Цифрландыру мен жасанды интеллект заманында бағдарламалау тілдері – жаңа экономика мен технологиялық серпілістің өзегі. Қай тіл жылдамдыққа тиімді, қайсысы мәліметпен жұмыс істеуге ыңғайлы, ал қайсысы ойын не мобильді қосымша жасауға таптырмас құрал? Бұл сұрақтарға жауап табу үшін ең пайдалы 9 бағдарламалау тілін сараптап көрейік.
Python – қарапайым әрі түсінікті синтаксисімен ерекшеленетін логикалық бағдарлама тілі. Оның негізгі ережелері аз болғандықтан, код оқу да, жазу да жеңіл. Сонымен қатар, Python экожүйесінде дайын шешімдер ұсынатын сансыз кітапханалар бар, бұл оны ғылым, жасанды интеллект, веб-даму және автоматтандыру саласында кеңінен қолдануға мүмкіндік береді.
Алайда Python-ның басты әлсіз тұсы – өнімділік. Бұл тілде жазылған бағдарламалар көптеген басқа тілдерге қарағанда баяу жұмыс істейді.
Соған қарамастан, Python сұранысы жылдан-жылға артып келеді. Мәселен, 2021 жылдың қазан айында ол Java мен C-ді ығыстырып, әлемдегі ең танымал бағдарламалау тілі атанды.
Python қайда қолданылады?
Python ең алдымен серверлік қосымшалар жасауға, мәліметтерді өңдеуге және нейрондық желілерді құрастыруға қолданылады. Бұл тілді меңгерген маман бэкенд-әзірлеуші немесе data science саласының маманы ретінде жұмыс істей алады. Python-ның басты артықшылығы – бағдарламаларға қосымша, кейде күтпеген функцияларды оңай біріктіру мүмкіндігі. Мәселен, бір бағдарламада өкпенің зақымдану дәрежесін анықтайтын нейрондық желі жасап, сол жерде КТ-суреттерді көру функциясын да қоса салуға болады. Python-ды еркін меңгерген әзірлеуші орта есеппен 1,1 миллион теңгеге жуық табыс таба алады.
Неге Python үйрену керек?
Бұл тілдің көмегімен Telegram немесе басқа да әлеуметтік желілерге бот құруға болады. Сонымен қатар сайттардан ақпарат жинап, оны бір құжатқа көшіруге арналған парсинг бағдарламасын жазу да қиын емес. Мұндай құралдар дизайнерлерге, журналистерге және деректермен жұмыс істейтін кез келген маманға таптырмас көмекші бола алады.
C++ – C тілінің негізінде жасалған, кеңейтілген мүмкіндіктері бар кроссплатформалық бағдарлама тілі. Бұл тілдің басты күші – оның жылдамдығы мен өнімділігінде. Сол себепті оны миллиондаған программистер қолданады: код жазады, дайын кітапханалар мен шаблондармен бөліседі, жаңадан үйренушілерге кеңес береді.
Қолданылу аясы
C++ негізінен операциялық жүйелерді, драйверлерді және әртүрлі жүйелік утилиталарды жасауға қолданылады. Сондай-ақ, Adobe пакеті немесе Microsoft Office секілді әйгілі десктоптық қосымшалар да осы тілде жазылған. Ең бастысы, жоғары өнімділікке байланысты C++ компьютерлік ойындар саласында кеңінен қолданылады. Мысалы, әлемге танымал Unreal Engine ойын қозғалтқышы дәл осы тілде жасалған.
C++ мамандарының табысы
2025 жылы C++ тілін меңгерген бағдарламашының орташа айлық табысы шамамен 2,7–2,8 млн теңге деңгейінде. Дегенмен нақты жалақы жұмыс саласына байланысты өзгереді: геймдев индустриясында (ойын жасау) жүйелік қосымшаларға қарағанда көбірек табыс табуға мүмкіндік бар.
Неге C++ үйрену керек?
C++ шағын, қарапайым жобалар үшін қолайлы емес, бірақ ол бағдарламалау тілдерінің ішкі құрылымын, логикасын және принциптерін терең түсінуге үйретеді. Бұл тілді оқып-үйрену шынында да қиын, алайда дәл осы тәжірибе кәсіби салада мықты артықшылық береді. C++ үшін «оқуда қиын, іс жүзінде оңай» қағидасы толығымен сәйкес келеді.
