Көрінбейтін жүк: ата-ана болудың құны мен баланың үнсіздігі
Қазақ түсінігінде табалдырықтың маңызы үлкен. Ол — үйге кірер есік емес, берекенің бастауына айналған шекара. Бір қадам бергі бетте — ең жақын адамдардың жылуы, тыныштығы, қарекеті. Ал арғы бетте – дүние деген қым-қуыт тіршілік, әр адам өз жолын іздеген кең әлем. Сол табалдырықтан аттап өткен жан тек баспанасына емес, жүрекке, отбасыға енеді. Ал үй ішін жарыққа толтырып тұру әр адамның өз қолында.
Отбасы — адамды қорғайтын бекініс. Онда үміт оты өртенбейді, сабыр мен мейірім тірек болады. Әрбір саналы азамат шаңырағын көтеріп, босағасын берік ұстауға ұмтылады. Қанша дауыл соқса да, сол шағын әлемді шайқалтпауға тырысады. Себебі өзегіндегі ең асыл сезім — жанындағы жандардың сенімі мен құрметін жоғалтпау. Осы жолда талай жан ашуын жұтып, ауырын жеңілдетіп, күйзелісін көз жасымен емес, үнсіздігімен жазады.
Бірақ өмір әмірін өзгерте алмаймыз. Барлық адам өзінің жақындарын ерекше жақсы көргенімен, бәрінің қолынан шаңырақтың тінін сақтап қалу келе бермейді. Түсініспеушіліктер, өкпе-наз, намыс пен ашу арасына сына қағып, туыстың өзі жат болып кететін сәттер де бар. «Бірге тумақ бар, бірге жүрмек жоқ» деген тәмсіл тегін айтылмаған. Бейғам басталған өмір бір күні жан-жаққа тарқайтын тағдырға айналуы мүмкін.
ҮНСІЗДІК: ОТБАСЫДАҒЫ ЖӘБІРДІҢ ЕҢ СҮЙЕКТІ ТҮРІ
Зорлық тек жұдырықпен жасалмайды. Қол көтермегеннің бәрі мейірімді деген түсінік қате. Шаңырақ ішінде айтылған ауыр сөз, кемсіту, менсінбеу, «сен түкке тұрмайсың» деген бір ауыз сөйлем — адамның жанын өртейді. Әсіресе үйдің кішкентай мүшелері үшін бұл жараның беті ешқашан толық жазылмайды. Сәбидің жүрегіне сіңген қорқыныш оның болашақ таңдауына, мінезіне, дүниені қабылдауына әсер етеді.
Бала үшін отбасы — әлемнің алғашқы үлгісі. Егер сол әлемде айқай мен даудың көлеңкесі басым болса, ол тіршіліктің басқа да формасы сондай деп сенеді. Әлеуметтік масканы тым ерте киеді, кімге сенуге болатынын білмейді, өз сезімін айтуға қысылады. Осындай жасанды тыныштық психологиялық қысымды ұлғайтады.
Қарттар ше? Олар өмір бойы жинаған тәжірибесін, еңбегін, барын баласына арнайды. Бірақ бір күні сол шаңырақта «ұрыс көбеймесін», «балам бөлініп кетпесін» деген үмітпен үнсіздікке бас иеді. Сырттай бәрі қалыпты көрінгенімен, ішіндегі дауылы толастар емес. Осы үнсіздік — зорлықтың ең ауыр формасы. Өйткені ол жылдар бойы байқалмайды, айтылмайды, мойындалмайды.
МАРУА ӘЖЕНІҢ ТАҒДЫРЫ: ЖАЛҒЫЗ ҰЛ ЖӘНЕ ЖАЛҒАН ҮМІТ
Қаланың орталық көшесінің бірінде кешке қарай алақан жайып отыратын кішкентай кісі бар. Елең еткізгені — оның қырық жылдан аса өмір жолын артында қалдырып, бүгінгі күнін бір көше қиылысына сыйғызғаны. Ол — Маруа апа. Кеш түсе бергенде ұлы келеді де, қолынан жетектеп үйіне қарай алып кетеді.
Жалғыз ұлын үкілеп өсірген ана бұл күнге өзі жеткіздім деп ойлайды. Мектепте озат, әскерде абыройлы, кейін үйлі-баранды азамат болды. Бірақ ішімдік деген сал — бір рет дәмін татқан жанның еркін жібермеді. Әуелі «әріптес туған күні» деген сылтау, сосын кешкі «бір рюмка», ақыры — айлап созылатын маскүнемдік.
Шыдамаған келін екі баласын алып кетеді. Қан қысымы көтерілген әке араға көп өтпей дүние салады. Сол сәттен бастап Маруа әженің жүгі еселеп артады. Мас ұлын жалғыз өзі сүйрейді, емхана мен есіктің арасын жол етеді. Дәрігерге баруға ұлы көнбеген соң, қағазды өзі көтеріп жүреді. Тіпті зейнетақысы жетпегендіктен, көшеге шығуға мәжбүр. «Менің ұлым ғой» деген бір ауыз сөз — оның жалғыз қорғаны.
Оны тыңдаған сәтте бір ғана ой санаңды кесіп өтеді: адам ең жақынынан да жәбір көруі мүмкін, бірақ жүрегі оған сенуден бас тартпайды.
