XXI ғасырдың басты сын-қатерлерінің бірі – экологиялық тұрақсыздық. Климаттың жылынуы, орманның азаюы, су мен ауа сапасының төмендеуі бүгінде әлемдік күн тәртібінің алдыңғы қатарында тұр, деп хабарлайды El.kz интернет порталы.
Қазақстан да бұл үдерістен шет емес. Ресми деректерге сүйенсек, еліміздегі экожүйелердің шамамен 70 пайызы адам әрекетінің әсерінен тозу қаупінде. Осындай жағдайда экологиялық мәдениетті қалыптастыру, табиғатқа ұқыпты қарауды қоғам құндылығына айналдыру – ұлттық қауіпсіздік деңгейіндегі мәселе.
Осы бағытта мемлекет пен қоғамның ерекше үміт артып отырған күші – жастар. Сол жастарды бір мақсатқа топтастырып отырған ең ірі қозғалыстардың бірі – «Жасыл ел» бағдарламасы.
Осы орайда Мемлекет басшысы Jasyl El ұйымының белсенділерімен әңгімелесіп, қоғамдық жұмысқа атсалысып жүрген жастарға алғыс айтты.
«Жасыл ел» қозғалысының бастауы
«Жасыл ел» – 2005 жылы құрылған республикалық жастар экологиялық еңбек жобасы. Бағдарламаның басты мақсаты – елдің экологиялық ахуалын жақсарту, орман және көгал аймақтарын көбейту, жастарды еңбекке, патриотизм мен табиғатқа жанашырлыққа тәрбиелеу.
Жобаны іске асырушы – Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі, ал үйлестіруші ұйым – «Жасыл ел» республикалық штабы.
Бүгінге дейін бағдарламаға 1,6 миллионнан астам жас қатысып үлгерген. Олар жаз мезгілінде орман отырғызып, ағаштарды күтіп-баптаумен, су айдындарын тазартумен, елді мекендерді көгалдандырумен айналысады.
Жастардың еңбек мектебі
«Жасыл ел» – тек экологиялық бағдарлама емес, ол жастарды еңбекке баулитын қоғамдық мектеп. Көптеген жасөспірім алғаш рет осы жоба аясында еңбек кітапшасын ашып, алғашқы табысын табады. Бұл – жауапкершілік пен өз күшіне сенімнің бастауы.
Мысалы, өткен жылы тек Алматы облысының өзінде 6 мыңнан астам жас жаз айларында «Жасыл ел» отрядына қатысқан. Олар 200 мыңнан астам ағаш көшетін отырғызып, саябақтар мен демалыс аймақтарын тазалауға үлес қосты.
Көптеген қатысушы кейін экология, орман шаруашылығы, биология, география сияқты салаларға кәсіби тұрғыдан қызығушылық танытады.
Жасыл сана – ұлт санасының жаңа бағыты
Бүгінде «Жасыл ел» қозғалысы тек маусымдық еңбекпен шектелмей, экологиялық білім мен еріктілік мәдениетін қалыптастыру бағытына бет бұрды. Қозғалыстың аймақтық штабтары мектептер мен ЖОО-ларда экологиялық дәрістер, қалдықтарды сұрыптау акциялары, экобелсенділер форумдарын өткізіп келеді.
Сарапшылардың айтуынша, жастардың экологиялық бастамалары – қоғамдағы жасыл сана қалыптастырудың ең тиімді тетігі. Өйткені экологиялық мәдениет – тек ағаш отырғызу емес, бұл өмір салты мен дүниетанымның өзгеруі.
Қарапайым мысал: «Жасыл ел» қатысушылары өз қатарластары арасында пластикті аз қолдану, тұрмыстық қалдықтарды қайта өңдеу, су мен электр үнемдеудің маңызын түсіндіреді. Мұндай ақпараттық жұмыс жастардың өз ортасында табиғатты қорғау идеясын танымал етеді.
Мемлекет пен қоғам қолдауы
2025 жылға дейінгі Жастар саясатының тұжырымдамасында экологиялық бағыттағы еріктілікті дамыту басым бағыт ретінде көрсетілген.
Осы мақсатта мемлекет «Жасыл ел» жобасын институционалды түрде нығайтып келеді.
Сондай-ақ қаржыландыру көлемі жыл сайын ұлғайып келеді. Мәселен 2024 жылы бағдарламаға 4,7 млрд теңге бөлінді, бұл – соңғы бес жылдағы ең жоғары көрсеткіш.
