Кеңес Одағының батыры атанған ең жас қазақ
Ақмарал Ағзамқызы El.kz тілшісі
Жәнібек Ақатұлы Елеуісов – Екінші дүниежүзілік соғыста жасындай жарқ етіп, 18 жасында Кеңес Одағының Батыры атағын алған ең жас қазақ жауынгері. Ол қыршын жас өмірін Отанын қорғауға арнап, Днепр өзеніндегі жанқиярлық ерлігімен елінің мақтанышына айналды. Алғашқы ұрыстарынан-ақ көзге түскен қайсар ұлан төрт күн бойы жалғыз өзі жауды тоқтатып, ерлігі аңызға бергісіз рухтың символы болды. Жеңіс туын жақындатуға үлес қосқан қазақ батырының балалық шағы, соғыс жылдарындағы даңқты жолы мен соғыстан кейінгі ғұмыры – бүгінгі ұрпақ үшін өнеге.
Балалық шағы мен отбасылық өмірі
Жәнібек Елеуісов 1925 жылы 20 маусымда Ресейдің Алтай өлкесіндегі Таулы Алтай автономиялық облысы, Усть-Кан ауданындағы Тұрат (Тұрата) ауылында дүниеге келген. Ұлты қазақ, әкесі Ақат елге сыйлы қарапайым шаруа болған (батырдың толық аты-жөніндегі “Ағатұлы” осы әке атына қатысты). Жәнібек туып-өскен өңір – Алтайдың сілеміндегі қазақ ауылы, табиғаты қатал тау беткейіндегі шағын елдімекен. Болашақ батыр сол ауылдағы жетіжылдық қазақ мектебінде білім алып, зерек әрі алғыр бала болып өседі. Кейінірек ауыл мектебін тәмамдаған соң, аудан орталығы Белонь селосындағы (орыс мектебі) орта білім ордасына барып, оқуын орыс тілінде жалғастырады. Бұл – сол заман үшін сирек мүмкіндік еді, бірақ Жәнібектің білімге құштарлығы мен тіл үйренуге бейімі оның орысша тез меңгеруіне жол ашты.
Жасөспірім Жәнібек 1942 жылы орта мектепті бітірген шақта, алапат соғыс өрті лапылдап тұрған еді. Мектеп қабырғасынан еңбекке ерте араласқан ол ауылдағы колхозда қысқа мерзім жұмыс істеп үлгерген. Отбасында ұлтжанды тәрбие алған Жәнібек ел басына күн туған сәтте қолына қару алып, майданға аттануды перзенттік борышы санады. Жасынан қайсар, жүрегінде отаншылдық рухы жалындаған бозбала өз еркімен әскерге баруға тілек білдіреді. Анасының ақ батасын алып, әкесінің тәлімін жадында сақтаған өжет ұлан болашақта ерлік дастанының басты кейіпкері боларын сол кезде білген жоқ…
17 жасында соғысқа жіберуді сұраған...
Ұлы Отан соғысының ауыр хабарын ести сала, 17 жастағы Жәнібек 1942 жылы өзі сұранып майданға баруға ниет білдірді. Алайда жергілікті әскери комиссариат “әлі кәмелетке толмадың” деп оның өтінішін бірден қабылдамады. Туған елдің тыныштығын қорғауды мақсат еткен өрен жасы жетпесе де қайтпай, бір жыл бойы ретін күтті. Ақыры, өжет жігіттің талабын көрген әскери комиссариат 1943 жылдың 9 ақпанында оны Қызыл Армия қатарына шақырды. Сөйтіп 17-ден жаңа асқан Жәнібек әскерге алынып, бар тағдырын майдан жолына байлайды.
Жас жауынгерді әуелі Алтай өлкесінің Барнаул қаласына жіберіп, мергендердің алты айлық арнайы курсынан өткізді. Бұл 6 айлық әскери дайындық оның болашақ тағдырына тың серпін берді. Барнаулдағы мергендік мектепте көзге түскен талапты өрен қару түрлерін еркін меңгеріп, тактиканың қыр-сырын үйренді. Білімі орта, орыс тілін жақсы білетін зеректігі ескеріліп, курс біте салысымен Жәнібекке кіші командирлік құрамға ұсыныс жасалды. Сөйтіп 1943 жылдың шілде айында жаңа дайындықтан өткен жауынгерті бірден пулемётшылар бөлімшесінің командирі етіп тағайындаған.
