Қазақстанда студенттердің әлеуметтік қолдауы күшейіп, стипендия көлемі айтарлықтай өскен. 2025 жылдан бастап бакалавриаттан докторантураға дейінгі білім алушыларға төлемдер ұлғайтылып, жастардың білім алуына қолайлы жағдай жасауға бағытталған жаңа қолдау шаралары іске асады.
Халықаралық студенттер күні жыл сайын 17 қарашада аталып өтеді. Бұл – әлем студенттерінің білім алу құқығын қорғаудағы табандылығы мен еркіндік жолындағы бірлігін айшықтайтын күн, деп хабарлайды El.kz интернет порталы.
Мерекенің бастауында Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі қасіретті оқиғалар жатыр. Сол тарихи сәттен бері бұл күн студент жастардың қоғамдағы орнын, олардың құқықтары мен мүмкіндіктерін қорғауға деген ортақ ұмтылысын бейнелейтін маңызды датаға айналды.
Мерекенің тарихы, қазіргі мәні, әлем елдеріндегі дәстүрлері және Қазақстан жастары үшін маңызына шолу жасап көрдік.
Тарихи негізі мен шығу тегі
Халықаралық студенттер күні 1939 жылғы оқиғалардан бастау алады. 1939 жылы 28 қазанда фашистер басып алған Чехословакияда студенттер мен оқытушылар ұлттық мереке – Чехословакия мемлекетінің құрылған күнін атап өту мақсатында бейбіт шеру өткізді. Нацистік басқыншылар бұл демонстрацияны күшпен басып-жаншып, сол кезде шеруге қатысқан медицина факультетінің студенті Ян Оплетал ауыр жараланды (оқ тиіп) және ол 11 қарашада ауруханада көз жұмады.
Ян Оплеталдың 15 қарашадағы жерлеу рәсімі Прага көшелерінде тағы да кең ауқымды қарсылық шеруге ұласты. Бұған жауап ретінде 1939 жылғы 17 қарашада неміс гестапосы мен СС бөлімшелері Прагадағы студенттік жатақханаларды түнде қоршап, мыңнан астам студентті тұтқындап, 1 200-ден астам жасты Заксенхаузен концлагеріне жөнелтті. Тоғыз студент көшбасшы (белсенділер) ешбір сотсыз сол күні оқиға болған Рузин түрмесінің қабырғасында ату жазасына кесіліп, өлтірілді. Гитлердің бұйрығымен Чехиядағы барлық университеттер соғыс аяқталғанға дейін жабылды.
Осынау қанды оқиғалардан кейін, студенттерге жасалған террорға қарсы халықаралық қауымдастық үн қосты. 1941 жылы Лондонда эмиграциядағы студент өкілдерінің жиналысында 17 қараша күнін студенттер қауымдастығының қарсылық рухын мәңгі есте сақтау мақсатында Халықаралық студенттер күні деп жариялады. Кейінірек, соғыс біткен соң 1946 жылы 17 қарашада Прагада өткен Бүкіләлемдік студенттер конгресінде бұл дата ресми түрде бекітіліп, халықаралық студенттер мерекесі ретінде танылды. Содан бері 17 қараша дүниежүзінің түкпір-түкпірінде студенттердің бірлігі мен ерлігін еске алатын символдық күн болып қалыптасты.
Қазіргі заманғы маңызы мен мәні
Бастапқыда трагедиялық тарихи оқиғаға негізделген бұл күн уақыт өте келе саяси реңктен арылып, барша студент жастарды біріктіретін ортақ мереке мәртебесіне ие болды. Халықаралық студенттер күні қазіргі заманғы мағынасы жағынан студенттердің бүкіләлемдік ынтымақтастығын білдіреді, жастардың қоғамдағы белсенді күш екенін танытады. Бұл мереке жыл сайын студенттер қозғалыстарының маңызын, білім алу құқығы мен сөз бостандығының қадірін еске салып отыратын ерекше символдық күн. Яғни, 17 қараша студенттерге өз дауысын жаһанға жеткізіп, өзекті мәселелерді талқылауға, білім мен бостандық идеалдарын қорғауға үндейді. Қазіргі көпмәдениетті әлемде бұл күн көптеген оқу орындарында ұлттар мен мәдениеттер тоғысқан студенттік ортаның мерекесі ретінде де атап өтіліп, әр елдегі халықаралық студенттердің бір-бірімен тәжірибе алмасуын, достық қарым-қатынасын нығайтуға септігін тигізуде. Осылайша, Халықаралық студенттер күні – өткеннің қайғылы сабақтарын ұмытпай, бүгінгі жарқын студенттік өмірдің құндылығын көрсететін мәнді мереке.
