Ауырғаннан кейін ағзаны қалай қалпына келтіруге болады?
Аурғаннан кейін ағзаның қайта күш жинап, толық сауығып кетуіне жағдай жасау өте маңызды. Осы кезеңде иммунитетті күшейтіп, дұрыс тамақтану, жақсы демалу және дәрігер кеңесін ұстану арқылы қайта сырқаттанудың алдын алуға болады. El.kz интернет порталы төменде ағзаның қуатын арттырып, тезірек қалпыңызға келуге көмектесетін пайдалы кеңестерді тізіп шықты.
Иммунитетті қалпына келтіру
Иммунитет – ағзаның инфекциялар мен түрлі зиянды факторларға қарсы тұратын ең басты қорғаныс жүйесі. Ауру кезінде ол әлсіреп, ағзаның жаңа вирустар мен бактерияларға төзімділігі төмендейді. Сондықтан сауығу кезеңінде иммундық жүйені күшейту – қайта сырқаттанудың алдын алу үшін аса маңызды.
Иммунитетті қалпына келтіру үшін мынадай әдістер тиімді:
- Ақуызы мол тағамдар (тауық еті, балық, жұмыртқа, сүт өнімдері) – бұлшықет пен ішкі ағзаның тіндерін жаңартуға, ферменттер мен антиденелер түзуге көмектеседі. Ақуыз жеткілікті болса, ағза жаңа жасушаларды тезірек құра алады.
- С дәруменіне бай өнімдер (цитрус жемістері, итмұрын, брокколи, болгар бұрышы) – иммундық жасушалардың белсенділігін арттырып, ағзаның қабынуға қарсы қорғанысын күшейтеді. С дәрумені сонымен қатар жараның тез жазылуына ықпал етеді.
- Д дәрумені (күн сәулесі, балық майы, лосось, жұмыртқаның сарысы) – иммундық жүйенің тиімділігін арттырады. Бұл дәруменнің жетіспеушілігі ұзаққа созылған әлсіздікке әкелуі мүмкін.
- Мырыш (жаңғақтар, асқабақ дәні, теңіз өнімдері, қарақұмық) – ағзадағы қабыну процесін азайтып, жара мен тіндердің қалпына келуін жеделдетеді. Мырыш сондай-ақ дәм сезу мен тәбетті қалыпқа келтіреді.
- Омега-3 май қышқылдары (майлы теңіз балықтары, зығыр дәні, жаңғақтар) – иммундық жасушалардың қызметін жақсартып, жүрек-қантамыр жүйесіне оң әсер етеді.
Сонымен қатар, таза ауада серуендеу – ағзаға оттегінің жеткізілуін арттырып, иммундық реакцияларды жақсартады. Жеткілікті ұйқы – иммундық жасушалардың қайта түзілуін қамтамасыз етеді. Стрессті басқару – созылмалы күйзеліс иммунитетті айтарлықтай әлсіретеді.
Иммунитетті күшейтетін биологиялық қоспалар мен дәрілік препараттарды тек дәрігердің нұсқауымен қабылдау керек. Әсіресе иммуномодуляторлар мен дәрумендердің мөлшерін бақылау маңызды, себебі шамадан тыс қолдану ағзаға зиян тигізуі мүмкін.
Тамақтану режимі
Қалпына келу кезеңінде дұрыс тамақтану – ағзаның әлсіреген күшін қайта қалпына келтіріп, қажетті дәрумендер мен минералдарды үздіксіз жеткізу арқылы иммундық жүйені нығайтады. Бұл кезде тағам сапасы мен қабылдау уақыты бірдей маңызды рөл атқарады.
- Тамақты күніне 4-5 рет, аз мөлшермен қабылдау – ас қорыту жүйесін шамадан тыс жүктемей, қоректік заттардың біркелкі сіңуіне мүмкіндік береді.
- Тамақты дайындау тәсілі – тағамды буға пісіру, қайнату немесе пеште пісіру оның пайдалы заттарын сақтап, асқазанға жеңіл қорытылады. Қуыру кезінде пайда болатын майлы қосылыстардан бас тартқан дұрыс.
- Асқазан-ішек жолын сақтау – аурудан кейін ас қорыту жүйесі сезімтал бола түседі. Сондықтан тым майлы, ащы, қышқыл немесе өте тәтті тағамдарды уақытша шектеу керек.
- Қышқыл сүт өнімдері (айран, йогурт, сүзбе) – ішек микрофлорасын қалпына келтіріп, пайдалы бактериялар санын көбейтеді. Ал ішек саулығы тікелей иммунитеттің қуатына әсер етеді.