C – ең көне әрі кең таралған бағдарламалау тілдерінің бірі. Ол жеңіл әрі жылдам жұмыс істейтіндіктен, жоғары өнімділік қажет болатын жерлерде қолданылады. Мысалы, драйверлерді, операциялық жүйелерді немесе микроконтроллерлерге арналған бағдарламалық жасақтаманы жазуда. Дегенмен, C-ті үйрену оңай емес: көп нәрсені нөлден бастап жазу керек болады. Егер бағдарламалау тілдерін көлікпен салыстырсақ, C – қала ішінде қолайсыз, бірақ жарыс алаңында өте жылдам жүретін болид іспетті.
Қолданылу аясы
C арқылы драйверлер жазылады, операциялық жүйелердің ядросы жасалады, сонымен қатар Python және басқа да тілдер үшін кітапханалар құрастырылады.
C мамандарының табысы
Бұл тілді меңгерген бағдарламашылардың орташа айлық табысы шамамен 2,4–2,5 млн теңге деңгейінде.
Неге үйрену керек?
Кәдімгі пайдаланушы үшін C тілі бірден смарт-үйге арналған бағдарлама немесе смартфон қосымшасын жазуға қолайлы емес. Бірақ ол бағдарламалауды үйренудің берік іргетасы бола алады. C-ті меңгеру қиын, алайда оны игерген адам кейін басқа тілдердің жұмыс принципін оңай түсінеді.
Java – кроссплатформалық бағдарламалау тілі, кең кітапханалар қоры мен ірі қауымдастығы бар. Кроссплатформалық мүмкіндігі арқылы бір рет жазылған бағдарламаны әртүрлі операциялық жүйелерде – Windows, Linux, macOS – еш өзгеріссіз қолдануға болады. Java кітапханалары графикамен, дыбыспен жұмыс істеуге, шағын ойындар жасауға және түрлі бағдарламаларды құрастыруға мүмкіндік береді. Ал үлкен қауымдастық кез келген жаңа үйренушіге дайын код үлгілерін, шешімдерін және сұрақтарға жауап табуға көмектеседі.
Қолданылу аясы
Java – әмбебап тіл. Ол Android жүйесіне арналған мобильді қосымшалардан бастап тұрмыстық техника бағдарламаларына дейін пайдаланылады. Сондай-ақ серверлік қосымшалар жазуда кеңінен қолданылады. Қазір мобильді әзірлеуде Kotlin белсенді түрде қолданылып жатса да, бұрыннан Java-да жасалған қосымшалар өте көп, оларды қолдау мен жаңарту үшін бұл тілге сұраныс әлі де жоғары. 2025 жылы Java-бағдарламашылардың орташа айлық табысы шамамен 3,4–3,5 млн теңге деңгейінде.
Неге үйрену керек?
Java-ны үйрену арқылы өз қолыңызбен үй серверін орнатып немесе мобильді қосымша жасап көруге болады. Бұл оңай шаруа емес, бірақ бір оқпен екі қоян атуға мүмкіндік береді: пайдалы бағдарлама жасап қана қоймай, әлем бойынша ең көп қолданылатын бағдарламалау тілдерінің бірін меңгересіз.
C# (оқылады си-шарп) – бастапқыда Microsoft компаниясы Windows жүйесіне арналған қосымшалар жазу үшін жасаған тіл. Ол объектіге-бағдарланған принципке негізделген: үйрену жағынан күрделірек болғанымен, пайдалану ыңғайлы, себебі бірдей кодты қайта-қайта жазудың қажеті жоқ. C# тілі WPF платформасымен жұмыс істеуге мүмкіндік береді, ал ол әдемі әрі ыңғайлы графикалық интерфейсі бар қосымшалар жасауға арналған. Мысалы, MS Office-тің соңғы нұсқалары дәл осы технологиямен жасалған.