Әлем елдерінде мерекені атап өту дәстүрлері мен формалары
Халықаралық студенттер күні әлемнің көптеген елдерінде кеңінен аталып өтеді, әр елде әр түрлі формада ұйымдастырылғанымен, барлығында да студент жастардың құқықтары мен қоғам дамуындағы үлесін дәріптеу негізгі назарда болады. Мерекелік іс-шаралар форматтары сан алуан: бірқатар университеттерде пікірталастар, ғылыми конференциялар мен дөңгелек үстелдер өткізіліп, онда студенттердің құқықтары, жоғары білім беру мәселелері талқыланады. Кей елдерде студенттік ұйымдар шерулер мен митингілер ұйымдастырып, білім алуға тең мүмкіндік, жастардың әлеуметтік қорғалуы секілді талаптарды ашық білдіреді. Сондай-ақ әлемнің көптеген жоғары оқу орындарында бұл мереке мәдени және спорттық шаралар түрінде тойланады: студенттік фестивальдар, концерттер, КТК ойындары, театрландырылған қойылымдар мен спорттық жарыстар өтіп, жастардың басын қосатын мейрамға айналады. Сонымен бірге, естелік шаралар да маңызды орын алған: әсіресе Чехия сияқты елдерде дәл осы күні 1939 жылғы наразылық барысында қаза тапқан студенттерді еске алу рәсімдері өтеді – ескерткіштерге гүл шоқтарын қою, шырақ жағу, құрбандардың рухына тағзым ету дәстүрге айналған. Жалпы, әр елдегі жастар бұл күнді өз рухына сай атап өткенімен, мерекенің басты мәні – студенттердің қоғамдағы рөлін мойындау, білім мен бостандықты қадірлеу және студенттік ынтымақты ұрпақтан ұрпаққа жеткізу болып қала береді.
Қазақстандағы студенттердің қоғамдағы рөлі және мерекенің маңызы
Қазақстанда студент жастар қауымы қоғамның аса белсенді және маңызды бөлігі болып табылады. Елде қазіргі таңда 149 жоғары оқу орны бар, оларда жалпы саны шамамен 600 мыңнан астам студент білім алуда. Бұл жастар мемлекетіміздің экономикалық, әлеуметтік, мәдени өркендеуінде елеулі рөл атқарады.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев жастарға арнаған бір үндеуінде:
«Бүгінгі жастар – Қазақстанның келбеті. Біздің қандай ел боларымыз өскелең ұрпаққа байланысты. Сондықтан жастарымыз отаншыл, білімпаз, еңбекқор, үнемшіл, әділ әрі жанашыр болуы қажет» деп атап көрсеткен болатын.
Шын мәнінде, студенттік жылдар – жастардың шығармашылық әлеуеті шыңдалып, қоғамда өз орнын табуға ұмтылатын кезеңі. Бүгінгі қазақстандық студенттер білім алумен қатар, ғылыми жобаларға қатысып, түрлі стартаптарды қолға алуда, волонтерлік қозғалыстарда белсенді қызмет атқара отырып, қоғамның жаңашыл әрі қозғаушы күші ретінде танылуда.
Халықаралық студенттер күні Қазақстанда ресми жұмыс күні болғанымен, білім ордаларында бұл мереке кеңінен аталып өтуді дәстүрге айналдырған. Бұл күнді еліміздің барлық жоғары оқу орындары ескерусіз қалдырмайды, әр университет пен колледж өзіндік шаралар өткізу арқылы студенттерді қуантуды әдетке айналдырған. Әдетте мереке қарсаңында оқу орындарының басшылығы студенттерге құттықтаулар жолдап, оқу үздіктері мен белсенді жастар марапатталады.
Студенттерге қолдау күшейді
2025 жылдан бастап колледж және жоғары оқу орындары студенттерінің әлеуметтік қолдауы айтарлықтай күшейеді. Үкіметтің шешімі бойынша бакалавриат пен колледж студенттерінің стипендиясы екі есе, ал магистранттар мен докторанттардың стипендиясы 1,75 есе өседі.
Жаңартылған мөлшерлер:
-
Бакалавриат: 52 372 теңге
-
Педагогика және медицина мамандықтары: 84 000 теңге
-
Магистранттар: 117 098 теңге
-
Докторанттар: 262 500 теңге
Емтихан сессиясын «өте жақсы» жапқан студенттер үшін жоғары стипендия алу мүмкіндігі бұрынғыдай сақталады.
