«Бірден камераға түсіріп, айыппұл салады». 12 наурыздан бастап не өзгереді?
2026 жылғы12 наурыздан бастап Қазақстанда бірқатар маңызды заңнамалық өзгерістер күшіне енді. Бұл түзетулер әкімшілік жауапкершілік саласын кеңейтіп, еңбек қатынастары мен жол қозғалысын бақылауда цифрлық жүйелердің рөлін арттыруға бағытталған.
Мемлекет жаңа құқықбұзушылықтарды енгізген жоқ, алайда бұрыннан бар талаптарды анықтау және бақылау тәсілдерін түбегейлі өзгертті. Жаңа өзгерістердің басты ерекшелігі – құқықбұзушылықтарды автоматты түрде анықтайтын цифрлық жүйелердің кеңінен қолданылуы. Сонымен қатар жұмыс берушілерге еңбек шарттарын тіркеу жүйесіне қатысты жауапкершілік күшейтілді.
Еңбек шарттарын тіркеу жүйесіне қатысты жауапкершілік күшейтілді
2026 жылғы 12 наурыздан бастап Қазақстанда жұмыс берушілер Еңбек шарттарын есепке алудың бірыңғай жүйесіне (ЕШЕБЖ/ЕСУТД) деректерді уақытылы және дұрыс енгізбегені үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылады.
Бұл жүйе алғаш рет 2020 жылы іске қосылғанымен, көптеген жұмыс берушілер оны толық пайдаланбаған. Енді мемлекет бұл мәселені қатаң бақылауға алмақ. Сарапшылардың айтуынша, жаңа өзгерістер еңбек қатынастарын ашық әрі жүйелі етуге бағытталған.
12 наурыздан бастап Қазақстанда жұмыс берушілер ЕШЕБЖ-мен жұмыс істеу кезінде жіберген қателіктері үшін айыппұлмен жазалана бастайды. Жаңа талаптар кадрлық есепті бақылауды күшейтеді және бизнестің жауапкершілігін қатаңдатады, – деп түсіндірді еңбек саласының мамандары.
Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 98-бабына енгізілген жаңа тармаққа сәйкес келесі жағдайлар құқықбұзушылық болып саналады:
• ЕШЕБЖ жүйесіне мәлімет енгізбеу
• ақпаратты кеш енгізу
• мәліметті толық емес енгізу
• қате немесе жалған дерек көрсету
Айыппұл мөлшері
Алғаш рет бұзушылық анықталған жағдайда айыппұл мөлшері:
• лауазымды тұлғаларға – 30 АЕК (129 750 теңге)
• шағын бизнес және коммерциялық емес ұйымдарға – 60 АЕК (259 500 теңге)
• орта бизнеске – 80 АЕК (346 000 теңге)
• ірі бизнеске – 150 АЕК (648 750 теңге)
Егер бір жыл ішінде қайталанса, санкциялар екі есеге жуық өседі.
Мысалы:
• лауазымды тұлғаларға – 60 АЕК (259 500 теңге)
• шағын бизнеске – 80 АЕК (346 000 теңге)
• орта бизнеске – 100 АЕК (432 500 теңге)
• ірі бизнеске – 200 АЕК (865 000 теңге)
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің №353 бұйрығына сәйкес, жүйеде міндетті түрде келесі ақпарат болуы тиіс:
• қызметкердің ЖСН
• жұмыс берушінің ЖСН немесе БСН
• қызметкердің лауазымы мен еңбек функциясы
• жұмыс орны
• еңбек шартының мерзімі
• жұмысқа кіріскен күні
• шарттың күні мен нөмірі
Осы мәліметтердің біреуінің болмауы деректердің толық емес енгізілгенін білдіреді.
Заң бойынша нақты мерзімдер белгіленген:
• жаңа еңбек шарты – 5 жұмыс күні ішінде
• шарттағы өзгерістер – 15 күнтізбелік күн ішінде
• жұмыстан босату – 3 жұмыс күні ішінде
Қате деректер енгізілген жағдайда жұмыс беруші оларды 30 жұмыс күні ішінде түзете алады.
12 наурыздан бастап әкімшілік кодекстің 31-бабына енгізілген өзгерістер де күшіне енді. Олар жол қозғалысы ережелерін бұзуды анықтау тәсілдерін кеңейтеді.
