Ғылымға жол ашқан ұстаз: TikTok-тағы «физика феномені» — Мирлан Жусамбаев
Қандай да бір жас дарынның жетістігі туралы сөз қозғасақ, оның жанында тұрып бағыт көрсеткен мықты ұстазды да еске алған жөн. Жасөспірімнің арманына жол ашып, біліміне сенім ұялататын, ғылымға ұмтылысын оятатын педагог — елдің білім жүйесі үшін қажет тұлға. Тараздағы Назарбаев зияткерлік мектебінің физика пәні мұғалімі Мирлан Жусамбаев – дәл осындай ұстаздардың бірі. Ол сабақ берумен шектелмей, жаңа форматтағы білімді көпшілікке қолжетімді етуге күш салып жүр. Соңғы жылдары оқушылар көп пайдаланатын әлеуметтік желі — TikTok арқылы ақпаратты қызық әрі түсінікті тілмен жеткізіп, ғылымды «көк экранның ар жағында» да үйретуге болатындығын дәлелдеді. Бүгінде оның видеолары 8 миллионға жуық қаралым жинаған.
Мирлан Төлегенұлының еңбегі халықаралық деңгейде де еленді. Былтыр TikTok әкімшілігі оны «Орталық Азиядағы білім беру бағытындағы үздік креатив контент иесі» деп марапаттаса, Қазақстанда «Қазақстан мұғалімі – 2024» ұлттық сыйлығының лауреаты атанды. Ғылымды өмірімен сабақтастырған педагогпен болған әңгімеде біз оның бала күнгі қызығушылығынан бастап, ұстаздық жолына, ғылыми жобаларына және әлеуметтік желідегі миссиясына дейін терең бойладық.
Болашаққа жол ашқан балалық қызығушылық
Мирлан Жусамбаев Жамбыл ауданының Гродеково ауылында дүниеге келген. Қарапайым ауыл мектебінде білім алғанымен, оның ішкі танымдық құштарлығы ерте оянған. Күнделікті өмірдегі қарапайым құбылыстар — ұшақ аспанға қалай көтеріледі, ракетаның жерден ажырауына не себеп, көлік доңғалағы неге айналады — бәрі жас Мирланды толғандыратын. Қызыққан дүниесін есептеп, зерттеп, өзінше тәжірибе жасап көретін. Сол талпынысы оның болашақ мамандығының бастауына айналған.
«Мектеп кезінде математика, география, физика сабақтары мен үшін жай пән емес, жаңа әлемнің кілті секілді еді. Түсінбеген құбылысты зерттеп, тәжірибемен тексермей тұра алмайтынмын. Кейін мұғалім болсам, сол қызығушылықты өзгелерде де оята аламын деп ойладым», — дейді ол.
Мирлан Төлегенұлы мектепті бітірген соң Тараз мемлекеттік педагогикалық институтына оқуға түсті. Кейін Алматыдағы Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінде білімін жалғастырып, біліктілігін арттырды.
Мұғалімдік жолдың бастауы
Ұстаздық қызметін 2011 жылы Тараздағы «Парасат» колледжінде бастайды. Бір жыл жұмыс істеген соң магистратураға түсіп, ғылыми даярлығын биіктету мақсатында Алматыға көшеді. Екі жыл бойы ғылыми-теориялық білімін тереңдеткеннен кейін педагог қайтадан туған өлкесіне оралып, Назарбаев зияткерлік мектебінің физика пәні мұғалімі болып жұмысқа орналасады. Сол жылдан бері үздіксіз еңбек етіп келеді.
Оның пікірінше, оқушыға берілген білім сөз жүзінде қалмауы керек. Құбылысты көзімен көріп, қолымен жасап көрген оқушы ғана физиканы терең түсінеді. Мирлан сабақ барысында демонстрациялық тәжірибелерді, практикалық зертханаларды және өмірден алынған мысалдарды жиі қолданады. Бұл тәсіл жасөспірімдердің оқуға деген ынтасын арттырып, олардың пәнге көзқарасын өзгертеді.
«Физиканы тек кітаппен түсіндіру жеткіліксіз. Оқушы формулаға сену үшін оның қалай жұмыс істейтінін көруі керек. Сол кезде ғана білім ұзақ сақталады», — дейді ол.
CLIL тәсілі және көптілді білім беру
Назарбаев зияткерлік мектептерінде жоғары сыныптардағы физика сабақтары ағылшын тілінде өтеді. Мирлан бұл бағытта CLIL — Content and Language Integrated Learning әдісін қолданады. Бұл тәсілде пәндік және тілдік мақсат қатар жүзеге асады: оқушы бір жағынан физика заңдарын меңгерсе, екінші жағынан ғылыми ағылшын тілін үйренеді.
Мирлан IELTS тестінен 7.0 балл алғаннан кейін ағылшын тілін еркін меңгеруге мүмкіндік бар екенін түсініп, пәнді екі тілде түсіндіруді өз тәжірибесіне енгізген.
Бұл бағыттағы зерттеулері 2018 жылы Италияда, 2022 жылы Арменияда өткен Education Research конференцияларында ұсынылған. Сонымен қатар ол білім берудегі зерттеушілер қауымдастығы — KERA-ның мүшесі.
Зерттеудің мақсаты — қағаз емес, өмір
Жас мұғалімнің басты принципі — ғылыми жобалар диплом немесе марапат үшін емес, қоғамда нақты пайда көрсету үшін жасалуы керек. Оның жетекшілігімен дайындалған жобалардың басым бөлігі тәжірибеде қолданылып үлгерген.
