Қандастар Ассамблея

Шырайлы өлке

02.02.2013 5037
Облыс аумағының жер бедеріндегі жазықтар мен таулы аймақтар жиі алмасып отырады. Мұнда алуан түрлі құмды, сортаң шөлдерден биік тау мұздықтарына дейінгі климаттық табиғат зоналары кездеседі: Тегіс – Бетпақ дала жазығы Шөлейт – жазық даланың шөлге ұласу зонасы Шөл дала – Мойынқұм, Қызылқұм. Сырдария өзені мен Өзбекстан шекарасының аралығын Қызылқұм құмдары алып жатыр. Тоғай – Сырдария мен Арыс өзенінің бойындағы Алқап – Кентау, Шымкент, Шардара алқабы Тау етегіндегі дала – тегістіктен тауға ұласатын зона Аршалы орман – Ақсу-Жабағылы қорығы мен Сайрам-Өгем ұлттық саябағындағы ормандар зонасы Альпі шалғындары – Батыс Тянь-Шаньдағы аршалы ормандарының жоғарғы жағындағы зона Мұздықтар мен мәңгі қар зонасы – Батыс Тянь-Шань шыңдарының зонасы Оңтүстік Қазақстан облысында ерекше қорғауға алынған 3 табиғи аймақ бар: Ақсу-Жабағылы қорығы Талас Алатауында теңіз деңгейінен 1300-ден 4238 м биіктікте Оңтүстік Қазақстанның Түлкібас және Төлеби әкімшілік аудандары мен Жамбыл облысының Жуалы аудандары аралығында орналасқан. Қазақстан мен Орта Азиядағы ең көне қорық болып саналатын Ақсу-Жабағылы қорығы 1926 жылы ұйымдастырылып, 132 мың га жерді алып жатыр. Қаратау қорығы – Сырдариялық Қаратау жоталарында орналасып, 34 мың га жерді қамтиды. Қорықтың ең биік нүктесі – Бессаз тауы (2176 м). 2004 жылы ұйымдастырылған. Сайрам-Өгем ұлттық саябағы – Өгем, Қаржантау, Қазығұрт және Боралдай жоталарында теңіз деңгейінен 1700-ден 4200 м биіктікте орналасқан. Жалпы көлемі 149 мың га. 2006 жылы ұйымдастырылған. Облыста Қазақстанның Қызыл кітабына енген сүт қоректілердің 17 түрі, құстың 39 түрі, қосмекенділердің 1 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 3 түрі, балықтың 6 түрі мекендейді. Аймақта табиғи объектілердің молдығы мен алуан түрлі болуы экологиялық туризмнің төмендегідей түрлерінің дамуына ықпал жасады: • Тау туризмі. Туризмнің бұл түрі негізінен ішкі туристер арасында кеңінен тараған. Туристер жаяу немесе атпен Боралдай, Қаратау, Қазығұрт, Өгем, Қаржантау және Талас Алатауының асу, жоталарына көтеріліп, табиғат сұлулығымен танысады. • Тарихи-қорықтық туризм. Ұлы Жібек жолы бойымен қиыстырылған маршруттар барысында Оңтүстіктің бай табиғаты мен тарихи құндылықтарын қоса таныстыру. • Этнографиялық туризм. Халықтың салты, дәстүрі, өмірлік әдет-ғұрпы, музыкасы мен қазақ ауылының ұлттық ас мөзірімен таныстыру. Қазақ отбасында шетелдіктердің тұруы кең орын алған. • Спелеологиялық туризм. Қазақстанның оңтүстігіндегі үңгірлермен танысу және зерттеу. • Альпинизм. Арнаулы дайындықпен Батыс Тянь-Шань шыңдарына көтерілу. • Балалар туризмі және экологиялық балалар лагері. Табиғи және тарихи орындармен таныстыру мақсатында мектеп балаларын топтастырып экскурсия ұйымдастыру. • Бальнеологиялық туризм. Сарыағаш және басқа да шырайлы өлке табиғаты емдік қасиеті бар бастауларда демалу мен емделу. Физиотерпия. • Аңшылық. Арнайы орындарда, белгіленген уақыт мерзімінде балық аулау мен дала аңдары мен құстарын аулауға рұқсат етіледі. Оңтүстік Қазақстан облысында қабан, қасқыр, тау ешкілерін атуға арнайы рұқсат (лицензия) алынады. Дереккөзі: Жаңарған, жасарған Оңтүстік. Алматы, 2012 ж.

