Ең алдымен тәртіп керек, шабыт дегенге сенбеймін – балалар жазушысы Азамат Әбілқайыр
Ақмарал Ағзамқызы El.kz тілшісі
Бүгінгі әлемде балалар әдебиетінің маңызы бұрынғыдан да артып отыр. Себебі баланың дүниетанымы, мінезі мен болашақтағы өмірлік ұстанымы ең алдымен оның оқыған кітабына байланысты қалыптасады. Кітап – баланың ойлау мәдениетін, сезімдік әлемін және қиял кеңістігін дамытатын ең қуатты құрал. Алайда қазіргі қоғамда балалардың басым бөлігі кітаптан гөрі гаджет пен смартфонға тәуелді болып барады. Видеоконтент пен қысқа форматтағы ойындар баланың назарын тұрақсыз етіп, қиял мен ойлау қабілетін шектейді. Смартфон баланың уақытын алады, бірақ оның рухани әлемін байытпайды. Ал кітап - адамды адам ететін тәрбие мен талғамның бастауы. Сондықтан да баланы экраннан кітапқа қайта бұру – бүгінгі қоғамның мәдени миссиясына айналуы тиіс.
Балаға арналған әр кітап - оның болашағына салынған іргетас. Сол іргетастың мықты болуы жазушының көзқарасына, тақырыбына және ұсынған кейіпкеріне байланысты. Осы тұрғыдан алғанда, қазіргі қазақ балалар әдебиетінде жаңа леп, жаңа бағыт қалыптасып келеді. Соның айқын мысалы – спорт тақырыбындағы “Қазақ чемпиондары” комикс кітаптар топтамасы. Осы ерекше жобаның авторы, журналист әрі балалар жазушысы Азамат Әбілқайырмен балалар әдебиетінің қазіргі жағдайы, жас ұрпаққа арналған кітаптардың миссиясы және гаджет дәуіріндегі баланың қиялын қалай сақтап қалу керектігі жөнінде әңгімелестік.
El.kz: Азамат мырза, балалар әдебиетіне келуіңіз кездейсоқтық па, әлде бала кезіңізден армандадыңыз ба? Балаларға арнап жазуға не түрткі болды? Бұл жауапкершілік пе, әлде рухани миссия ма?
Азамат Әбілқайыр: Әу бастағы мамандығым – педагог. Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімімін. Баламен жұмыс істеу маған әрдайым ерекше шабыт, қуаныш сыйлайтын. Үш жиенім бар. Бір күні солардың бірі анасына, яғни менің апама: «Түу, оқитын ештеңе жоқ, YouTube-та да бәрі орысша...» деп реніш білдірді. Осы бір қарапайым ғана уәж маған қатты әсер етті. Бәлкім, бұл сөздер пафос болып естілер. Болмашы дүние болып көрінер, алайда ұрпақтың танымын қалыптастыратын, санасын тәрбиелейтін салада біздің үндемей қалуға хақымыз жоқ. Міне, осы ой мені балалар әдебиетінің табалдырығына жетелеп әкелді. Алайда алғашында бұл жанрға қалам тербеуден қашқақтадым. Себебі балалар жанрына жазу – үлкен жауапкершілік, себебі олардың жүрегіне өтірік өтпейді, жасандылықты сезіп қояды. Кейін комикс кітаптар шығарып, іске кірісіп кеттім.
El.kz: Сіздің алғашқы шығармаларыңыздың артында қандай өмірлік тәжірибе немесе естелік жатыр?