Солардың бірі — GPS-трекер. Оны Мирланның 12-сыныптағы шәкірттері Бекнұр Қалмаханбет пен Дәурен Теңелбаев әзірлеген. Қазақстандық фермерлерге арналған құрылғы жайылымдағы жануарлардың нақты орнын көрсетіп, автономды түрде жұмыс істейді. Гарнитура малдың мойнынан шешілген жағдайда иесіне бірден SMS-хабарлама жібереді. Бұл әзірлеме қазір сатылымда бар.
Тағы бір маңызды жобаларды Абылай Сыдықов пен Анелия Әбдімәлік жасаған. Олар коронавирус инфекциясы тараған уақытта науқастардың жағдайын қашықтан бақылауға мүмкіндік беретін құрылғы әзірледі. Жоба қысқа мерзімде сұранысқа ие болып, облыс ауруханаларына 32 дана тегін таратылды.
Оқушылардың ірі жетістіктері мұнымен шектелмейді. Қанат Тәжіхан есімді оқушысы мүмкіндігі шектеулі жандарға арналған «Umit» смарт құрылғысын жасап, халықаралық деңгейде қолдау тапты.
«Баланың идеясы — кішігірім тәжірибе емес. Дұрыс бағыт берсең, ол үлкен игілікке айналады. Зерттеу қоғамға қызмет етуі тиіс», — дейді ұстаз мақтанышпен.
Әлеуметтік желідегі миссия: TikTok — бос уақыт емес, білім алаңы
Мирлан Жусамбаев TikTok желісінде контент түсіруді екі жыл бұрын бастаған. Бұл шешім оқушылардың уақытын әлеуметтік желілер «ұрлап» жатқанын көргеннен кейін туған.
Бастапқыда ол балалардың онлайн платформаларға тәуелділігіне қарсы болған. Бірақ шектеу қоюдың еш нәтиже бермейтінін, технологиялық дәуірде ақпарат көзін өзгерту ғана тиімді екенін түсінді.
«Балаларға “желіні пайдаланба” деп айту — олардың еркіндігін шектеумен тең. Керісінше, сол платформаны білім беру құралына айналдырған жөн», — деп есептейді ол.
Сол оймен ол өз парақшасында (@physicsphenom) сабақтағы тәжірибелерді видеоға түсіріп, жариялай бастайды. Қазақша білім контентінің аздығы да оны ынталандырған. Түсіндірілген құбылыстар жеңіл, өмірге жақын әрі жылы юмормен жеткізіледі. Бұл формат оқушыларға ғылымды түсіну үшін үлкен қарым берді.
Көпшіліктің реакциясы ұзақ күттірмеді. Күрделі тақырыптарды түсінбейтін балалар да оның видеоларын көріп, физикаға қызыға бастаған. Ата-аналар кері байланыс жіберіп, алғыс айта бастады. Ауылдағы балалар да пікір қалдырып, тәжірибелерді өздері қайталап көреді.
Мирлан үшін бұл — негізгі мақсат: қай жерде тұрса да, әр оқушы білім алуға мүмкіндік табуы тиіс.
Оқушылардың нәтижесі — ұстаздың еңбегінің айнасы
Бүгінге дейін Мирлан 800-ден аса балаға физика үйретіп үлгерген. Олардың жартысына жуығы кейін дәл осы саланы мамандық ретінде таңдаған. Оқушы Жанайым Сембекованың айтуынша, мұғалімнің сабақтары жалаң теория емес, қызықты тәжірибеге толы. Медина Әбдіхамит болса олимпиададан жүлде алып, өзінің жетістігін ұстазының көмегімен байланыстырған.
Қазіргі таңда педагог шәкірттерімен бірге екі ірі жоба жүргізіп жатыр. Бірі — жасанды интеллект негізінде медициналық суреттерді талдап, ауруды анықтауға көмектесетін жүйе. Екіншісі — теміржол қауіпсіздігіне арналған құрылғы. Ол жолдағы бөгде объектіні автоматты түрде анықтап, машинист пен жауапты мамандарға жедел хабар береді. Бұл жоба «Қазақстан теміржолы» компаниясымен бірлесіп пилоттық режимде іске асырылуда.
Ұстаздық миссия — уақытпен бірге түрлену
Мирлан Жусамбаевтың көзқарасы қарапайым: білім беру жүйесі жаңа заманға бейімделмейінше, оқушыны қызықтыру қиын. Медицина, кино, музыка — барлығы цифрлық ортаға көшіп үлгерді. Ал мектеп әлі сол баяғы әдіс-тәсілдерге сүйенеді. Сондықтан ол педагог өз-өзін шектемей, қоғамның өзгерісін қабылдап, технологияны білімнің досына айналдыруы тиіс деп біледі.
«Ұстаз тек сыныпта ғана мықты болмауы керек. Бәсекелі ортаға шығып, өз деңгейін көрген адамның көкжиегі кеңейеді. Сол кезде мұғалім үздік болуға ұмтылады», — дейді ол.
Қорытынды
Мирлан Жусамбаев — бір ғана мектептің мұғалімі емес. Ол — ғылымды жас ұрпақтың жүрегіне жақындатуға бел байлаған жаңашыл педагог. Жаңа форматтағы білім беру, зерттеуді нақты өнімге айналдыру, ауыл баласынан қаладағы дарынды жасқа дейін тең мүмкіндік беру — оның бір жылдық емес, бірнеше буындық миссиясы. Мұндай ұстаздар барда дарынды шәкірттер де, жаңашыл идеялар да көбейе беретіні сөзсіз.
Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram - ға
Оқи отырыңыз 