Экологиялық еңбек маусымын ұзарту жоспарланған. Кей өңірлерде жастар тек жазда ғана емес, көктем мен күзде де жұмыс істейді.
Цифрлық платформа да құрылуда. Онда қатысушылар тіркеліп, жұмыс нәтижесін онлайн форматта есептеп, экологиялық белсенділігін электронды түрде растауға мүмкіндік алады.
Жасыл экономика және жасыл еңбек
Қазақстан 2060 жылға дейін көміртек бейтараптығына жетуді мақсат етіп отыр. Бұл стратегиялық міндетті орындау үшін елге жасыл технологияларды меңгерген жаңа буын мамандар қажет.
«Жасыл ел» қозғалысы осы бағытта жастарды ерте кезеңнен экологиялық ойлауға үйретіп, оларды болашақ «жасыл экономика» мамандары болуға дайындайды.
Қазірдің өзінде қозғалыс түлектері арасында агроинженерлер, экобелсенді кәсіпкерлер, экологиялық стартап авторлары көптеп шығып жатыр.
Олар ауыл шаруашылығында суды үнемдеу, энергияны баламалы көздерден алу, қалдықтарды қайта өңдеу салаларында жаңашыл жобалар ұсынуда.
Аймақтық тәжірибе: жасыл белдеулер мен экопарктер
Кейбір аймақтарда «Жасыл ел» жобасы нақты өңірлік даму бастамаларына айналды. Мысалы:
Астана қаласы – жастар күшімен елорданың айналасындағы «жасыл белдеу» орман аймағының бір бөлігі күтім көреді. Бұл жоба жыл сайын 500 мыңнан астам ағашты баптауға мүмкіндік береді.
Шығыс Қазақстанда – «Жасыл мектеп» жобасы іске қосылған. Оқушылар мен студенттер өз оқу орындары жанындағы шағын экобақтарда көкөніс өсірумен айналысады.
Маңғыстау облысында – су тапшылығына бейімделген ағаш түрлерін егу тәжірибесі басталды, мұнда жастар тамшылатып суару жүйесін қолдануда.
Мұндай тәжірибелер «Жасыл ел» бастамасының тек экологиялық емес, әлеуметтік-инновациялық сипатқа ие екенін дәлелдейді.
Жастардың белсенділігі мен жаңа форматтар
Соңғы жылдары экологиялық еріктілік жаңа форматтарға ие болуда. «Жасыл ел» қатысушылары әлеуметтік желілерде эко-челлендждер, #Plant4Planet, #ZeroWasteKazakhstan сияқты флешмобтар ұйымдастырып, өз бастамасын кең аудиторияға жеткізе алады.
Бұл – экологиялық мәдениетті цифрлық дәуірге сай насихаттаудың тиімді тәсілі. Жас буын табиғатты қорғау идеясын өз тілімен, өз платформасында айтып отыр – бұл өзгеріс күшінің дәлелі.
Экобелсенділіктен экокәсіпкерлікке
Сарапшылардың пікірінше, «Жасыл елдің» келесі даму кезеңі – экокәсіпкерлікті қолдау болуы тиіс. Яғни, экологиялық жобалармен айналысқан жастар кейін бұл тәжірибені шағын бизнеске айналдыруға мүмкіндік алса, ел экономикасы да ұтады.
Мысалы, пластикті қайта өңдеу, энергия үнемдейтін өнім шығару, қалдықтарды басқару – бәрі де болашақтың «жасыл бизнесі». Мұндай бастамаларды мемлекеттік гранттар мен жастар инкубаторлары қолдай бастаса, «Жасыл ел» қозғалысы нақты экономикалық нәтижелер бере алады.
Экологиялық сана – ұлттық мәдениеттің бөлігі
«Жасыл ел» – жай ғана маусымдық жоба емес, бұл – жастар мен мемлекеттің экологиялық миссиясы. Ол арқылы елдің болашағын қалыптастыратын буын табиғатты аялауды, еңбекті қадірлеуді және азаматтық жауапкершілікті үйренеді.
Ең бастысы – бұл қозғалыс жасыл сананы ұлттық мәдениеттің бір бөлігіне айналдырып отыр. Табиғатты қорғау енді экологиялық міндет қана емес, ол – елдік сана мен патриотизмнің жаңа өлшемі.