Алғаш рет қолына қару ұстаған ауыл баласы үшін бұл үлкен жауапкершілік пен сенім еді. Ол 6-гвардиялық атқыштар дивизиясының 25-гвардиялық атқыштар полкі құрамында, Воронеж майданына аттанып кете барды. Тартысты шайқастарға толы әскери өмірі дәл осы Украина жерінде, Воронеж (кейін 1-Украин) майданының алғы шебінде басталды.
Ұрыстағы ерлігі және батыр атағына лайық болған оқиға
1943 жылдың жазы – Ұлы Отан соғысындағы бетбұрысты сәттердің бірі болатын. Жәнібек Елеуісов алғаш рет қан кешкен майдан – әйгілі Курск шайқасы. Ол мергендік курсынан кейін бірден Курск иініндегі 50 күнге созылған сұрапыл соғыстың ішінде өз бөлімшесін бастап кірді. От пен оқтың ортасында шыңдалған жас командир алғашқы ұрыстарда-ақ ерлігімен көзге түседі. Мәселен, алғашқы бетпе-бет шайқастың өзінде-ақ оның пулемётшілер бөлімшесі жаудың қырыққа жуық әскерін жер жастандырып, 95 солдатын тұтқынға алған екен, ал Жәнібектің жеке өзі жаудың бесеуін жайратқан. Бұл – небәрі 18-ге толмаған өрімдей қазақ жігіті үшін қайталанбас жанқиярлықтың бастауы еді.
1943 жылдың қыркүйек айында Кеңес армиясы Украинаны азат етуге кірісті. Жәнібек Сумы облысын неміс басқыншыларынан тазарту операциясына қатысып, қазанның басында Шостка қаласын жаудан азат ету ұрыстарында көзсіз батырлық көрсетеді. Сол ерлігі үшін жас жауынгерге Шостка қаласының құрметті азаматтығы беріледі – бұл оның ерлігінің жергілікті халық алдында да зор бағаланғанының белгісі.
Алайда Жәнібек Елеуісовтің даңқын шығарып, есімін тарихқа жазған басты ерлігі – Днепр өзенінен өту кезіндегі жанқиярлық шайқасы. 1943 жылдың 22 қыркүйегінен 23 қыркүйегіне қараған түні оның бөлімі Днепрге алғашқылардың бірі болып жетті. Түн қараңғылығын жамылып, жауынгерлер өзеннің оң жағалауына қайықпен жүзді. Алдымен өткелді барлап, арғы бетке бірен-саран солдат жасырын өтті. Солардың сапында қатардағы пулемётші Жәнібек Елеуісов те бар еді.
Жағаға табан тіреген бетте жас сарбаз қол пулеметін құмға тіреп бекініп, өз бөлімшесінің өзеннен қауіпсіз өтуіне жол ашты. Тұтқиылдан бораған оққа қарамастан, жаудың бірнеше әскери тірек-нүктесін жойып, біздің әскерге өткел даярлайды. Түнгі қараңғыда көрсеткен бұл ерлігі – ертеңгі жанқиярлық ұрыстың басы ғана болатын.