Азамат Әбілқайыр: Бәріміз бала болдық. Бала не ойлайды, нені аңсайды, оның әлемі қалай сөйлейді – мұның бәрі мен үшін өте маңызды. Шығармаларымның арқауында да дәл осы – өзімнің балалық шағымнан қалған естеліктер, сол кездегі аңсарлар мен арман-қиялдар жатыр. Бірақ тек өткенмен өмір сүріп қалуға болмайды. Қазіргі буын – мүлде бөлек. Олар цифрлы дәуірде дүниеге келді, ақпаратты тез қабылдайды, талғамы да ерекше. Сондықтан қазіргі баланың да арман-мұраты, қызығушылығы, тіпті тілдік бейнесі басқа. Сол балалық шақтағы сезімдер, аңсау, қуаныш пен мен кішкентай ғана реніштердің өзі – балғындарға арнап жазылатын шығарманың өзегі болуы тиіс деп есептеймін. Мұны міндетті түрде ескеру керек. Сол себепті әр шығарма тек менің өткенімді ғана емес, бүгінгі баланың да жан дүниесін, сұранысын, арманын дәл баса білуі тиіс. Әрбір жазылған туынды – баланың ойын тап басып, тілге де жеңіл болып, заман ағымына ілесіп, балғындардың ішкі әлеміне жол таба алуы керек. Сол арқылы ғана балалар әдебиеті шынайы миссиясын атқара алады деп ойлаймын.
El.kz: Балаларға арналған шығарма жазу кезінде неге мән бересіз? Тәрбиелік мағынаға ма, әлде қиял әлеміне ме?
Азамат Әбілқайыр: Ең алдымен, бүгінгі бала – кешегі кеңестік кезеңдегі бала емес. Қазіргі баланың ойлау деңгейі, ақпаратты қабылдау жылдамдығы, әлемді тану жолы – бәрі мүлде басқа. Сондықтан біз де баяғыдай «анау бұзық», «мынау сотқар» деп, біржақты қаралау немесе тікелей морал айту тәсілінен арылуымыз керек. Менің ұстанымым осы. Балаға шығармаңда қатты сөйлемеу керек. Олармен диалог құру қажет. «Кезінде бізге ұрысты, сөкті, иә, бәрібір адам болып өстік» деген дұрыс емес. Бірақ қазіргі баладан соны қайталауды талап ету, соны шығармашығымызда насихаттау да қате. «Бүгінгі бала да шыдау керек» деген ұстаныммен шығарма жазу – болашақ оқырманмен арадағы көпірді бұзады. Сол сияқты бұрынғы әдебиеттегі жыныстық рөлдерді бөлектеу де өзектігін жоғалтты. Мысалы, «батыры бала Болатбек» деген сияқты тек ұлдар ерлік жасайды, ал қыздар – ұяң, нәзік, тәуекелге бармайды, әлсіз деген сипаттар – қазіргі заман талабына сай емес. Қазір – білім мен ғылымның заманы. Қыз бала да батыр болуы мүмкін, ұл бала да сезімтал болуы заңды. Балалар әдебиеті де осы шындықты бейнелеуге тиіс. Сондай-ақ ата-ана образына келсек, олар бұрынғыдай тек «тәк-тәк» деп отыратын, ақыл айтумен шектелетін бейне болмауы керек. Қазіргі ата-ана – балаға сырлас, мұңдас, тіпті кейде дос бола алатын тұлға. Бұл – шынайы өмірдің көрінісі. Осыны да назардан тыс қалдыруға болмайды. Ал тәрбие мәселесіне келсек, біз енді тікелей тәрбие беру емес, тәрбие арқылы тілдесу жолын таңдауға тиіспіз. Балаға биіктен қарап үйрету емес, қатарласа отырып жетелеу – маңызды. Өлеңдерімде осыны қатты ұстанамын. Дидактика тәсілі қолдамаймын. Бүгінгі бала артық пафоссыз, шынайы диалогты қалайды. Сол диалогты орната алған әдебиет қана бала жүрегіне жол табады. Сондықтан мен үшін шығарма жазу кезінде басты қағидалар – балаға жоғарыдан қарамау, оны сөкпеу, тәрбиені тоқпақпен, күштеумен емес, сырласу, сөйлесу арқылы жеткізу және бүгінгі буынның дүниетанымын, өмірлік контексін дәл түсіну маңызды.