Қолданылу аясы
C# көбіне Windows қосымшаларын құрастыруда және компьютерлік ойындар жасауда қолданылады. Әлемге танымал Unity ойын қозғалтқышы да C# тілінде жұмыс істейді. Сонымен қатар ол жүйелік бағдарламалар мен С++ үшін кітапханалар жазуда да қолданылады. 2025 жылы C# тілін меңгерген бағдарламашылардың орташа айлық табысы шамамен 2,9–3,0 млн теңге деңгейінде.
Неге үйрену керек?
C# арқылы Windows жүйесіне арналған әртүрлі бағдарламалар жасауға болады: қарапайым калькулятордан бастап шағын ойындарға дейін. Бірақ оны үйрену мобильді қосымша жазуға арналған тілдерге қарағанда күрделірек болуы мүмкін. Соған қарамастан, C# Windows экожүйесінде кәсіби мүмкіндіктер ашатын негізгі тілдердің бірі болып қала береді.
JavaScript – веб-әзірлеудің негізгі тілі, жылдам әрі кроссплатформалық мүмкіндіктерге ие. Оның көмегімен веб-бет пайдаланушы әрекетіне қалай жауап беретінін анықтауға болады. JS арқылы беттегі ақпаратты қайта жүктемей көрсетуге болады: ашылмалы мәзірлер, қалқып шығатын терезелер мен экрандық пернетақталар дәл осы тілде жұмыс істейді.
Дегенмен JavaScript-тің шектеулері де бар. Ол қателерге жол беріп, кейін оларды табу қиынға соғады. Сондықтан JS әдетте күрделі серверлік бағдарламалар жасауға сирек қолданылады.
Қолданылу аясы
JavaScript – веб-әзірлеуде таптырмас құрал. Сонымен қатар ол арқылы браузер арқылы жұмыс істейтін мобильді және десктоп қосымшаларын жасауға болады. Мысалы, Notion, Discord және Visual Studio Code сияқты танымал қосымшалар дәл осы тілде жасалған. 2025 жылы JavaScript тілін меңгерген бағдарламашылардың орташа айлық табысы шамамен 2,8 млн теңге деңгейінде.
Неге үйрену керек?
JS көмегімен қарапайым сайт құрастыруға немесе оған жаңа функционал қосуға болады. Мысалы, клиент сұраныстарымен жұмыс істейтін онлайн-калькуляторды оңай жасауға мүмкіндік береді. Бұл тіл веб-жобалауды бастаушылар үшін ең қолжетімді әрі пайдалы құралдардың бірі саналады.
Visual Basic (VB) – Microsoft компаниясы әзірлеген бағдарламалау тілі әрі интеграцияланған әзірлеу ортасы. Ол BASIC тілінің мұрагері болып саналады, синтаксисі мен стилі жағынан оған ұқсас, бірақ сонымен қатар процедуралық, объектіге-бағдарланған және компоненттік бағдарламалау элементтерін біріктіреді. VB ортасында графикалық интерфейсті жобалауға арналған визуалды құралдар, код редакторы (IntelliSense мүмкіндігімен және синтаксис түспен ерекшеленуімен), сондай-ақ қосымшаларды жөндеу (debug) құралдары бар.
Қолданылу аясы
Visual Basic көбіне Microsoft Windows жүйесі үшін деректер базасына негізделген қосымшаларды жылдам әзірлеу (RAD) саласында қолданылады. Оның басты ерекшелігі – графикалық интерфейстерді оңай жобалауға мүмкіндік беруі. VB-бағдарламашының орташа айлық табысы шамамен 1,1–1,2 млн теңге деңгейінде. Көптеген мамандар Visual Basic-ті ескірген деп санаса да, интернетте қашықтан жұмыс істеуге болатын жақсы ұсыныстар әлі де кездеседі.
Неге үйрену керек?
Visual Basic-тің басты артықшылығы – синтаксисінің қарапайымдылығы. Бұл жаңадан бастағандар үшін бағдарламалауды үйренуге төмен шекті деңгей ұсынады. Сондықтан ол күрделі тілдерге көшпес бұрын бастапқы қадам ретінде пайдалы болуы мүмкін.
Go немесе Golang – Google компаниясы әзірлеген ашық бастапқы кодты бағдарламалау тілі. Оның басты қағидалары – қарапайымдылық, кроссплатформалық мүмкіндіктер және көпағынды (многозадачность) жүйелермен тиімді жұмыс істеу.
