанда орман өрттері мен заңсыз ағаш кесу экологиялық қауіпсіздік пен табиғи ресурстарды сақтау тұрғысынан аса өзекті мәселелердің бірі болып отыр.
2025 жылы еліміздің орман алқаптарында жалпы ауданы 62 мың гектарды қамтитын 595 орман өрті тіркелді. Оның ішінде орманмен көмкерілген аумақ 22,8 мың гектарды құрады.
- Облыстық атқарушы органдар мен өзге де мемлекеттік орман иеленушілердің ормандарында 215 өрт, жалпы ауданы 47,3 мың га, орманмен көмкерілгені 20,6 мың га;
- Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің қарамағындағы ормандарда – 382 өрт, жалпы ауданы 14,5 мың га, орманмен көмкерілген аумақ 2,2 мың га болды.
2024-2025 жылдары аралығында мемлекеттік орман қоры аумағында 106,7 мың гектар жер өртке оранды. Оның ішінде 45,7 мың гектары орманды, ал 37,2 мың гектары орманмен көмкерілген аумақтар. Табиғи апаттардан келген жалпы материалдық шығын 631,1 миллион теңгені құрады.
2025 жылдың басынан бері мемлекеттік орман қоры аумағында 4454,43 м³ көлемінде ағаш заңсыз кесілген. Бұл бойынша 150 құқық бұзушылық фактісі тіркеліп, келтірілген жалпы залал 38,4 миллион теңгені құрады.
- Жергілікті атқарушы органдардың ормандарында 124 жағдай, 4342,1 м³ ағаш, залал сомасы 36,6 млн тг;
- Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің аумағында – 26 жағдай, 112,4 м³ ағаш, залал 1,8 млн тг.
Былтырғы жылмен салыстырғанда заңсыз ағаш кесуден келген залал айтарлықтай төмендеді. Сонымен қатар, заңсыз кесілген ағаш көлемі 8643,4 м³-тен 4454,4 м³-ке дейін қысқарды. Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің геопорталы жұмыс істейді, ол арқылы мемлекеттік орман қорында орман өрттеріне, заңсыз ағаш кесуге және заңсыз құрылыстарға ғарыштық мониторинг жүргізіледі, оның негізінде орман орналастырудың цифрлық векторлық карталары да бар.
Болашақ жоспарлар мен перспективалар
Қазақстан 2030 жылға дейін орман алқабын 14,5 миллион гектарға дейін ұлғайтуды жоспарлап отыр, бұл шамамен 800 мың гектарға өсім береді. Қорғалатын аумақтарды 2035 жылға дейін 34 миллион гектарға дейін кеңейту көзделген, бұл биоалуантүрлілікті сақтауға мүмкіндік береді. Жаңа орман питомниктері (114 дана, 1 300 гектар) және тұқымдық кешендер (6 дана) салынуда, көшеттердің 90%-ы жергілікті өндірістен қамтамасыз етіледі.
Халықаралық ынтымақтастық күшейтілуде. Түркиямен өртке қарсы оқыту, AFoCO және KT&G ұйымдарымен Абай облысында 100 гектар орман қалпына келтіру жобасы жүзеге асырылуда. Қарағанды облысында 2027 жылға дейін 7 миллион ағаш отырғызу жоспарланған.
Қазақстан ормандарының қазіргі жағдайы оптимистік көрініс береді: ауқымды отырғызу науқандары мен технологиялық инновациялардың арқасында орман жамылғысы ұлғайып келеді. Дегенмен, өрттер, заң бұзушылықтар және климаттық қауіптер тұрақты күш-жігерді талап етеді. Бұл жұмыстар елдің экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, тұрақты дамуға үлес қосады. Орманшылардың еңбегі – болашақ үшін маңызды инвестиция.
Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram - ға
Оқи отырыңыз 