El.kz: Бала оқырманды қызықтыру үшін қазіргі автор қандай тәсілдерді меңгеруі керек деп ойлайсыз?
Азамат Әбілқайыр: Ең алдымен, қазіргі автор заманның тілін білуі керек. Баланың бүгінгі өмір салтын, ақпаратты қабылдау тәсілін, айналасындағы трендтер мен технологияны түсінбеген жазушы оқырманмен байланыс орната алмайды. Өзім, мысалы, AirPods құлаққап, скутер, самокат, YouTube, ЖИ, TikTok, гаджет, интернет, тағы солай сияқты сияқты бүгінгі баланың күнделікті өмірінде бар, қызығатын тақырыптарын арқау етіп, жеңіл әрі мәні бар тақпақтар жазуға тырысамын. Осы бағытта жұмысымды жалғастыра беремін. Иә, қымыз, киіз үй, бәйге, аударыспақ, т.б этнографиялық, дәстүрлі тақырыптар – ұлттың рухани коды. Бірақ біз бүгінде киіз үйде отырған жоқпыз, баланың қолында – смартфон, айналасында – цифрлы әлем. Сол себепті шығармада дәстүрді насихаттай отырып та, оны қазіргі баланың шынайы өмірімен байланыстыра білу маңызды. Мысалы, киіз үйде отырған баланың қолында гаджет болуы – шындыққа сай келетін бейне. Бұл – екеуін қарсы қоймай, үйлестіре білу деген сөз. Бала қазір нені тұтынады, неге қызығады, нені тыңдап жүр, не жейді, не киеді, қай ортада өмір сүріп жатыр – осының бәрі шығарманың өзегінде жүруі тиіс. Әйтпесе, ол мәтін баланың баурай алмайды. Жас оқырманды қызықтыру үшін автор: қазіргі трендтерді, технологияны білетінін көрсетуі керек, бұл – сенім орнатудың жолы, яғни қысқа, нұсқа, тартымды жазуы қажет, себебі бүгінгі бала ақпаратты тез тұтынады, ұзақ сипаттамаларға сабырсыз екенін көріп жүрміз, көркем ойды жеңіл формада беруі тиіс, яки астарлы мағына мен қызықты оқиғаны ұштастыра білу – басты талап. Балалармен бір дәуірде өмір сүріп жатқанымызды ұмытпауымыз керек. Оларға арнап жазу – өткенді сағыну емес, өткенді бүгінмен сабақтастыру өте маңызды.
El.kz: Қазақ балалар әдебиетінің қазіргі даму деңгейін қалай бағалар едіңіз? Бізде сапалы контент бар ма, әлде әлі жолдың басындамыз ба?
Азамат Әбілқайыр: Бүгінгі таңда қазақ балалар әдебиеті, өкінішке қарай, әлі де өзінің толық әлеуетіне жете қойған жоқ. Әрине, сапалы шығармалар бар, дарынды авторлар да бар, бірақ бұл сала әлі де жолдың басында деп айтуға болады. Біз «бала басқа тілде сөйлеп кетті» деп шағымданудан бұрын, өзіміздің балаларға қаншалықты сапалы және саналы контент ұсынып отырғанымызды шынайы бағалауымыз керек. YouTube-те қазақша контент әлі де аз, әрі сапа жағынан кемшін тұстары бар. Қазақша анимация, комикс, балаларға арналған сан алуан медиа өнімдер саны аз, олар да көп жағдайда көрерменді толық қанағаттандырмайды. Кітапхана мен кітап дүкендердегі қазақша балалар әдебиеті материалдарының көптігі мен әртүрлілігіне қатысты сұрақтар да өзекті. Бұл тұрғыда біз көбіне күмілжіп, толық сенімді жауап бере алмаймыз. Әрине, жазушы қауым, замандастарыма ешқандай айып таға алмаймын. Көптеген қаламгер достарымыз балалар әдебиетін дамытуға шынайы еңбек сіңіріп жатыр, бірақ олардың еңбегі көбінесе жүйелі қолдаудың жетіспеушілігінен толық жемісін бере алмай отыр. Креативті индустрия деп аттандадық. Ақыры түк тындырылмады десем артық айтқаным емес. Осы салаға жауапты азаматтардың тарапынан арнайы жүйелі, кешенді қолдау мен дамытудың болмауы – басты кемшілік болып тұр. Түркия, Оңтүстік Корея, Қытай, Ресей және тіпті көршілес Өзбекстан сияқты елдерде балалар әдебиеті мен мәдениеті мемлекеттік деңгейде жүйеленіп, тұрақты түрде дамып жатыр. Автор–мемлекет–баспа үштігі мықты тандемге айналған. Бізде де мемлекеттік қолдау бар, бірақ оны сабақтастыру, ұзақ мерзімді стратегияға айналдыру аздап кемшін көрінеді. Дегенмен, мен бұл мәселенің жақын арада реттелетініне сенемін. Қазақ балалар әдебиетін дамытудың келешегі бар, бірақ ол үшін тек шығармашылық ынта ғана емес, сонымен бірге жүйелі саясат пен тұрақты қолдау қажет.