- Көкөніс пен жеміс – ағзаны талшық, дәрумен және антиоксиданттармен қамтамасыз етеді. Талшық ас қорыту жүйесінің жұмысын жақсартады, ал антиоксиданттар жасушаларды қалпына келтіреді.
- Дәнді дақылдар (қарақұмық, сұлы, қоңыр күріш) – ұзаққа созылатын энергия көзі, сондай-ақ минералдарға бай.
- Су балансын сақтау – тағаммен қатар жеткілікті мөлшерде су ішу қоректік заттардың тасымалдануын және зат алмасу процесін қолдайды.
- Дәрумендердің әртүрлілігі – бір тағам түріне ғана сүйенбей, күнделікті мәзірге әртүрлі өнімдерді қосу маңызды. Бұл ағзаға дәрумендер мен минералдардың толық спектрін алуға мүмкіндік береді.
Тамақтану жоспары әр адамның жағдайына, ауру түріне және дәрігердің ұсынысына қарай бейімделуі тиіс. Дұрыс жоспарланған мәзір қалпына келу мерзімін қысқартып, болашақта ағзаның төзімділігін арттырады.
Су балансын сақтау
Дененің 70%-ын су құрайды, ал ауру кезінде сұйықтық көп кетеді. Қызу көтерілу, тершеңдік, жиі тыныс алу және кей дәрілерді қабылдау ағзаның су қорын азайтады. Сондықтан қалпына келу кезеңінде сұйықтық балансын сақтау ерекше маңызды.
- Күніне кемінде 1,5-2 литр таза су ішу ұсынылады. Бұл мөлшер ауа райына, дене белсенділігіне және ағзаның жеке ерекшеліктеріне қарай өзгеруі мүмкін.
- Сұйықтық көздері әртүрлі болуы мүмкін – таза су негізгі орын алуы тиіс, ал шәй, компот, морс, шөп шайлары да қосымша күш береді. Дегенмен, тәтті, газдалған және кофеині көп сусындарды шектеу қажет, өйткені олар ағзадан суды керісінше шығарып жіберуі мүмкін.
- Су температурасын таңдау – бөлме температурасындағы немесе сәл жылы су асқазанға жеңіл түседі, ал тым салқын су тамақ пен ас қорыту жолдарын тітіркендіруі мүмкін.
- Судың жетіспеушілігі – ағзадағы қалпына келу процестерін баяулатады, зат алмасуды төмендетеді, қан айналымын нашарлатады, бас ауруын, әлсіздікті ұлғайтады.
- Суды бірден көп мөлшерде емес, күні бойы аз-аздан жиі ішкен тиімді. Бұл ағзаның сұйықтықты тиімді пайдалануына көмектеседі.
Дұрыс гидратация – қалпына келу процесінің маңызды бөлігі. Су жасушаларды қоректік заттармен қамтамасыз етіп, уыттарды шығарады және энергия деңгейін тұрақты ұстайды.
Жеңіл жаттығулар мен қозғалыс
Аурудан кейін физикалық белсенділікті бірден қалпына келтіру ағзаға ауыр соғуы мүмкін. Сондықтан алғашқы аптадан бастап жүктемені біртіндеп арттыру – күш-қуатты қайтарудың ең қауіпсіз жолы. Дене қозғалысы қан айналымын жақсартып, бұлшықеттерді қалпына келтіреді және көңіл күйді тұрақтандырады.
1-аптада ұсынылатын кеңестер:
- Қысқа қашықтықта жеңіл серуендеу (күніне 10-20 минуттан бастап, біртіндеп арттыру).
- Баяу созылу жаттығулары – бұлшықет икемділігін сақтауға көмектеседі.
- Қажет болса, жаттығуларды күніне бірнеше рет аз мөлшерде орындау.
2-апта:
- Тыныс алу гимнастикасы – өкпе жұмысын жақсартып, оттегі алмасуын күшейтеді.
- Жеңіл йога немесе пилатес – буындар мен бұлшықеттердің қозғалысын қалпына келтіреді, стресс деңгейін төмендетеді.
- Қол, иық, арқа және аяқ бұлшықеттеріне арналған жеңіл күш жаттығулары (дене салмағын немесе өте жеңіл гантельдерді қолдану).
3-апта және одан кейін:
- Ағзаның жағдайына қарай жүгіру, жүзу, велосипед тебу сияқты орташа қарқындылықтағы спорт түрлеріне көшу.
- Жүктемені аптасына 10-15% ғана арттыру – бұл жүрек-қантамыр жүйесіне бейімделуге мүмкіндік береді.
