Банктер күтпеген шешім қабылдады: 19 наурыздан бастап картадағы ақшаға пайыз төленеді
2026 жылғы 19 наурыздан бастап Қазақстанда банктер қазіргі және дебеттік шоттарға пайыз есептеуді қайта бастайды.
Бұл жаңалық елдегі банк жүйесіне қатысты маңызды өзгерістердің бірі болып саналады. Бұған дейін Қазақстанда банктер азаматтардың карточкалық және ағымдағы шоттарындағы қаражатты өз қызметінде белсенді пайдаланғанымен, ол ақша үшін клиенттерге ешқандай пайыз төленбейтін. Енді бұл тәжірибе өзгеріп, халықтың күнделікті шоттарында жатқан қаражатқа белгілі бір мөлшерде табыс есептелетін болады.
Бұл өзгеріс Қазақстан Республикасының «Банктер және банк қызметі туралы» заңына енгізілген жаңа 751-бап аясында жүзеге асады. Аталған норма 2026 жылғы 16 наурызда күшіне енеді, ал нақты пайыздық есептеу 19 наурыздан бастап басталады. Заң бойынша банктер ағымдағы шоттардағы қаражатқа жылына ең көбі 1 пайыз мөлшерінде сыйақы төлей алады. Бұл көрсеткіш үлкен болып көрінбеуі мүмкін, бірақ сарапшылардың айтуынша, ол банк жүйесіндегі бұрыннан келе жатқан теңгерімсіздікті азайтуға көмектеседі.
Бұл бастаманы көтерген депутаттардың айтуынша, мәселе кездейсоқ көтерілген жоқ. 2024 жылдың соңындағы мәліметтерге сүйенсек, қазақстандықтардың банктердегі жалпы депозит көлемі 24,5 триллион теңгеге жеткен. Оның ішінде шамамен 3,6 триллион теңге немесе жалпы салымдардың 14,7 пайызы ағымдағы және карточкалық шоттарда сақталған. Бұл – банктер үшін үлкен қаржылық ресурс. Банктер бұл қаражатты айналымға жіберіп, түрлі операцияларда пайдаланады. Алайда осы уақытқа дейін ол үшін клиенттерге ешқандай табыс төленбейтін.
Депутаттардың пікірінше, тіпті шағын пайыздық төлемдердің өзі халықтың жалпы табысын айтарлықтай арттыра алады. Есептеулер бойынша, егер ағымдағы шоттардағы қаражатқа 1 пайыздық мөлшерлеме қолданылса, қазақстандықтар жылына шамамен 180 миллиард теңге қосымша табыс табуы мүмкін. Егер пайыздық мөлшерлеме жоғарырақ, мысалы 8-10 пайыз деңгейінде болған жағдайда, азаматтардың қосымша табысы жылына 288-360 миллиард теңгеге дейін жетер еді. Дегенмен қазіргі заң бойынша мөлшерлеме 1 пайызбен шектеліп отыр.
Сарапшылар бұл өзгерісті халықаралық тәжірибемен де байланыстырады. Көптеген елдерде банктер ағымдағы шоттардағы қаражат үшін белгілі бір мөлшерде пайыз төлейді. Мысалы, АҚШ-та көптеген банктер ағымдағы шоттарға жылына шамамен 0,5-2 пайыз аралығында сыйақы береді. Еуропа елдерінде бұл көрсеткіш көбіне 0-1,5 пайыз аралығында болады. Ал инфляция деңгейі жоғары Түркияда ағымдағы шоттар бойынша пайыздық мөлшерлеме 3-5 пайызға дейін жетуі мүмкін. Мұндай тәжірибе салымшылардың қаражатын инфляциядан толық қорғамаса да, оның құнсыздануын белгілі бір деңгейде азайтуға көмектеседі.
Қазақстандағы жаңа өзгеріс те осы халықаралық тәжірибеге жақындауға бағытталған қадам ретінде қарастырылып отыр. Әрине, 1 пайыздық мөлшерлеме инфляция деңгейін толық өтей алмайды. Дегенмен бұл азаматтардың банк жүйесіне деген сенімін арттыруға және банктер пайдаланатын қаражаттың бір бөлігін клиенттерге қайтаруға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар бұл жаңалық банктер арасындағы бәсекені де күшейтуі мүмкін. Кейбір қаржы ұйымдары клиенттерді тарту үшін рұқсат етілген ең жоғары пайыздық мөлшерлемені ұсынуы ықтимал. Ал болашақта нарықтағы жағдайға қарай мұндай мөлшерлемелерді қайта қарау мәселесі де талқылануы мүмкін.
Жалпы алғанда, 19 наурыздан бастап енгізілетін жаңа тәртіп Қазақстандағы банк жүйесі үшін маңызды қадамдардың бірі саналады. Бұл өзгеріс арқылы бұрын табыс әкелмейтін қаражат енді аз болса да пайда әкелетін болады. Сарапшылардың пікірінше, бұл бастама қаржы жүйесіндегі әділеттілікті арттырып, азаматтардың банк өнімдерін белсенді пайдалануға деген қызығушылығын күшейтуі мүмкін.
Оқи отырыңыз 
