Қазақстанда білім беру жүйесінде маңызды өзгеріс күтілуде – мұғалімдерді пәндік тестілеуден босату мәселесі талқыланып жатыр. Бұл бастама педагогтердің жұмысын жеңілдетуді және бағалау жүйесін жаңғыртуды көздейді. Алайда қоғамда «тестілеу болмаса, мұғалімдер өз біліктілігін қалай дәлелдейді?» деген заңды сұрақ туындап отыр.
Неге тестілеуден бас тарту ұсынылды?
Пәндік тестілеу ұзақ уақыт бойы мұғалімдердің білім деңгейін анықтаудың негізгі құралы болды. Дегенмен, сарапшылар бұл тәсілдің бірқатар кемшіліктерін атап өтеді.
Ең бастысы – тест мұғалімнің тек теориялық білімін тексереді, ал педагогтың шынайы кәсіби деңгейі оның сыныптағы жұмысымен, оқушымен қарым-қатынасымен және оқыту әдістерімен өлшенуі тиіс.
Сондай-ақ тестілеу мұғалімдерге қосымша стресс тудырып, қағазбастылықты арттырады. Сондықтан жаңа реформалар педагогтің нақты жұмыс нәтижесіне көбірек мән беруді ұсынады.
Біліктілік енді қалай бағаланады?
Тестілеудің орнына бірнеше балама механизм енгізілуі мүмкін:
1. Портфолио жүйесі
Мұғалім өзінің кәсіби жетістіктерін жинақтайды: сабақ жоспарлары, оқушылардың нәтижелері, авторлық әдістемелер, сертификаттар. Бұл тәсіл педагогтің күнделікті жұмысын толық қамтиды.
2. Сабақты бақылау (lesson observation)
Арнайы сарапшылар немесе мектеп әкімшілігі мұғалімнің сабағына қатысып, оның оқыту стилін, әдісін және оқушылармен жұмысын бағалайды.
3. Оқушылардың жетістіктері
Мұғалім еңбегінің басты көрсеткіші – шәкіртінің нәтижесі. Олимпиада, тест, жобалық жұмыстардағы жетістіктер маңызды рөл атқарады.
4. Үздіксіз кәсіби даму
Біліктілікті арттыру курстары, семинарлар мен тренингтерге қатысу да мұғалімнің кәсіби деңгейін дәлелдейтін фактор болады.
5. Аттестацияның жаңа форматы
Жаңартылған аттестация жүйесі кешенді бағалауға негізделуі мүмкін – яғни тест емес, бірнеше критерий бойынша қорытынды жасалады.
Бұл өзгеріс не береді?
Жаңа тәсіл мұғалімнің шығармашылық еркіндігін арттырып, формальды тексерістерден гөрі нақты нәтижеге бағыттайды. Педагогтер енді тестке дайындалуға емес, сапалы сабақ өткізуге көбірек уақыт бөле алады.
Сонымен қатар, бұл жүйе «жақсы тест тапсырушы» емес, «жақсы мұғалімді» анықтауға мүмкіндік береді.
Қандай қауіптер бар?
Дегенмен, бұл реформаның тәуекелдері де жоқ емес. Сарапшылар бағалау процесінің субъективті болуы мүмкін екенін айтады. Мысалы, сабаққа қатысып бағалау кезінде адам факторы әсер етуі ықтимал. Сондықтан жаңа жүйеде ашықтық пен әділдік басты орында болуы тиіс.
Мұғалімдерді пәндік тесттен босату – білім беру жүйесін жаңғыртуға бағытталған қадам. Ендігі басты міндет – педагогтің біліктілігін шынайы, әділ және жан-жақты бағалайтын тиімді жүйе қалыптастыру. Егер бұл дұрыс іске асса, мектептегі білім сапасы да жаңа деңгейге көтерілуі мүмкін.