El.kz: Сіздің ойыңызша, қазақ тіліндегі балалар әдебиетінің басты проблемасы неде? Автор тапшылығы ма, баспа саясаты ма, әлде оқырман қызығушылығының төмендігі ме?
Азамат Әбілқайыр: Бұл мәселені біржақты қарау дұрыс емес. Автор тапшылығы – қазақ балалар әдебиетінің басты проблемасы емес. Шынында да, біздің әдебиетімізде осы жанрда қалам тербеп жүрген дарынды, талантты қаламгерлер бар: алдыңғы буыннан Ертай Ашықбаев, Байбот Қошым-Ноғай, Қуат Адис, кейінгі буыннан Серікбол Хасан, Олжас Қасым, Мирас Асан, Аслан Тілеген, Жантас Еркін т.б әлеуеті зор авторлар балалар әдебиетін дамытуға елеулі үлес қосып келеді. Сондықтан мәселе авторлардың жоқтығында емес. Мәселе – мәдениетке жауапты атқамінерлер балалар әдебиеті басқа жанрлардай емес, ол тұтас идеология, ұлттық тәрбие мен руханияттың негізі екенін түсіне алмауында болып тұр. Балалар әдебиеті – ұлттың келешегін қалыптастыратын, оның санасын, рухын тәрбиелейтін күш екенін ұға алмай отыр. «Тақпақ деген не ол, жаза салмайсыңдар ма» дегенді естігенде күйініп кеткенмін. Сондықтан бұл салаға жүйелі, кешенді қолдау қажет. Автор мен баспа ғана емес, мемлекет пен қоғамның, білім беру жүйесінің де қатысуымен, үйлестірілген саясат арқылы ғана дамуы мүмкін. Әлемдік тәжірибеге жүгінсек, бізге осы тұрғыдан үлгі алуға болады. Мысалы, Ресейде, Қытайда, Өзбекстан мен Германяида, Түркияда балалар әдебиетін мемлекеттік деңгейде қолдайды, арнайы бағдарламалар, гранттар, басылымдар, оқу бағдарламалары бар. Бұл жүйе авторды, баспаны, оқырманды байланыстыратын тұтас жүйе құрған. Еуропада балалар әдебиеті мәдени мұра ретінде өте жоғары бағаланады. Сонымен қатар, балалар әдебиетін заманауи технологиялармен, мультимедиалық өнімдермен біріктіріп, оқырманның қызығушылығын арттыруға баса көңіл бөлінеді. Балалар мен жасөспірімдерге арналған әдебиетті қолдау мен тарату үшін арнайы саясат жүргізіп, ұлттық мәдениетті сақтап қалуға және дамытуға бағытталған жобаларды жүзеге асырады. Біздің де мақсатымыз – осы үлгілерді зерттеп, өзімізге лайықтап, ұлттық ерекшелігімізді сақтай отырып, балалар әдебиетін жан-жақты қолдау жүйесін құру. Тек сонда ғана балалар әдебиеті ұлттық идеологияның негізі болып, ұрпақты рухани тұрғыдан тәрбиелейтін берік құралға айналады. Әйтпесе авторларды айыптай беру дұрыс емес.