Еске сала кетейік, жаттығу кезінде жүрек қағысы мен тыныс алу қалыпты деңгейде болуы тиіс. Егер бас айналу, дем жетпеу немесе жүрек соғысының шамадан тыс жиілеуі байқалса, жаттығуды дереу тоқтату керек. Ұйқы мен демалысты жеткілікті мөлшерде қамтамасыз ету – физикалық белсенділіктің пайдасын арттырады. Қатты терлететін немесе жоғары температурада орындалатын жаттығулардан алғашқы айда бас тартқан жөн.
Дұрыс таңдалған және кезең-кезеңмен арттырылатын физикалық белсенділік ағзаны шамадан тыс шаршатпай, қалпына келу процесін жеделдетеді.
Тыныс алу жүйесін қалпына келтіру
Респираторлық аурулардан кейін (тұмау, пневмония, бронхит және т.б.) өкпе мен тыныс алу жолдарының жұмысы уақытша әлсірейді. Бұл – өкпе көлемінің азаюы, тыныс алу бұлшықеттерінің әлсіреуі және қанның оттегімен қанығуының төмендеуімен байланысты. Арнайы тыныс алу жаттығулары осы функцияларды қалпына келтіріп, ағзаның жалпы саулығын жақсартуға көмектеседі.
Ұсынылатын жаттығулар:
- Терең тыныс алу – мұрын арқылы баяу әрі терең дем алып, ауыз арқылы бірқалыпты шығару. Бұл өкпенің толық ашылуына және ауа алмасудың жақсаруына ықпал етеді.
- «Қарсылықпен тыныс алу» әдісі – дем шығарғанда ерінді түтікше етіп қысу. Бұл өкпе ішіндегі қысымды біртіндеп азайтып, ауа жолдарының тез жабылуын болдырмайды, әсіресе созылмалы өкпе ауруларынан кейін пайдалы.
- Диафрагмалық тыныс – дем алғанда кеудеден гөрі іштің көтеріліп-түсуін қадағалау. Бұл әдіс өкпенің төменгі бөлігін толық желдетіп, тыныс алуды күшейтеді.
- Кезекпен дем алу – алдымен бір танаумен, кейін екіншісімен дем алу. Бұл мұрын жолдарын ашып, тыныс алуды жеңілдетеді.
Күніне 2-3 рет, әр жаттығуды 5-10 минут орындау жеткілікті. Бастапқыда қысқа сеанстардан бастап, кейін ұзартуға болады.
Қосымша кеңестер:
- Жаттығуларды таза ауада немесе жақсы желдетілген бөлмеде орындау;
- Темекі түтіні мен ластанған ауадан аулақ болу;
- Егер тыныс алу кезінде кеуде ауыруы, қатты жөтел немесе бас айналу байқалса, жаттығуды тоқтатып, дәрігерге қаралу.
Тыныс алу жүйесін жүйелі түрде жаттықтыру өкпе көлемін арттырып, оттегі алмасуын жақсартады.
Психологиялық тұрақтылық
Физикалық қалпына келу тек ағзадағы биологиялық процестермен шектелмейді – адамның психологиялық жағдайы да сауығу қарқынына тікелей әсер етеді. Ғылыми зерттеулер стресстің жоғары деңгейі иммундық жүйенің жұмысын әлсіретіп, аурудан кейінгі қалпына келу уақытын ұзарта алатынын көрсетеді. Сондықтан эмоциялық тепе-теңдікті сақтау – сауығу кезеңінің маңызды бөлігі.
Эмоциялық қолдау үшін ең алдымен жақын адамдармен тұрақты қарым-қатынас орнату қажет. Отбасы мен достардың жылы сөзі, түсіністігі және қолдауы адамның өзіне деген сенімін арттырып, стресс гормондарының деңгейін төмендетеді. Жағдайға байланысты онлайн немесе офлайн кездесулерге қатысу жалғыздық сезімін азайтып, әлеуметтік белсенділікті сақтауға көмектеседі.
Ішкі ресурстарды күшейту үшін хоббиге уақыт бөлу пайдалы. Сурет салу, музыка тыңдау, кітап оқу немесе бау-бақшада жұмыс істеу сияқты ұнататын істер жүйке жүйесін тыныштандырып, жағымды эмоциялар береді. Сондай-ақ, медитация, йога және тыныс алу әдістері ойды тыныштандырып, уайым мен мазасыздықты азайтады. Мысалы, 4-7-8 тыныс алу техникасы (4 секунд дем алу, 7 секунд ұстап тұру, 8 секунд дем шығару) ағзаны босаңсытып, тыныштық сезімін қалыптастырады.
