Қазақстанда қазан айының 19-ы – Құтқарушылар күні. Бұл күн – күн сайын қауіппен бетпе-бет келіп, адам өмірін сақтап қалу жолында өз өмірін қатерге тігетін жандарға тағзым ететін мереке. Тыныштықта өмір сүріп жатқан көпшіліктің көз алдында емес, бірақ әрбір апаттың, әрбір өрттің, әрбір төтенше жағдайдың артында – солардың еңбегі тұр, деп хабарлайды El.kz интернет порталы.
Құтқарушылар қызметінің қалыптасу тарихы
Қазіргі кезеңде кез келген табиғи және техногендік төтенше жағдай – жер сілкінісі, су тасқыны, өрт, өнеркәсіптік дабыл болсын – адамзатқа, қоғамға және экономиканың тұрақтылығына айтарлықтай қауіп төндіреді. Осындай сын-қатерлерге қарсы тұруда елдің қауіпсіздігін қамтамасыз ететін негізгі буындардың бірі – құтқарушылар. Қазақстанда бұл қызмет жүйесі бір қалаған заманда қалыптаса бастаған, оған қоса соңғы жылдардағы жаһандық трендтерге сай қарқынды жаңғыру үстінде.
Қазақстанда құтқару қызметі тәуелсіздікпен бірге қалыптасты. 1995 жылы Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік комитет құрылып, кейін ол толыққанды министрлікке айналды. Бұл құрылым елдегі өрт сөндіру, жер сілкінісі салдарын жою, су тасқыны, өнеркәсіптік апаттар, іздестіру-құтқару операциялары, табиғи апаттардың алдын алу секілді бағыттарды бір арнаға тоғыстырды.
Бүгінгі таңда Төтенше жағдайлар министрлігі (ТЖМ) – 20 өңірде, жүздеген бөлімшеде қызмет атқаратын, заманауи техникамен жабдықталған, арнайы даярланған мамандардан құралған жүйе.
Олар тек апат кезінде емес, апаттың алдын алу, халықты қауіпсіздікке үйрету, еріктілермен бірлесе жұмыс істеу сияқты бейбіт кезеңдегі істерге де белсенді қатысады.
Құтқарушы жүйенің эволюциясы мен қазіргі жағдайы
Қазақстан тәуелсіздігін алғаннан кейін, елдегі азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету жүйесі бірқатар кезеңдерден өтті. Бұрынғы Кеңес Одағы кезеңіндегі штаттық құрылымдар, аймақтық дабыл жүйелері, қарулы күштерге бағынышты бөлімдер – барлығы қайта құрылды немесе жаңадан бейімделді.
2000-шы жылдардың басында облыстық, аудандық деңгейде Төтенше жағдайлар министрлігі (ТЖМ) құрылып, өртке қарсы, табиғи апаттарға қарсы қызметтер күшейтілді. Бұл кезеңде тек бір бағыт – өрт сөндіру немесе апат кезінде қимылдау болған.
Алайда 2010-шы жылдардан бастап әлемдік тәжірибе әсерімен Қазақстанда «Кешенді құтқару» түсінігі дами бастады: іздестіру-құтқару, эвакуация, мамандандырылған техника, дрондар, табиғи апаттардан қорғау, биоқауіпсіздік – бәрі басым бағытқа айналды.
Бүгінде Қазақстандағы құтқарушылар бірнеше құрылым арқылы қызмет етеді:
- ТЖМ-ның облыстық департаменттері, облыстық, аудандық бөлімдер құрылымында;
- Азаматтық қорғау қызметі (өрт сөндіру, авариялық-құтқару қызметтері);
- Қылмыстық-атқару жүйесі қарамағында апат-құтқару бөлімдері (мұндай құрылымдар тек төтенше жағдай емес, экономикалық және құқықбұзушылық жағдайларында да жұмылуға мүмкін);
- Ұлттық ұлан, полиция және жергілікті әкімдіктердің жедел басқару құрамдары – кейде төтенше жағдайға дереу жауап беруші ретінде;
- Жеке құрамдағы құрамалар (еріктілер, волонтерлер, арнайы даярлықтағы азаматтық құрылымдар).