Бұрын автоматты камералар тек алты негізгі құқықбұзушылықты тіркей алатын:
• жылдамдықты асыру
• қызыл жарыққа өту
• жол белгілерін бұзу
• дұрыс емес тоқтау немесе тұрақ
• жолда дұрыс орналасу және озу ережелерін бұзу
• жаяу жүргіншілерге жол бермеу
Енді құқықбұзушылықтарды тіркеудің үш тәсілі қарастырылған:
1. қолданыстағы бейнекамералар
2. автоматты тіркеу жүйелері
3. мемлекеттік деректер базалары
ІІМ өкілдерінің айтуынша, жаңа жүйе арнайы өлшеуді қажет етпейтін құқықбұзушылықтарды анықтай алады.
Бұдан былай көлік жүргізушісі рөлде телефон пайдаланса немесе қауіпсіздік белдігін тақпаса, мұндай заңбұзушылықтар заманауи техникалық құралдар арқылы тіркеледі, – деді ІІМ өкілдері.
Сонымен қатар жүйе құжаттарға қатысты құқықбұзушылықтарды да анықтай алады. Мысалы:
• техникалық байқау мерзімінің өтуі
• сақтандыру полисінің болмауы
• рұқсат құжаттарының мерзімі аяқталуы
Бұл жағдайда ақпарат мемлекеттік деректер базалары арқылы тексеріледі.
Енді кейбір құқықбұзушылықтар бойынша ескерту автоматты түрде шығарылады.
Бұрын мұндай жағдайларда полиция қызметкері хаттама толтыруы қажет болатын.
Әлеуметтік желілерде камералар енді жаяу жүргіншілерді де автоматты түрде жазалайды деген ақпарат тараған болатын. Ішкі істер министрлігі бұл мәліметті жоққа шығарды.
Бұл жүйелер тек көлік жүргізушілерінің жол қозғалысы ережелерін бұзуын анықтауға арналған, – деп мәлімдеді министрлік.
Қоғамдық тәртіп бұзушылықтарды да цифрлық жүйелер анықтай алады
Жаңа цифрлық бақылау жүйелері тек жол қозғалысына ғана емес, қоғамдық тәртіп бұзушылықтарына да қатысты болуы мүмкін.
Мысалы:
• көшеге қоқыс немесе темекі тұқылын тастау
• тыйым салынған жерде темекі шегу
• жолды белгіленбеген жерден кесіп өту
• заңсыз сауда
Мұндай құқықбұзушылықтар интеллектуалды камералар орнатылған аймақтарда автоматты түрде тіркелуі мүмкін.
Сарапшылардың пікірінше, бұл тәжірибе әлемнің көптеген елдерінде кеңінен қолданылады.
Мысалы:
• Қытайда – бет-әлпетті тану арқылы құқықбұзушылықтар тіркеледі
• Сингапурда – робот патрульдер қоғамдық тәртіпті бақылайды
• Дубайда – интеллектуалды радарлар жол қозғалысын автоматты түрде талдайды
Көктемнің басында Қазақстанның бірнеше өңірінде боран мен көктайғақ салдарынан жолдар жиі жабылады. Мұндай жағдайда жүргізушілерге жолға шықпау туралы ескерту беріледі.
Егер жүргізуші ресми түрде жабылған трассаға шықса, Әкімшілік кодекстің 667-бабы бойынша жаза қарастырылады.
Жаза түрлері:
• 30 АЕК айыппұл (129 750 теңге)
• немесе 15 тәулікке дейін әкімшілік қамау
Қайталанған жағдайда қамау мерзімі 15-20 тәулікке дейін ұлғаяды.
Ал әкімшілік қамау қолданылмайтын азаматтарға айыппұл 50 АЕК-ке дейін (216 250 теңге) өсуі мүмкін. Бұл талаптар жол қауіпсіздігін сақтау мақсатында енгізілген.Мамандардың пікірінше, енгізілген өзгерістердің негізгі мақсаты – цифрлық технологиялар арқылы бақылауды күшейту және құқықбұзушылықтардың алдын алу.
Енгізілген өзгерістер қоғамдық және жол қауіпсіздігін арттыруға, құқықбұзушылықтарды дер кезінде анықтауға және азаматтардың өмірі мен денсаулығына төнетін қауіптің алдын алуға бағытталған, – дейді ІІМ өкілдері.
Сонымен қатар еңбек саласындағы өзгерістер жұмыс берушілердің жауапкершілігін күшейтіп, қызметкерлердің құқықтарын қорғауды қамтамасыз етуге бағытталған.
Оқи отырыңыз 