23 қыркүйекте таң сібірлеп атқан кезде немістер қарсы шабуылға көшіп, жаңадан құрылған шағын плацдармды қайтармақ болады. Днепрдің оң жағалауында жалғыз қалған 18 жастағы қазақ жігіті жан-жағына алдын ала бірнеше пулеметті орнатып, жауды алдарқату тактикасын қолданады. Барлығы бес пулеметті кезекке қосып, фашистерге төрт күн бойы тапжылмай тойтарыс берген оның ерлігі аңыз боп таралды. Төрт күн, төрт түн бойы нәр татпаған Елеуісов окоптан окопқа жүгіріп, бірде граната лақтырып, бірде пулеметтерден дамылсыз оқ боратып, жаудың жаяу әскерін маңайлатпады. Жас қазақтың бұл жүрекжұтқан қарсылығының арқасында негізгі Қызыл Әскер бөлімдері өзеннен аман өтіп, плацдармды ұстап тұруға мүмкіндік алды. Артынан көмекке келген рота сарбаздары арыстан жүректі жауынгерді құшағында станокты пулеметі, қолдары ісіп кеткен күйі әлсіреп құлаған жерінен тапты. Бұл кезде Жәнібектің жанына қаншама жаудың ғұмыры қиылып жатқан-ды…
Днепр үшін болған осы жан алып, жан беріскен ұрыстар тарихта «Букрин плацдармы» ретінде қалды. Жәнібек Елеуісовтің қаһармандығы тек Днепрмен шектелген жоқ. 25 қыркүйек күні оның батальоны Припять өзенінен өтпек болғанда да Елеуісов тағы алдыңғы шепке түсіп, өмірін қатерге тіге жүріп, жаудың оқ жаудырып тұрған бекінісін талқандады. Осылайша ол қызыл әскердің Припятьтің батыс жағалауына өтуіне жол ашып берді. Сұрапыл соғыстың әр сәті сын-қатерге толы еді: жау солдаты көп, қаруы басым, жан-жағың қып-қызыл от. Мұндай жағдайда қайсар рух пен батырлық қана жеңіске жол ашады. Жәнібек дәл сол қасиеттерімен ерекшеленіп, өзгелерге үлгі болды.
Днепр мен Припятьтегі ұрыстарда көрсеткен ерлігі жас жауынгерді үлкен даңққа бөледі. Артынша 1943 жылғы қазанның басында 25-гвардиялық атқыштар полкының командирі подполковник Николай Смирнов Елеуісовті Кеңес Одағының Батыры атағына ұсыну туралы марапат қағазын толтырып, жоғары командованиеге жолдайды. Сол ресми құжатта: «...қатардағы жауынгер Жәнібек Елеусізов 1943 жылы 22 қыркүйектен 23-іне қараған түні Днепрдің оң жағына бірінші болып өтіп, пулеметімен бекініс жасап, өз бөлімшесінің өзеннен кедергісіз өтуіне мүмкіндік туғызды; 25 қыркүйекте Припять өзенінің оң жағалауына батальон өтер сәтте өмірін қатерге тігіп, жаудың оқ жаудырған бекінісін талқандап, Қызыл Әскерге қайта жол ашты. Осы ерлігі үшін Кеңес Одағының Батыры атағына лайық» деп жазылған.
Расымен-ақ, жастығына қарамай жалғыз өзі тұтас бір бөлімшенің жұмысын атқарып, қалың жауды қынадай қырған қайсар қазақ ұланының бұл ерлігі – Отан тарихындағы өшпес дастан. Кейін майдандастары естеліктерінде Елеуісовті «қазақтың Қобыландысына» теңеп, батылдығына таңдай қаққаны бар. Осындай қанды қырғындарда Жәнібектің өзі де бірнеше рет ауыр жараланып, денсаулығына зақым келген. Мысалы, бір шабуылда басынан ауыр жарақат алып, талып қалған сәті болыпты; өзге ұрыстарда денесіне оқ тиіп, бір өкпесі мен алты қабырғасынан айырылды – яғни кесіп алып тастауға тура келген. Тіпті жаумен жекпе-жек айқаста жағы сынып, бірнеше тісінен айырылғаны да айтылады. Бірақ мұның бәрі Жәнібектей жүректі ұлдың сағын сындыра алмады – ол қатарға қайта қосылып, соғыс аяқталғанша майдан даласында ерліктің үлгісін көрсетті.
«Елеуісовтің ерлігі ешқашан ұмытылмайды, ол нағыз халық қаһарманы»
Жәнібек Елеуісовтің әскери ерлігі елеусіз қалған жоқ. 1943 жылдың 16 қазанында КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Жәнібек Ақатұлы Елеуісовке Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, айрықша ерекшелік белгісі – «Алтын Жұлдыз» медалі мен Ленин ордені табысталды. Бұл хабар майдандағы жауынгерлерге үлкен қуаныш сыйлады. Алайда дәл сол уақытта Жәнібектің өзі ауыр жарақаттарына байланысты госпитальда жатқан еді. Батыр атағы берілгені туралы сүйінші хабарды ол емханада есітіп, соғыс даласынан уақытша қол үзіп қалғанында білді дейді көзкөргендер.