El.kz: Қазіргі балалардың санасына ұлттық болмысты қалай сіңіру керек? Оған әдебиет қаншалықты ықпал ете алады?
Азамат Әбілқайыр: Қазақша сөйлеу, қазақша ойлау, ұлттық мінез көрсету – артта қалу емес, керісінше, рухани артықшылық екенін сезіндіре алу қажет. Бұл тұрғыда әдебиет – таптырмас құрал. Ол мультфильммен де, комикспен де, ертегімен де, тақпақпен де, повеспен де сөйлей алады. Мәселе – қалай сөйлеуде. Басқа елдердің тәжірибесі де осыны көрсетіп отыр. Мысалы, жапондар мен оңтүстік кореялықтар өздерінің анимациясы (аниме, дорама, веб-комикс) арқылы бүкіл әлемге өз мәдениетін таңды. Біз де дәл солай ұлттық болмысты ұранмен емес, шеберлікпен, мазмұнмен, заман тілімен сіңіруіміз керек. Ұлттық болмыс дегенді біз наурыз келгенде шапан киіп, бата беріп жүрген ақсақал кейіпінде қалыптастыру емес, бұл – тұтас құндылықтар жүйесі. Тарихи тақырыптарды ғана емес, бүгінгі өмірге икемделген заманауи оқиғалар арқылы жеткізуіміз керек; ұлттық кейіпкерді бүгінгі баланың тілімен, бүгінгі баланың ортасына лайықтап бейнелеуі қажет; Ең бастысы – балаға қазақша сөйлеудің, әлем азаматы болудың әрдайым трендте екенін, абыройы тіпті сән екенін ұқтыру керек. Ал мұның бәрін жасауға әдебиеттің әлеуеті толық жетеді. Авторларды жазғыра бермей, оларды іздеп, тауып қолдау көрсетуіміз керек.
El.kz: Бүгінгі балалардың ақпараттық кеңістігі мультфильмдер мен әлеуметтік желілерге толы. Осындай заманда кітап оқуға баулу үшін жазушы не істеуі керек?
Азамат Әбілқайыр: Бүгінгі бала – визуалды, жылдам ақпаратқа үйренген буын. Мұны үйдегі кішкентайлардан көрсек болады. Олар TikTok, YouTube, анимация секілді тез әсер ететін контентті жақсы көреді. Мұндай ортада жазушының міндеті – кітапты сол кеңістікпен бәсекелесе алатын деңгейге көтеру. Яғни: біріншіден, жазушының тілі – жеңіл, тартымды, қазіргі баланың сөйлесу мәнеріне жақын болуы керек. Екіншіден, оқиға – динамикалы, қысқа эпизодтармен, қызықты детальдармен өрілуі тиіс. Үшіншіден, кейіпкерлер – бүгінгі баланың айналасынан алынған, шынайы әрі балаға жақын болуы шарт. Төртіншіден, иллюстрация, комикс, графикалық роман секілді визуалды форматтарды көбірек пайдалану керек. Сонымен қатар, кітап қазір тек қағазда ғана емес, аудио, электронды, интерактивті нұсқада да болуға тиіс. Баланың ақпарат тұтыну дағдысына сай келетін формада ұсыну – оқуға баулаудың басты жолы. Ең маңыздысы – жазушы балаға кітапты міндет емес, қызық әлем ретінде көрсете алуы керек. Бала кітаптан YouTube-тегі видеодан алатын әсерді алса – ол қайта оқуға оралады. Алайда бұл үдеден шыға алатын авторламыз бар. Бірақ солар өз өнімін жарыққа шығаруға қаржы таппай жүр. Мемлекет тарапынан гранттар болса екен деймін. «Мемлекетке алақан жая береді екен» дерсіз. Мейлі. Бірақ балалар әдебиеті басқа жанрлардай емес, ол тұтас идеология, ұлттық тәрбие мен руханияттың негізі. Сондықтан тікелей қолдау керек-ақ.