Қолданылу аясы
Go жоғары жүктемелі бэкенд-сервистерді, микросервис архитектурасын және бұлтты платформаларды құруда кеңінен қолданылады. Kubernetes пен Docker сияқты ірі жобалар осы тілде жазылған. 2025 жылы Go тілін меңгерген әзірлеушілердің орташа айлық табысы шамамен 3,9 млн теңге деңгейінде.
Неге үйрену керек?
Go – қазіргі таңда бэкенд-әзірлеуде ең көп сұранысқа ие тілдердің бірі. Ол жылдам әрі тиімді желілік қосымшалар жасауға, түрлі автоматтандыру процестерін құруға қолайлы. Заманауи стартаптар мен ірі IT-компанияларда Go мамандарына сұраныс ерекше жоғары.
Delphi – Pascal тілі негізінде жасалған бағдарламалау тілі. Ол алғашында Windows операциялық жүйесіне арналған қосымшалар жазу үшін шығарылған.
Қолданылу аясы
Delphi негізінен компьютерлік бағдарламалар жасауға бағытталған. Қазіргі таңда ол деректер базасымен жұмыс істеуде, электрондық кезек жүйелерінде және инди-ойындар жасауда қолданылады. 2025 жылы Delphi тілін меңгерген бағдарламашылардың орташа айлық табысы шамамен 1,7 млн теңге деңгейінде.
Неге үйрену керек?
Delphi – жаңа бастаушылар үшін үйренуге жеңіл тілдердің бірі. Дегенмен қазіргі кезде оның қолданылу аясы тар: банктерде, ғылыми-зерттеу орталықтарында және мемлекеттік мекемелерде жиі кездеседі. Сондықтан оны негізгі тіл ретінде емес, қосымша дағды ретінде үйренген пайдалы.
Кодтың сапасы мен түсініктілігі
Бағдарламаның өмірі ұзақ. Бір жобаны он жылға дейін қолдап отыруға тура келуі мүмкін. Осы аралықта бірнеше маман ауысады, ал олардың әрқайсысы бұрын жазылған кодты бірден түсініп, әрі қарай жалғастыра алуы тиіс. Сондықтан тек жұмыс істейтін емес, сонымен бірге ұқыпты, оқуға жеңіл код жазу – кез келген әзірлеушінің басты міндетіне айналды.
Мобильді қосымшалардың үстемдігі
Соңғы жылдары мобильді әзірлеу IT нарығының негізгі бағытына айналды. Көптеген компаниялар өнімін бірден телефонға арнап шығарады да, браузерлік немесе компьютерлік нұсқасын ойламайды. Бұл салада жаңа стандарттар қалыптасып жатыр, ал қауымдастық өз кезегінде жас мамандарды сол стандарттарға үйретуге мүдделі.
Машиналық оқыту – күнделікті өмірде
Жасанды интеллект пен машиналық оқыту енді бұрынғыдай «ерекше нәрсе» емес. Ол бізді күнделікті жағдайларда да сүйемелдейді: дауыс хабарламаларын мәтінге айналдыру, бет-әлпетті тану, мәліметтерді болжау – мұның бәрі қазір қалыпты құбылыс.
Код барлық платформада жұмыс істеуі керек
Технологиялар алға жылжыған сайын әзірлеушілердің міндеті де күрделене түсті. Қазір қосымша смартфонда да, компьютерде де, жаңа архитектурада да бірдей жұмыс істеуі қажет. ARM процессорлары бар ноутбуктардан бастап түрлі гаджеттерге дейін ескеру – бүгінгі бағдарламашының шынайы міндеті.
Бағдарламалау жасарып барады
Онлайн-курстардың, ашық ресурстардың арқасында балалар мен жасөспірімдер ерте жастан-ақ бағдарламалауды меңгеріп жатыр. 13–15 жасар жасөспірімдердің өзі қосымша жазып, оны App Store мен Google Play-ге шығарып, тіпті ақша таба бастады. Көпшілігі осылайша еңбек жолын ерте бастап, тәжірибелі мамандармен тең дәрежеде бәсекеге түсіп жүр.