Алтын жұлдыз медалін салтанатты тапсыру рәсімі 1944 жылы өтті. 1944 жылы 24 мамырда Мәскеу қаласындағы Кремльде КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Төрағасы Михаил Калининнің қолынан Жәнібек өзінің Батырлық Алтын Жұлдызын ресми түрде алды. Иығына жарқыраған наградаларын тағып, кителінде жарқылдаған жұлдызымен суретке түскен боз кілемдей фото тарихи мұрағатта сақтаулы. Сол сәттен бастап қазақ халқының тағы бір жас перзенті Кеңес Одағы Батыры атағына ие болып, есімі майдангерлердің құрмет кітабына жазылды.
Жалпы, Жәнібек Елеуісов соғыс жылдары алған жоғары атағынан бөлек басқа да марапаттарға ие болды. Батыр атағымен бірге берілетін Ленин орденінен тыс, жауынгерлік «Ерлігі үшін» медалімен 1943 жылы марапатталғаны белгілі. Жылдар өте, бейбіт өмірде жүріп 1985 жылы Ұлы Жеңістің 40 жылдығына орай І дәрежелі Отан соғысы орденін омырауына тақты. Сондай-ақ басқа да мерейтойлық медальдары бар. Бұлардың ішінде ең қымбаттысы – әлбетте, кеудесіне жарқырай тағылған Алтын Жұлдыз. Ол Отан үшін от кешкен талай боздақтың арманына айналған, ерліктің алтын символы еді.
Батырдың ерлігі туралы ресми мәліметтер архив құжаттарында кеңінен сақталған. Мәселен, жоғарыда аталған марапатқа ұсыну қағазының көшірмесі бүгінде ашық дереккөз «pamyat-naroda.ru» порталында тұр. Құжатта Ж.Елеуісовтің нақтылы ерліктері тізбектеліп жазылып, оның ерекше батылдығы мен қаһармандығы айшықталған. Полк командирі Смирнов пен дивизия командирі, генерал-майор Георгий Иванов қол қойған бұл ұсыным хат батырдың қайсар болмысын ашып көрсетеді. Кейін соғыс аяқталған соң сол генерал Ивановтың Жамбыл жеріне арнайы келіп, өз қол астында шайқасқан жауынгер Жәнібекпен бірнеше рет қауышып, өткен күндерді еске алғаны да тарих беттерінде қалды. Сол кездесулерде майдангерлер: «Елеуісовтің ерлігі ешқашан ұмытылмайды, ол нағыз халық қаһарманы» деп ағынан жарылған екен.
Соғыстан кейінгі тағдыры
Жәнібек Елеуісов сұрапыл соғысты бастан аяқ өткермесе де, 1944 жылға дейін алғы шепте жан аямай соғысты. 1943 жылғы Днепр шайқасынан кейін де ол Малин, Житомир, Новоград-Волынский, Ровно қалаларын азат ету ұрыстарына қатысып, жауды талқандауға атсалысты. Алайда 1944 жылдың наурыз айында Ровно облысы Дубно қаласы маңындағы қиян-кескі шайқаста ауыр жараланып, линиядан шығып қалады. Сол ауыр жарақат салдарынан жоғарыда айтылғандай, оған үлкен ота жасалып, өкпесі мен бірнеше қабырғасы алынған болатын. Денсаулығына байланысты жас батыр ұзақ уақыт госпитальде емделіп жатады. Дәрігерлер оның енді соғысқа жарамайтынын түсініп, командованиеге жауынгерді оқуға жіберуді ұсынады.
Сөйтіп 1944 жылдың күзінде Жәнібек Қазан қаласындағы жаяу әскер командирлерін даярлайтын училищеге жолданады. Ол жерде Житомир әскери училищесінің эвакуацияланған бөліміне қабылданып, біраз уақыт офицерлік оқудан өтеді. Білімін толықтырған соң Елеуісовті Украина жеріне қайта аттандырады: соғыстың соңғы айларында Черновцы қаласындағы әскери мектепте жас офицерлерге тактика пәнінен сабақ бергені мәлім. Осылайша, майдангер жауынгер ұстаздық қырымен де танылады – бұл кейінгі өмір жолының бір нұсқасы іспетті еді. Соғыс біткен кезде ол әлі қызметте болатын. Ақыры 1946 жылы гвардия аға лейтенанты шенінде Жәнібек Ақатұлы Елеуісов Қарулы Күштер қатарынан запасқа шығарылады.