Медициналық бағыттағы кәсіби дайындық:
-
Интернатура: 94 862 теңге
-
Резидентура: 134 664 теңге
Сонымен қатар бірқатар әлеуметтік санаттарға қосымша көтерілген стипендиялар қарастырылған.
Көру және есту қабілеті бұзылған студенттер:
-
Бакалавриат – 94 651 теңге
-
Магистратура – 204 921 теңге
-
Докторантура – 459 375 теңге
Мүгедектігі бар немесе жарақат салдарынан зақым алған тұлғалар:
-
Бакалавриат – 78 558 теңге
-
Магистратура – 175 647 теңге
-
Интернатура – 142 293 теңге
Ата-анасының қамқорлығынсыз қалған студенттер (30% үстемақымен):
-
Бакалавриат – 68 083 теңге
-
Магистратура – 152 227 теңге
-
Интернатура – 123 320 теңге
Бұған қоса, мемлекеттік стипендиядан бөлек, оқу озаттарына, ғылым, спорт, өнер және олимпиада жеңімпаздарына тағайындалатын Президенттік стипендия бар. Оның мөлшері – 104 744 теңге. Стипендия университеттің ғылыми кеңесінің шешімімен тағайындалады және оған 3-курс студенттері мен 2-курс магистранттары үміткер бола алады. Бюджеттік те, ақылы бөлімде оқитындар да конкурсқа қатыса алады.
Қазақстанның ірі қалаларында Халықаралық студенттер күніне орай соңғы жылдары кең ауқымды жастар фестивальдері өткізіле бастады. Мәселен, 2024 жылы Алматы қаласында студенттерге арналған бір апталық «Almaty Students Week» фестивалі ұйымдастырылды. Апта бойы қаланың 28 түрлі іс-шарасы өтіп, оларға 15 мыңға жуық студент жастар қатысты. Фестиваль аясында Алматының ЖОО және колледж студенттері арасында «Ең үздік студенттік топ – 2024» қалалық байқауы өткізіліп, 300-ден астам студент қатысқан сайыстың нәтижесінде жеңімпаз топтар дипломдар мен ақшалай сыйлықтарға ие болды. Бұдан бөлек, Career Time атты жастарға арналған кәсіби бағдар беру шарасы, жас көшбасшылардың идеялар жәрмеңкесі, волонтерлік жобалар байқауы, КВН ойындары, тіпті мұз айдынында өткен «Ice Party» сияқты көңілді кештер де осы апталықтың шеңберінде өткізілді. Ұйымдастырушылардың айтуынша, бұл фестиваль қала жастарының басын қосып қана қоймай, студенттер күнін атап өтудің жаңа дәстүрлерін нығайтып, жастардың шығармашылығы мен өзін-өзі дамытуына тың мүмкіндіктер ашты. Сол сияқты еліміздің басқа өңірлерінде де студенттер мерекесіне орай форумдар, кездесулер, қайырымдылық акциялары, флешмобтар секілді жастарға пайдалы әрі қызықты іс-шаралар ұйымдастыру үрдіске айналып келеді.
Қорыта айтқанда, Қазақстанда Халықаралық студенттер күні – жастардың қоғамдағы орнын айшықтайтын, студенттердің алдыңғы толқын ағалар ерлігін ұмытпай, бүгінгі жетістіктерін мерейлендіретін маңызды мереке. Бұл күн университет-қоғамдастық өміріне ерекше серпін беріп, студенттерді жаңа бастамаларға шабыттандырады. Жыл сайын 17 қарашада қазақстандық студенттер жаһандық студенттер қауымдастығының ажырамас бөлігі екенін сезініп, өзара бірлік пен достықты нығайта түседі. Еліміздің ертеңі болатын жас мамандардың талпынысы мен талап-жігерін қолдап, олардың білім мен ғылыми ізденіске ұмтылысын құрметтейтін бұл мереке – жастар үшін нағыз шабыт һәм мерей күні.
Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram - ға
Оқи отырыңыз 
27 Қаңтар, 09:09
Құранды білетін қазақ жастарының Қара сөздерді оқымағанын естіп таңғалдым – чехиялық ІТ маманы
11 Қараша 2025, 18:13
«Шедевр»: Игорь Крутой тағы бір қазақстандық өнерпазға арнап ән жазды
6 Қараша 2025, 17:09
Күздің соңғы премьералары: қарашада қандай фильмдерге баруға болады