Шамамен 4,5 миллиард жыл бұрын Тейя деп аталатын ірі ғарыштық дене Жерге соқтығысып, оның құрылымын түбегейлі өзгерткен әрі Айдың пайда болуына себеп болған. Бұл туралы sciencedaily.com сайтында жарияланған мақалада көрсетілген, деп хабарлайды El.kz интернет порталы.
Тейяның өзі сақталмағанымен, оның «іздері» Жер мен Ай жыныстарындағы изотоптық құрамда қалған. Макс Планк институты мен Чикаго университетінің ғалымдары жүргізген жаңа зерттеу осы іздерді алғаш рет нақты салыстыруға мүмкіндік берді.
Зерттеушілер Тейяның қай аймақта қалыптасуы мүмкін екенін және оның қандай материалдардан тұрғанын анықтай алды.
Ғалымдар Тейяның құрамын қалпына келтірді
Ізденістің негізгі кілті – ерте Күн жүйесіндегі заттардың шығу тегін көрсететін металл изотоптары.
Изотоптардың үлесі Күннен қашықтыққа тәуелді болғандықтан, темір, титан, цирконий немесе молибден сияқты элементтердің арақатынасы планеталардың «құрылыс материалдары» қай жерде пайда болғанын көрсетеді.
Зерттеу нәтижелері:
Ғалымдар Жердің 15 үлгісін және «Аполлон» миссиялары алып келген Айдың алты үлгісін зерттеп, темір изотоптарын өлшеуде рекордтық дәлдікке қол жеткізді.
Бұған дейінгі хром мен кальцийге қатысты зерттеулердегідей, Жер мен Ай арасындағы айырмашылықтар табылған жоқ.
Бұл екі аспан денесінің материалы бір қайнар көзден шыққанын білдіреді. Бірақ бұл Тейяны нақты анықтай алмайды, себебі соқтығысудың әртүрлі сценарийлері изотоптық құрамның бірдей болуына әкелуі мүмкін.
Сондықтан ғалымдар басқа тәсілді қолданды.
Тейя қалай пайда болған?
Зерттеушілер Жер мен Айдың бірдей изотоптық «таңбасын» негізге алып, ерте Жердің мүмкін болатын көлемін, Тейяның құрамын және соқтығысудың шарттарын модельдеді.
Модельде планеталардың даму кезеңдерін көрсететін түрлі элементтер ескерілді.
Мысалы, Жер мантиясындағы темір ядро толық қалыптасқаннан кейін түскен болуы керек – ең ықтимал көз ретінде Теия қарастырылады.
Жиналған деректер метеорит топтарымен салыстырылды. Олар – Күн жүйесінің әр аймағында пайда болған заттардың «белгілері».
Салыстыру нәтижесі:
Тейяның құрамы бұрыннан белгілі метеориттердің ешбір тобына ұқсамайды.
Сондықтан Тейя Жерден гөрі Күнге жақынырақ аймақта, яғни Күн жүйесінің ішкі бөлігінде қалыптасқан деген нұсқа ақылға қонымды көрінеді.
Ғалымдардың пікірінше, екі протопланета көрші орбиталарда орналасқан және бұл олардың соқтығысуына себеп болған.
Бұл зерттеу неліктен маңызды?
Жаңа жұмыс жоғалып кеткен планетаның құрамын нақтылауға ғана емес, Жердің қалыптасу механизмдерін, сондай-ақ ерте Күн жүйесінде материалдың қалай таралғанын жақсырақ түсінуге мүмкіндік береді.
Бұл – біздің планетамыздың химиялық келбетін қалыптастырған негізгі факторлар.
Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram - ға
Оқи отырыңыз 