Еліне оралғаннан кейін Жәнібек туған жері Алтай өлкесінде біраз жыл қалып, бейбіт еңбек жолына араласты. Соғыс кезінде қаншама мұғалімдер майданға кетіп, ауылда білім саласы мамандарына зәру еді. Батыр ұстаз ерлігімен ғана емес, еңбегімен де танылды. 1946-1948 жылдары Алтай аймағының Быстроисток ауданындағы Верх-Ануйское ауылындағы жетіжылдық мектептің директоры қызметін атқарды. Жастай басшылыққа араласқан оның ұйымдастырушылық қабілеті осында ашылды. 1948 жылы жерлестері оны Тұрат ауылдық кеңесінің төрағасы етіп сайлайды – сөйтіп, 23 жасында ауылын басқарған әкім де болды. Сол жылы әрі Таулы Алтай өлкелік кеңесінің депутаты болып та сайланып, қоғам өміріне белсене араласты. 1951 жылдан бастап туған өңіріндегі Қырлық ауылындағы жетіжылдық мектептің директоры болып еңбек етті.
Дегенмен, атамекен Алтай қонысында қалған қазақ ауылдары біртіндеп тарихи отаны Қазақстанға қоныс аудара бастады. Жәнібек Елеуісов те түбі бір қазақ еліне оралуға бел буды. 1954 жылы батыр ата қонысымен қоштасып, Қазақстанға біржола көшіп келеді. Алғашында Шығыс Қазақстан облысында біраз тұрақтап, кеңшарларда және халық шаруашылығы саласында түрлі жұмыстар атқарды (сол кезеңнің құжаттарында арнайы атала қоймаған). Кейін 1962 жылы Батыс Қазақстанға, Гурьев (қазіргі Атырау) облысына қоныс аударып, сонда өмір сүрді. Гурьев қаласындағы Ыбырай Алтынсарин атындағы орта мектепте алғашқы әскери дайындық пәнінің мұғалімі болып қызметке тұрған Жәнібек жас ұрпақты тәрбиелеуге білек сыбана кірісті. 1962-1964 жылдары мұғалімдікпен қоса, жергілікті қоғамдық-саяси жұмыстарға да атсалысып, төрт жыл бойы Гурьев қалалық кеңесінің депутаты болып сайланды.
1964 жылдың тамыз айынан бастап Жәнібек Елеуісовтің қызметі өзіне етене жақын әскери-патриоттық тәрбие бағытына ауысты. Оны Гурьев облыстық ДОСААФ (ерікті қорғаныс қоғамы) басқармасы жанындағы спорттық-атқыштар клубының басшысы етіп тағайындайды. Майдангер мерген үшін бұл жұмыс жат емес-ті: соғыс жылдарында жинаған тәжірибесін бейбіт күнде жастарға үйретіп, талай мергенді баулып шығарды. 1972 жылдың қыркүйегінде ДОСААФ жүйесі бойынша Жәнібек Ақатұлы Жамбыл (қазіргі Тараз) қаласына қызмет ауыстырады. Онда өмірінің соңына дейін, яғни 1991 жылы зейнет демалысына шыққанға дейін, Жамбыл облыстық ДОСААФ комитетінің спорттық-атқыштар клубының бастығы қызметін абыроймен атқарды.
Еңбекпен өткен ұзақ жылдардан кейін, зейнетке шықса да Жәнібек ата қарап отырмай, Жамбыл облысы ардагерлер кеңесінің белді мүшесі ретінде жастар арасында патриоттық тәрбие жұмыстарын жүргізді. Өзі көрген соғыстың қасіреті мен сұрапылын кейінгі ұрпақ білсін, қайталамасын деген мақсатта мектептерде, әскери бөлімдерде жиі кездесулер өткізіп тұрды. Кешегі от пен оқтың ортасынан оралған батыр ұстаз өмірінің соңына дейін туған еліне қызмет етуден танбады.
Сұрапыл соғыстың сарбазы, халықтың ардақты батыры Жәнібек Елеуісов 1996 жылы 21 сәуірде 70 жасында Жамбыл (Тараз) қаласында дүниеден озды. Өмірінің соңғы сәтіне дейін ел ішіндегі қадір-құрметі жоғалмай, абыроймен ғұмыр кешті. Батырдың naaşı Тараз қаласындағы «Жасыл кілем» мазаратына жерленген.
