Мұстафа Шоқайға қатысты бұрын жарияланбаған сирек фотосуреттер табылды. Бұл тарихи құндылығы жоғары материалдар музей қорын толықтырды.
Музей өкілдерінің мәліметінше, фотосуреттер сақталған альбомды Мұстафа Шоқайдың туысы Гүлбаршын Заирова тапсырған. Ал отбасылық жәдігерді ұзақ жылдар бойы сақтап келген – шоқайтанушы ғалым Бақыт Садықова.
Альбомдағы фотосуреттердің басым бөлігі осы уақытқа дейін еш жерде жарияланбаған. Мамандардың айтуынша, бұл материалдар Мұстафа Шоқайдың эмиграциядағы өмірі, қоғамдық қызметі мен жеке тағдырына қатысты тың деректер береді. Табылған фотосуреттер ғылыми зерттеулерге негіз болып, алдағы уақытта музейлік көрмелерде көпшілік назарына ұсынылады.
Қоғам белсенділері мен зиялы қауым өкілдері бұл жаңалықты ұлттық тарих үшін маңызды оқиға ретінде бағалап отыр.
Айта кету керек, Мұстафа Шоқайдың өмір жолы тек саяси қызметпен ғана шектелмеген. Ол өзін ең алдымен ағартушы әрі ойшыл ретінде танытқан тұлға болды. Санкт-Петербург университетінде оқыған жылдары бірнеше тілді еркін меңгеріп, кейін эмиграцияда жүріп ағылшын, француз және түрік басылымдарында мақалалар жариялаған. Осы арқылы Түркістандағы жағдайды Батыс жұртшылығына алғаш жеткізгендердің бірі саналады.
1917 жылғы аласапыран кезеңде Шоқай «Бірлік туы» мен «Еркін Түркістан» газеттерін шығарып, ұлттық идеяны ашық насихаттаған. Қазан төңкерісінен кейін жаңа билік оны аса қауіпті саяси қарсылас ретінде бағалап, басы үшін арнайы сыйақы белгілегені де белгілі.
Түркістан автономиясы небәрі бірнеше ай ғана өмір сүрсе де, бұл қадам өңір халықтарының дербес мемлекет құруға дайын екенін көрсетті. Автономия күйреген соң Мұстафа Шоқай бірнеше мәрте қудалаудан қашып, ел ішінде жасырын жүруге, кейін шетел асуға мәжбүр болған.
Эмиграцияда жүрген жылдары ол Парижде Түркістан ұлттық бірлестігін басқарды, «Жаңа Түркістан» мен «Жас Түркістан» журналдарын шығарып, кеңестік жүйенің отаршыл саясатын әшкереледі. Сол кезеңде оның мақалалары мен баяндамалары беделді халықаралық басылымдарда жарық көріп отырған.
1941 жылы Германияда тұтқындалған кезде Гитлер үкіметі Мұстафа Шоқайға Түркістан легионын басқару туралы ұсыныс жасаған. Алайда ол бұл бастамадан бас тартып, ешбір жағдайда өз халқын өзге мемлекеттің саяси құралына айналдырмауды таңдаған. Соған қарамастан, кейін кеңестік идеологияда Түркістан легионы Шоқайдың атымен байланыстырылды.
Мұстафа Шоқай 1941 жылы 27 желтоқсанда Берлинде жұмбақ жағдайда қайтыс болды. Зерттеушілер оның өліміне қатысты түрлі болжам айтады. Бүгінде ол түркі халықтарының азаттығы үшін күрескен, тәуелсіздік идеясын бейбіт жолмен жүзеге асыруды мақсат еткен ірі тарихи тұлға ретінде бағаланады.
Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram - ға
Оқи отырыңыз 
