2025 жылы жасанды интеллект саласында таңқаларлық өзгеріс орын алды. Stanford университеті жариялаған AI Index 2025 есебінде жасанды интеллект технологиясын қолдану құны бұрын-соңды болмаған деңгейге түскені айтылды.
Бұрын миллион токенді өңдеу құны 20 доллар болса, қазір бұл баға небәрі 0,07 долларды құрайды. Бұл — 280 есе арзандау деген сөз.
Жасанды интеллект не үшін арзандады?
Бұл өзгеріске бірнеше фактор әсер етті:
1. Оптимизацияланған ЖИ модельдері:
Қазіргі таңда компаниялар өте үлкен модельдерден гөрі, нақты міндеттерге арналған шағын әрі тиімді модельдерді қолдана бастады.
2. Жабдық бағасының түсуі:
ЖИ инфрақұрылымына арналған арнайы чиптер мен серверлердің бағасы өткен жылмен салыстырғанда 30 пайызға арзандаған.
3. Энергия үнемдейтін процессорлар:
Соңғы буын процессорлар бұрынғыдан 40 пайызға аз энергия тұтынады.
Бұл не үшін маңызды?
- Кез келген компания немесе жеке қолданушы ЖИ технологияларын арзан әрі қолжетімді түрде пайдалана алады.
- ЖИ қолданатын онлайн сервистердің бағасы төмендеуі мүмкін.
- Ақпараттық технологиялар саласындағы стартаптар мен жобалар үшін жаңа мүмкіндіктер ашылады.
Бірақ бір қызығы — ЖИ қолдану құны арзандағанымен, үлкен тілдік модельдерді үйрету бағасы керісінше өсіп жатыр. Себебі OpenAI, Google, Meta сияқты алып компаниялар миллиардтаған долларды жаңа буын ЖИ модельдерін дамытуға жұмсап отыр.
Әлемдік бәсеке
AI Index есебінде жасанды интеллект саласындағы жаһандық бәсекелестік те баяндалды:
- АҚШ — ең көп инвестиция салған мемлекет.
- Қытай — ЖИ патенттері бойынша көш бастап тұр.
- Еуропа — этикалық стандарттар мен заңнамалық реттеуде алда.
Жасанды интеллекттің бағасының 280 есе арзандауы — технологияның күнделікті өмірге жақындауының белгісі. Болашақта ЖИ тек IT компанияларға емес, қарапайым адамдардың күнделікті өмірінде де кеңінен қолданылатын болады.
Бұл өзгеріс — тек технологиялық жетістік емес, қоғамның ЖИ-мен қарым-қатынасын түбегейлі өзгертетін кезеңнің бастауы. Бұрын тек алпауыт компаниялар ғана пайдалана алатын құралдар енді оқушылар мен студенттерге, мұғалімдер мен кәсіпкерлерге де қолжетімді бола бастады. Бұл — цифрлық теңсіздікті азайту, мүмкіндігі шектеулі аймақтарға да озық технологияны жеткізу үшін үлкен мүмкіндік.
Қазақстан үшін бұл үрдіс маңызды. Себебі отандық ІТ мамандар мен стартаптар енді халықаралық нарықпен бәсекеге түсу үшін қымбат құралдарға тәуелді болмайды. Ашық платформалар, арзан API және тегін ЖИ модельдері арқылы кез келген адам жаңа өнім жасап, оны әлемге ұсына алады. Ауыл мектебінің мұғалімі де, аудандық кітапхананың оқырманы да ЖИ көмегімен өз идеяларын жүзеге асыра алатын деңгейге жетті.
Бірақ бағаның түсуі ЖИ-ді бақылаусыз пайдалануға әкелмеуі тиіс. Ақпараттың сапасы, дереккөздің сенімділігі, этика мен авторлық құқық мәселелері күн тәртібінен түспеуі қажет. Технология қолжетімді болған сайын — оған деген жауапкершілік те арта түседі.
Сондықтан 2025 жыл — тек ЖИ арзандаған жыл емес, оның шынайы демократияланған, яғни барлық адамға қызмет ете алатын құралға айналған жылы ретінде тарихта қалуы мүмкін.
Ендігі міндет — осы мүмкіндікті дұрыс пайдалану. Университеттер мен мектептер ЖИ құралдарын оқу үдерісіне енгізіп, жастарды жаңа технологиямен жұмыс істеуге үйретуі тиіс. Мемлекеттік деңгейде қазақ тіліне бейімделген ЖИ модельдерін дамыту — стратегиялық мақсат болуы керек. Технология қолжетімді болғанымен, оны кім, қалай, не үшін қолданатыны — қоғамның даму бағытын анықтайды. Болашағы цифрмен жазылатын елдер қатарында болғымыз келсе, дәл бүгіннен бастау қажет.