Ер есімі – ел есінде
Ер есімі – ел есінде. Жәнібек Елеуісовтің өшпес ерлігі мен өнегелі өмірі бүгінгі күні де халқымыздың жадында сақтаулы. Батырдың құрметіне елімізде бірқатар игі істер жүзеге асқан. Әсіресе өзі ұзақ жылдар ғұмыр кешкен Тараз қаласында ұлықталуы назар аударарлық. Жамбыл облысының орталығы Тараздағы Сабыр Рахымов көшесіндегі №1 үйдің қабырғасына Жәнібек Елеуісов тұрғанын білдіретін арнайы мемориалдық тақта орнатылған. Сол ескерткіш тақтада Батырдың жауынгерлік жолы қысқаша жазылып, келушілерге өнеге ретінде тұр.
Батырдың туған жері – Алтай өлкесіндегі Тұрат ауылында да ұмыт қалған жоқ. Алыстағы шағын қазақ ауылының тұрғындары Жеңістің мерейтойлары қарсаңында жерлестері Жәнібек Елеуісовті еске алып, ауыл мектебінде кездесулер өткізіп тұрады. Ауылдағы өзі оқыған мектеп қабырғасына да батырды еске алу тақтасы қойылған (Тұраттағы ескерткіш-тақта туралы деректі отандық басылымдар да жазған). Бұдан бөлек, жергілікті музейлер мен архивтерде Жәнібек Елеуісовке арналған бұрыштар бар. Мәселен, 2020 жылы батырдың туғанына 95 жыл толуына орай Жамбыл облыстық мемлекеттік архиві арнайы шара ұйымдастырып, майдангерге қатысты құжаттар көрмесін көрсеткен. Архив қойнауында сақталған оның марапат қағаздары, фотосуреттері мен хаттары жас ұрпаққа таныстырылды. Осылайша тарихшылар мен өлкетанушылар болашақ буынға батыр бабамызды дәріптеп келеді.
Республика деңгейінде де Жәнібек Елеуісовтің есімі Қазақстанның Соғыс Батырларының Алтын кітабына енген. Қаһарманның өмір деректері энциклопедиялар мен оқулықтарға кірістірілген. Баспа бетінде сонау соғыс жылдарынан бастап-ақ оның ерлігі жайлы мақалалар жарық көрген. Бүгінде тәуелсіз елдің БАҚ беттерінде де батырды еске алу мақалалары жиі жарияланып тұрады. Мысалы, «Егемен Қазақстан», «Қазақпарат» сынды ұлттық басылымдарда оның ерлігі жайында деректі баяндар жазылған. 2019 жылы еліміздегі ақпарат құралдары «ең жас батыр» туралы арнайы танымдық мақалалар жариялап, кеңінен таныстырды. Бұл – өскелең ұрпақ өз батырларын танып өссін деген мақсаттан туған шаралар.
Жәнібек Елеуісов – халық қаһарманы, ел жүрегінде мәңгі сақталатын есім. Оның отты жылдардағы өлшеусіз ерлігі мен соғыстан кейінгі бейбіт өмірдегі еңбегі ешқашан ұмытылмайды. Батырдың есімімен аталған көше немесе мектеп бүгінгі таңда көп кездеспегенімен, көзі тірісінде өзі қызмет еткен білім ордалары мен мекемелерде жиі еске алу кештері өтеді. Бүгінгі таңда Жәнібек Елеуісов сынды ерлердің ерлігі ұрпақ санасына сіңіріліп, патриотизмге баулу ісінде үлкен рөл атқарып келеді.
Жеңіс жолында жастығын жалау еткен қазақтың қайсар ұлы Жәнібек Елеуісовтің өмір жолы – нағыз қаһармандықтың үлгісі. Оның есімі ел тәуелсіздігі барда ұмытылмақ емес. Жас ұрпақ батыр бабасын біліп, құрметтеп, әрдайым мақтан тұтады деп нық сеніммен айта аламыз. Ер есімі – ел есінде деген осы.
Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram - ға
Оқи отырыңыз 