El.kz: Қазақ ертегілері мен фольклорын қазіргі заманға сай лайықтап ұсыну жолында қандай әдіс тиімді деп ойлайсыз?
Азамат Әбілқайыр: Қазақ ертегілері мен фольклорын балаларға визуалды ұсынуда заман көшінен қалып барамыз. Бүгінгі балалар кітапты парақтап оқудан бұрын визуалды, тез сіңетін, көзге тартымды дүниеге назар аударады. Сондықтан тек кітап қылып шығара беру – жеткіліксіз. Қазір Ресей елдер өздеріне қарасты башқұрт, ноғай, қалмақ, саха сияқты халықтардың барлық ертегілерін мультфильм, комикс, анимациялық жоба, аудиоформат түрінде ұсынып жатыр. Бұл – ұлттық қауіпсіздік, рухани сақтандыру тетігі. Өйткені олар өскелең ұрпақ өз ана тілінде ойлап, сол тілде сезінуі үшін барын салып отыр. Ойлаңызшы, осы нәрсеге Ресей алаңдамай отыра беруіне болады. Себебі орыс тілі әлемде көп қолданатын 5 тілдің бірі. Жоқ, олар бала тілінің, санасының қай тілде сөйлеуіне ерекше мән береді. Ал бізде ше? Қазақ ертегілері мен фольклорын визуализациялау – кезек күттірмейтін мәселе. Қазір комикстер, анимациялық мультфильмдер, қысқакометражды бейнероликтер, подкаст-ертегілер, интерактивті мобилді қосымшалар – осының бәрі ұрпаққа фольклорды қазіргі тілмен жеткізудің тиімді жолдары. Кітап, әрине, керек. Бірақ фольклордың бүгінгі баламен «тіл табысуы» үшін ол ең алдымен визуалды кеңістікке енуі тиіс. Біз бұл процесті ертең емес, бүгін бастауымыз керек. Сондықтан қазақ ертегілерін цифрлы форматқа көшіру – ұлт болашағына жасалған стратегиялық инвестиция.
El.kz: Мемлекет пен автор арасындағы байланыс қандай болуы тиіс? Қолдау мен еркін шығармашылықтың тепе-теңдігін қалай сақтау керек?
Азамат Әбілқайыр: Бүгінде әдебиетке деген мемлекеттік қолдау жоқ емес – бар. Байқаулар, жобалар, гранттар, кітап шығару бағдарламалары жасалып жатыр. Бірақ мәселе – сол қолдаудың жүйеленбегені мен нәтижесінің ұзақмерзімді болмай отырғанында жатыр. Яғни шығармашылық иесіне мүмкіндік берілгенімен, оның әрі қарай қалай таралатыны, кімге жететіні, оқырманмен қалай табысатыны нақты жолға қойылмаған. Мемлекет пен қаламгер арасындағы байланыс жүлде, байқау төңірегіндегі қарым-қатынас деңгейінде қалып қоймауы керек. Мұны біз мәдениет саясаты мен рухани даму арасындағы стратегиялық әріптестік тұрғыда қарауымыз тиіс Әсіресе, балалар әдебиетінде. Бұл тұста мемлекет – автор – баспа – тарату – аудитория тізбегі толық жұмыс істеуі керек. Мысалы, резиденция жобалары (авторларға шығармашылықпен айналысатын орта жасау); Мектеп бағдарламасына енгізу механизмдері (қазіргі авторлар да оқулық бетінде болуы керек); Цифрлық платформаларға бейімделген әдеби қолдау (электронды, аудио, комикс форматындағы шығармаларға мемлекеттік инвестиция); Балалар әдебиетін мемлекеттік идеологияның бір тармағы ретінде тану (Түркия, Корея, Қытай, Ресейде бұл жүйе жұмыс істеп тұр). Қолдау мен еркіндік арасындағы тепе-теңдік – тек шығармашылық үшін емес, рухани еркін қоғам құру үшін де маңызды.