Ұйқы мен демалыс
Сапалы ұйқы – ағзаның өзін-өзі қалпына келтіруінің ең тиімді және табиғи механизмі. Түнгі 7-9 сағат үздіксіз ұйқы иммундық жүйенің жұмысын жақсартып, жүйке жүйесін тыныштандырады, бұлшықеттер мен ішкі ағзалардың қалпына келуін жеделдетеді. Ұйқы кезінде ағза жасушаларды қайта құрып, гормондық тепе-теңдікті реттейді және миды артық ақпараттан тазартады.
Ұйқы сапасын арттыру үшін гаджеттерді шектеу керек. Ұйықтардан 1 сағат бұрын телефон, компьютер, теледидар сияқты құрылғыларды пайдаланбау ұсынылады. Экраннан шығатын көк жарық мелатонин бөлінуін тежейді.
Ұйықтар алдында бөлмені жақсылап желдету, жарықты азайту немесе толық сөндіру керек. 18-20°C температурадағы салқын, таза ауа ұйқыны тереңдетеді.
Күн сайын бір уақытта ұйықтап, бір уақытта ояну ұйқының сапасын жақсартады.
Кешкісін жылы душ қабылдау, тыныс алу жаттығуларын орындау немесе жеңіл кітап оқу ұйқыға дайындықты жеңілдетеді.
Ұйқыдан бөлек, күндіз қысқа үзілістер жасап, көзді, бұлшықеттерді және миды демалдыру керек.
Қажет болған жағдайда күндізгі қысқа (20-30 минут) ұйқы энергияны қалпына келтіруге көмектеседі, бірақ кешкі ұйқыға кедергісі болмағаны жөн.
Аурудан кейінгі тексерулер
Қалпына келу процесінің дұрыс жүріп жатқанын бақылау – сауығудың маңызды бөлігі. Аурудың белгілері жойылғанымен, ағзада қабыну, әлсіздік немесе жасырын асқынулар сақталуы мүмкін. Бұл әсіресе пневмония, тұмау, COVID-19 және асқынуы ықтимал басқа да ауруларына қатысты.
Дәрігерге жоспарлы тексерілу ағзаның жалпы жағдайын бағалап, қалдық белгілердің бар-жоғын анықтауға мүмкіндік береді. Қан талдауы арқылы иммундық жүйенің белсенділігі, қабыну деңгейі және витамин-минерал қорларының жай-күйі тексеріледі. Өкпенің толық жұмысын бағалау үшін рентген немесе спирометрия жүргізіледі. Жүрек қызметін бақылау мақсатында ЭКГ немесе эхокардиография жасалуы мүмкін, өйткені кейбір вирустық инфекциялар жүрек бұлшықетіне әсер етуі ықтимал. Асқазан-ішек жолы, бауыр немесе бүйрек жұмысы бұзылған жағдайда қосымша тексерулер тағайындалады.
Мұндай бақылау аурудың асқынуын ерте анықтап қана қоймай, толыққанды қалпына келу жоспарын дер кезінде түзетуге де көмектеседі.
Қайта сырқаттанудан сақтану
Аурудан толық айыққаннан кейін ағза біраз уақыт бойы инфекцияларға осал болып қалады. Сондықтан бұл кезеңде сақтық шараларын ұстану – жаңа сырқаттың алдын алудың ең сенімді жолы. Инфекциядан қорғану үшін қолды сабынмен кемінде 20 секунд жуу немесе антисептик пайдалану қажет. Халық көп жиналатын орындарда, әсіресе тұмау мен ЖРВИ өршитін маусымда маска тағу ұсынылады. Үй мен жұмыс орнын жүйелі түрде желдетіп, ауаны ылғалдандыру да маңызды.
Суық тиюден сақтану мақсатында маусымдық ауа райына сай жылы киініп, жел мен ылғалдан қорғанған жөн. Киім суланса, оны мүмкіндігінше тез ауыстырып, аяқтың тоңуына жол бермеу керек.
Иммунитетті қолдау үшін маусымдық дәрумендер мен минералдарға бай тағамдарды үздіксіз тұтыну маңызды. Оларға көкөністер, жеміс-жидектер, дәнді дақылдар мен ақуызды өнімдер жатады. Дәрігердің кеңесімен иммундық жүйені қолдайтын витаминдік кешендерді қабылдауға болады. Сонымен қатар, тұрақты дене белсенділігін сақтау және жеткілікті ұйықтау ағзаның қорғаныс қабілетін күшейтеді.
Сақтық шараларын жүйелі түрде орындау қайта сырқаттану қаупін азайтып қана қоймай, аурудың созылмалы түрге айналуынан да қорғайды.
Айта кетейік, бұған дейін қуырылған картоптың денсаулыққа қаупі жайлы жазған едік.
Қысқа да нұсқа. Жазылыңыз telegram - ға
Оқи отырыңыз 