Облыс аумағының жер бедеріндегі жазықтар мен таулы аймақтар жиі алмасып отырады. Мұнда алуан түрлі құмды, сортаң шөлдерден биік тау мұздықтарына дейінгі климаттық табиғат зоналары кездеседі:

  • Тегіс – Бетпақ дала жазығы
  • Шөлейт – жазық даланың шөлге ұласу зонасы
  • Шөл дала – Мойынқұм, Қызылқұм. Сырдария өзені мен Өзбекстан шекарасының аралығын Қызылқұм құмдары алып жатыр.
  • Тоғай – Сырдария мен Арыс өзенінің бойындағы
  • Алқап – Кентау, Шымкент, Шардара алқабы
  • Тау етегіндегі дала – тегістіктен тауға ұласатын зона
  • Аршалы орман – Ақсу-Жабағылы қорығы мен Сайрам-Өгем ұлттық саябағындағы ормандар зонасы
  • Альпі шалғындары – Батыс Тянь-Шаньдағы аршалы ормандарының жоғарғы жағындағы зона
  • Мұздықтар мен мәңгі қар зонасы – Батыс Тянь-Шань шыңдарының зонасы

Оңтүстік Қазақстан облысында ерекше қорғауға алынған 3 табиғи аймақ бар:

Ақсу-Жабағылы қорығы Талас Алатауында теңіз деңгейінен 1300-ден 4238 м биіктікте Оңтүстік Қазақстанның Түлкібас және Төлеби әкімшілік аудандары мен Жамбыл облысының Жуалы аудандары аралығында орналасқан. Қазақстан мен Орта Азиядағы ең көне қорық болып саналатын Ақсу-Жабағылы қорығы 1926 жылы ұйымдастырылып, 132 мың га жерді алып жатыр.

Қаратау қорығы – Сырдариялық Қаратау жоталарында орналасып, 34 мың га жерді қамтиды. Қорықтың ең биік нүктесі – Бессаз тауы (2176 м). 2004 жылы ұйымдастырылған.

Сайрам-Өгем ұлттық саябағы – Өгем, Қаржантау, Қазығұрт және Боралдай жоталарында теңіз деңгейінен 1700-ден 4200 м биіктікте орналасқан. Жалпы көлемі 149 мың га. 2006 жылы ұйымдастырылған.

Облыста Қазақстанның Қызыл кітабына енген сүт қоректілердің 17 түрі, құстың 39 түрі, қосмекенділердің 1 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 3 түрі, балықтың 6 түрі мекендейді. Аймақта табиғи объектілердің молдығы мен алуан түрлі болуы экологиялық туризмнің төмендегідей түрлерінің дамуына ықпал жасады:

• Тау туризмі. Туризмнің бұл түрі негізінен ішкі туристер арасында кеңінен тараған. Туристер жаяу немесе атпен Боралдай, Қаратау, Қазығұрт, Өгем, Қаржантау және Талас Алатауының асу, жоталарына көтеріліп, табиғат сұлулығымен танысады.

• Тарихи-қорықтық туризм. Ұлы Жібек жолы бойымен қиыстырылған маршруттар барысында Оңтүстіктің бай табиғаты мен тарихи құндылықтарын қоса таныстыру.

• Этнографиялық туризм. Халықтың салты, дәстүрі, өмірлік әдет-ғұрпы, музыкасы мен қазақ ауылының ұлттық ас мөзірімен таныстыру. Қазақ отбасында шетелдіктердің тұруы кең орын алған.

• Спелеологиялық туризм. Қазақстанның оңтүстігіндегі үңгірлермен танысу және зерттеу.

• Альпинизм. Арнаулы дайындықпен Батыс Тянь-Шань шыңдарына көтерілу.

• Балалар туризмі және экологиялық балалар лагері. Табиғи және тарихи орындармен таныстыру мақсатында мектеп балаларын топтастырып экскурсия ұйымдастыру.

• Бальнеологиялық туризм. Сарыағаш және басқа да шырайлы өлке табиғаты емдік қасиеті бар бастауларда демалу мен емделу. Физиотерпия.

• Аңшылық. Арнайы орындарда, белгіленген уақыт мерзімінде балық аулау мен дала аңдары мен құстарын аулауға рұқсат етіледі. Оңтүстік Қазақстан облысында қабан, қасқыр, тау ешкілерін атуға арнайы рұқсат (лицензия) алынады.

Дереккөзі: Жаңарған, жасарған Оңтүстік. Алматы, 2012 ж.

Ұқсас материалдар