El.kz: Балалар әдебиетін дамытуға арналған гранттар мен байқаулар жазушыларға мүмкіндік бере ме?
Азамат Әбілқайыр: Әрине, бере алады. Гранттар мен байқаулар – авторға шығармашылықпен алаңсыз айналысуына уақыт, мотивация, қаржылық мүмкіндік береді. Әсіресе, балалар әдебиетінде қаламақы мәселесі күрделі болғанын ескерсек, бұл қолдаудың маңызы зор. Бірақ, бұл мүмкіндіктің толық іске асуы үшін бірнеше маңызды мәселе ескерілуі тиіс. Біріншіден, грант немесе байқаудан кейінгі кезең де аса маңызды. Көп жағдайда шығарма қолдау алып, жарық көргенімен, әрі қарай ол оқырманға жетпей, сөреде қалып қояды. Яғни, тарату, насихат, оқуға енгізу, цифрлы форматқа көшіру сияқты «екінші тыныс» жүйеленбеген. Бұл өз алдына үлкен проблема. Екіншіден, грант жүйесі қысқа мерзімді емес, тұрақты әрі ұзақмерзімді стратегияға негізделуі тиіс. Яғни автор бір байқауда ғана бағын сынамай, өзінің шығармашылық әлеуетін жүйелі түрде дамыта алатындай мүмкіндігі болуы керек. Мұны әдеби ортада “шығармашылық экожүйе” деп атайды. Бізге дәл сондай тұрақты жүйе қажет. Үшіншіден, балалар әдебиетіне арналған қолдаулар тек мәтінмен шектелмей, комикс, анимация, подкаст, цифрлы платформа форматтарында да қаржыландыруға ашық болуы тиіс. Себебі бүгінгі бала – визуалды буын. Әдебиет сол кеңістікке бейімделмесе, ол оқырманнан алыстай береді. Сондықтан грант пен байқау – жазушыны тек қолдап қоймай, сол шығарманың қоғамдағы салмағын арттыруға бағытталуы тиіс. Қорыта айтқанда, мемлекет жазушыға мүмкіндік беріп жатыр. Бірақ бұл мүмкіндікті тұтас жүйеге, идеологияға айналдыру – жүйелілікті талап етеді.
El.kz: Кітап жазу процесі кезінде шабытқа сүйенесіз бе, тәртіпке ме?
Азамат Әбілқайыр: Мен үшін басты негіз – тәртіп, тәртіп, тәртіп. Шабыт дегенге онша сенбейтін адаммын. Тәртіп пен жүйелі ізденіс маңызды. Күн сайын жазамын. Ізденіс пен тәртіп бар жерде бап та бар. Бабында жүру қаламгер үшін қымбат дүние.
El.kz: Қазақ әдебиетінде өзіңіз үлгі тұтатын тұлғалар бар ма?
Азамат Әбілқайыр: Ешкімді ұстаз тұтып, абсолютті идеал қылған емеспін. Тек әдебиетке адалдығы бәлкім үлгі болар. Мысалы, Қадыр Мырза Әлидің, Мағауинның жүйелі жазуы, еңбекқорлығын айта аламын. Олардың шыдамы, төзімі, жанкештілігі, шығармашылықтағы тұрақтылығы – үлгі боларлық қасиет. Бірақ бұл тұлғалардың жазу стилін немесе жеке ұстанымын мен абсолютті идеал ретінде қабылдамаймын.
El.kz: Сіздің ойыңызша, танымал жазушы болу үшін ең бастысы қандай қасиет пен қабілет керек?
Азамат Әбілқайыр: Бұл сұраққа танымал жазушы болғанда жауап берермін.