АЙМАН АПАЙ: ҚАРТТЫҢ ЖАЛҒЫЗ БАУЫРЫ — НАЗАР
Бір жазғы кеш. Көп қабатты үйдің ауласындағы орындықтар бос. Тек бір темір орындықта егде әйел терісін басып отыр. Көз жасы тоқтар емес. Жанына жақындағанымда, «бәрі дұрыс» деуге тырысқанымен, үнсіздігі айтып тұрғаны бәрінен ауыр еді.
Айман апайдың шаңырағында қызы, күйеу баласы және екі жиені бар. Бірақ бұл үйде сабыр емес, жанжал қонақтап алған. Ерлі-зайыптының арасында басталған дау үнемі ушыға түседі. Ана жанжалға араша түскен сайын айыпты болып шығады. Соңында өз баласының аузынан: «Қарттар үйіне барсаңызшы, сонда тыныш болар едік» деген сөз естиді.
Бұл — көзге көрінбейтін, бірақ жүректі қақ айыратын соққы. Бір ғұмырын ұрпағына арнаған адамның өмір бойғы еңбегі бір-ақ ауыз сөзбен жоққа шығарылды.
Таң қаларлық емес: ана жүрегі сонда да күйіп-жанып, үйін тастап кетпейді. Өйткені бала — әкенің ізін, ананың үмітін жалғайтын адам. Ал ана үшін үміт ешқашан өлмейді.
БАЛАЛАР — ОТБАСЫДАҒЫ ЕҢ ҮН-СІЗ ҚҰРБАНДАР
Кейде ең кішкентай жан — ең ауыр тағдырдың иесі. Баланың жан айқайы көбіне «маған көмектесіңдер» деп емес, «маған ештеңе істемеңдер» деп естіледі. Доңыздай қатал жағдайға бейімделіп үйренеді.
Нейля небәрі 8 жасында өгей әкесінің зорлығына тап болды. 4 жыл бойы қорлық көрді. Шындық ашылғанда, ол үміт еткен жалғыз жан — анасы — оны қуып шықты. Баланың жылаған жанайқайы: «Неге менің анам мені құшақтай алмады? Неге мен жат адамның емес, туған ананың жауындаймін?» — деген сұраққа айналған.
Сұлушаштың тағдыры басқа, бірақ тамыры бір. Әкесі ішімдікке салынып, отбасы күйреді. Анасы да әлсіреген кезде ішімдікке тәуелді болып, екі жақтан да тірек жоғалды. 14 жасында өзі де сол жолға түсті. «Бұлай бітетіні белгілі еді» деген өз-өзін жазғыру — оның бүгінгі күнге жеткен жалғыз үні.
Мұрат — басқа кейіпкер. Үйдегі зорлықты көре тұра, үнсіз қалған. Өгей әкесінің анасына қол көтеруін көріп, пышақ ала жүгірген. Одан кейін ештеңе бұрынғыдай болмады. «Ол тірі қалды. Бірақ менің жүрегімдегі жара ше?» — деген сұраққа жауап жоқ.
ПСИХОЛОГТІҢ ТҮЙІНІ: ҮНСІЗДІК — ҚОРҚЫНЫШТАН ТУАДЫ
Психолог Айару Оңғарбай мұндай тағдырларға бір ғана түсініктеме береді: үнсіздік — әлсіздіктің емес, қорқыныштың жемісі.
Адам бала кезінен «дауыс көтерме», «үлкенге қарсы сөйлеме» деген тәрбие көрсе, өз шындығын айтуға қысылады. Бұл — мәдени әдеп емес, ішкі шектеу. Ол адамды жылдар бойы тұншықтырып, өзінің құндылығын ұмыттырады. Өзгені ренжітіп аламын деп қорыққан адам өзіне жасалған қиянатты қалыпты деп қабылдайды.
Мұндай адамдардың өзін бағалауы төмендейді. Үнемі «менің мәселем маңызды емес» деген сеніммен жүреді. Ешкімге салмақ салғысы келмейді. Соның салдарынан басқа біреу оның үнсіздігін пайдаланып, үстемдік орнатады. Осылайша адам үнсіз құрбанға айналады.
ҮНДЕМЕУ — БІТІМ ЕМЕС
Үнсіздік кейде аман қалудың амалы болуы мүмкін. Бірақ ол ешқашан шешім емес. Ауырсынған жанның жанайқайын айту — әлсіздік те емес, масқара да емес. Керісінше, бұл — өз болмысыңды мойындау, өміріңе жаңа бет ашу.
Адам тағдыры — бір-ақ рет беріледі. Жылдар бойы жиналған құлықсыздық пен түсініксіз үрейден арылу үшін бір ғана жан керек болуы мүмкін: тыңдайтын, түсінетін, айыптамайтын. Қолдау көрсететін ортаға тап болған адам ең мықты қорғанның өз бойында екенін сезінеді.
Өмірдің ең қараңғы түні — ертеңгі таңға апаратын көпір. Егер адам өзі өзгергісі келсе, есік әрдайым ашық. Тек алғашқы қадамды жасау қажет.
Табалдырықтан аттамас бұрын — үй ішіндегі жылуды сақтау.
Табалдырықтан аттап кеткен соң — өз шындығыңды айту.
Өйткені адамның жанайқайын сыртқа шығару — қорғансыздық емес,
батылдықтың ең биік шыңы.
Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram - ға
Оқи отырыңыз 