Құтқарушылар – технология және дайындық арасында
Құтқарушы мамандағы ең басты қасиет – жылдамдық пен дәлдік. Алайда тез жету үшін ғана емес, жаңа заманға сай технологиямен қарулану да ерекше маңызды. Қазақстанда соңғы уақытта осы бағытта нақты қадамдар жасалды.
ТЖМ баламалы энергия көздерімен, дрондармен, жасанды интеллект (ЖИ) бар ұшқышсыз ұшу аппараттарымен жабдықталуда. Мысалы, ведомствоның басқаруындағы 191 ҰҰА, оның ішінде 132-сі ЖИ-функцияларымен (аэровизуалды бақылау, жоғалған адамдарды іздеу) жабдықталған.
Трансплантологиядан бастап күрделі өнеркәсіптік технологияларға дейін медициналық көмек көлемі артты – мысалы, роботтандырылған операциялар мен нейромодуляция жүйелері енгізілуде. Құтқарушыларға денсаулық сақтау саласындағы инновациялардың әсері тікелей – зардап шеккенге дереу көмек көрсету.
Жол қауіпсіздігі бағытында цифрландыру: патрульдік техника, жол бақылау жүйелері, көліктік инфрақұрылымды жаңғырту – бәрінің мақсаты тез әрі қауіпсіз жету.
Сонымен бірге, мамандардың кәсіби деңгейі мен персоналды даярлау мәселесі – басты назарда. Азаматтық қорғау бөлімдеріне жастар тарту, жас мамандарды тәлімгерлесу жүйесі, офицерлік кадрларды даярлау – бәрі маңызды. Министрдің тапсырмасы: «Қызмет орындарына келген соң әр қызметкермен жеке алдын алу жұмысы, ашық сот отырыстары мен офицерлік жиындар тәжірибесін кеңінен қолдану».
Қорытынды
Қазақстандағы құтқарушылар жүйесінің дамуы – елдің қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі маңызды бағыт. Келешекте бұл салада мыналарға назар аудару қажет:
Шалғай елді-мекендерді қамту: Жол қиын, байланыс әлсіз болса да, құтқарушы қызмет дер кезінде жетуі үшін арнайы модульдер, жергілікті волонтерлер желісі құрылуы тиіс.
Жасалған жүйені интеграциялау: ҰҰА-мен, ЖИ-мен жұмыс істейтін зертханалар, жергілікті басқару-қызметтері, денсаулық сақтау бөлімдері біріктірілуі керек.
Кадрлық резерв және даярлық: Жас мамандарды даярлап, тәлімгерлік жүйе құрып, қызметкерлерге тұрақты қайта-дайындау курстарын өткізу маңызды.
Профилактикаға инвестиция: Тек реакция емес, алдын алу – кілт. Орман алқаптарын мониторингтеу, жол қауіпсіздігін күшейту, тұрмыстық зорлық-зомбылықты ерте анықтау – барлығы құтқарушылар жүйесіне тікелей қатысты.
Қоғаммен ашық байланыс: Халыққа «құтқарушы» не істейді, қалай көмектеседі, қай кезде шақыру қажет екені жөнінде ақпарат көп болуы керек. Бұл сенім мен әріптестікке апарады.
Егер техникалық жағынан, адам ресурсы, ұйымдастырушылық тұрғыдан жүйелі қарастырсақ, Қазақстандағы құтқарушылар қызметі келешекте ұлттық қауіпсіздіктің негізіне айналуы мүмкін. Әрбір оқиға – тек цифр ғана емес, адамның өмірі. Сол үшін құтқарушылар жүйесінің мықты болуы – баршамыз үшін стратегиялық маңызды.
Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram - ға
Оқи отырыңыз 