El.kz: Балалармен кездесіп, олардың пікірін тыңдап тұрасыз ба? Олардың қабылдауы сіздің жазу бағытыңызды өзгерте ме?
Азамат Әбілқайыр: Әрине, балалармен тікелей қарым-қатынас мен үшін ең маңызды тәжірибе. Себебі бүгінгі балалардың әлемді қабылдауы, ойлау тәсілі, қызығушылықтары – бізге қарағанда мүлдем басқа. Олар жаңа заманның балалары, цифрлық дәуірде өсіп келе жатқан ерекше буын. Олардың тілін, мінезін, сезімін түсінбей, шынайы шығармашылық туындылар жасау мүмкін емес. Сондықтан мен үнемі балалардың пікірін тыңдап, олардың көзқарасына құлақ түруге тырысамын. Бұл –жазу бағытымды жаңартып, қазіргі заман талаптарына сай келетін образдар мен тақырыптар таңдауға көмектеседі. Балалармен кездесу де өте маңызды. Туған-туыстарымыздың балаларымен де тілдесіп, ойын біліп, үнемі бақылап отырамын.
El.kz: Алдағы уақытта қандай тақырыптарға қалам тербемек ойыңыз бар?
Азамат Әбілқайыр: Болашақта балалар әдебиетін дамытуда комикс, мультимедиялық контент секілді визуалды және интерактивті жанрлардың маңызы арта түседі деп ойлаймын. Сондықтан мен де шығармашылығымды осы бағытқа бағыттап, комикстер мен анимациялық сценарийлер жазуға ерекше көңіл бөлгім келеді. Ұлттық дүниетанмынан ажырамай, әлем адамының болмысын қалыптастыруға септігін тигізетін туындылар жазу – басты мақсатым. Өйткені қазіргі балалардың әлемі – цифрлы және визуалды кеңістік. Сондықтан әңгіме мен көркем мәтіннің көркемдік құндылығы визуалдық элементтермен ұштасуы тиіс. Бұл жол – қазақ балалар әдебиетін жаңа деңгейге көтеретін маңызды бағыт.
El.kz: Қазақ тіліндегі балалар әдебиетін әлемдік деңгейге шығару үшін не жетіспейді деп ойлайсыз?
Азамат Әбілқайыр: Әлемдік деңгейді қоя тұрып, өзіміздің ең маңызды мәселеге көз жүгіртейікші. Бүгінгі күнде біз балдырғандарды қазақша контентпен толық қамтамасыз ете алмай отырмыз. Яғни, ең алдымен ішкі нарықты толық қамту – басты міндет. Қазақ тілінде сапалы, заманауи, балалардың қызығушылығын арттыратын контент өте аз. Бұл тек кітап қана емес, сонымен бірге мультфильмдер, анимациялар, комикстер, интерактивті цифрлы өнімдер. Балалар көбінесе интернет пен әлеуметтік желілерде өзге тілдегі контентті таңдап алады. Осы орайда, ұлттық тілдегі ақпараттық кеңістік пен мәдени өнімнің тапшылығы айқын көрінеді. Сонымен бірге, балалар әдебиетін дамытудың жүйелі мемлекеттік стратегиясы мен тұрақты қолдау механизмі жоқтың қасы. Баспа, авторлар, аудармашылар, дизайнерлер мен аниматорларды қамтитын толық экожүйе қалыптаспаған. Әлемдік деңгейге шығу үшін, ең алдымен, бізге тұрақты инвестиция қажет, яғни біржолғы гранттар емес, үздіксіз қолдау, балалар әдебиеті мен мәдениетін цифрландыруды жеделдету, әлеуметтік бағытта жұмыс жүргізу де қажет. Тек осының бәрі жүйелі түрде жұмыс жасағанда ғана қазақ балалар әдебиеті шын мәнінде әлемдік деңгейге шыға алады.
El.kz: Сұхбатыңызға көп рахмет!
Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram - ға
Оқи отырыңыз 
