Қазақстан соңғы жылдары шетелдегі этникалық қазақтарды тарихи отанына қайтару саясатын жүйелі түрде жүргізіп келеді. Бұл үдерісте жастарға ерекше көңіл бөлінеді. Себебі жас қандастар – елдің демографиялық, экономикалық және мәдени дамуына үлес қоса алатын маңызды ресурс. Сондықтан мемлекет оларды бейімдеу мен қолдаудың бірнеше тетігін ұсынып отыр. El.kz осы тақырыпқа шолу жасады.

Білім – басты басымдық

Жас қандастар үшін ең үлкен мүмкіндіктердің бірі – білім алу. Қазақстан жоғары оқу орындарына түсу кезінде арнайы квоталар бөледі. Бұл шетелден келген талапкерлерге бәсекелестік қысымын азайтып, грантқа түсу мүмкіндігін арттырады.

Сонымен қатар, көптеген университеттерде дайындық бөлімдері жұмыс істейді. Бұл бөлімдерде жастар қазақ немесе орыс тілін жетілдіріп, академиялық жүйеге бейімделеді. Мұндай бағдарламалар әсіресе Қытай, Моңғолия, Өзбекстан сияқты елдерден келген жастар үшін маңызды.

Колледждерде де жеңілдетілген шарттар қарастырылған. Яғни, қандастар тек жоғары білім ғана емес, техникалық және кәсіптік білім арқылы да өз орнын таба алады.

Қаржылай және әлеуметтік қолдау

Қандас мәртебесін алған жастар мемлекет тарапынан бірқатар әлеуметтік көмектерге ие болады. Олардың қатарында:

• Көшіп келу кезінде берілетін біржолғы жәрдемақы
• Тұрғын үй жалдауға немесе сатып алуға арналған субсидиялар
• Медициналық қызметтерге қолжетімділік

Егер жас қандастар еңбек күші тапшы өңірлерге, әсіресе Солтүстік Қазақстан, Павлодар, Қостанай облыстарына қоныстанса, қосымша көтерме қаражат беріледі. Кей жағдайларда тұрғын үй де ұсынылады.

Жұмыс және кәсіп бастау мүмкіндіктері

Жастардың елге толық бейімделуі үшін жұмыс мәселесі шешуші рөл атқарады. Бұл бағытта:

• Жұмыспен қамту орталықтары бос жұмыс орындарын ұсынады
• Кәсіптік оқыту және қайта даярлау курстары ұйымдастырылады
• “Бастау Бизнес” сияқты бағдарламалар арқылы кәсіп ашуға мүмкіндік беріледі

Сонымен қатар, мемлекет жас кәсіпкерлерге гранттар мен жеңілдетілген несиелер ұсынып отыр. Бұл өз кәсібін бастағысы келетін қандастар үшін үлкен мүмкіндік.

Құжаттандыру және құқықтық жеңілдіктер

Қандастар үшін Қазақстан азаматтығын алу процесі жеңілдетілген. Алдымен “қандас” мәртебесі беріледі, кейін тұрақты тұруға рұқсат және азаматтық алу жолдары ашылады.

Мемлекеттік органдар құжат рәсімдеуде кеңес беріп, қажетті ақпаратпен қамтамасыз етеді. Бұл бюрократиялық кедергілерді азайтуға бағытталған.

Жастарға арналған арнайы бағдарламалар

Жас қандастар тек білім алып немесе жұмыс істеп қана қоймай, қоғам өміріне белсенді араласа алады. Ол үшін келесідей мүмкіндіктер қарастырылған:

• Жастар практикасы бағдарламалары
• Волонтерлік қозғалыстар
• Әлеуметтік және мәдени жобалар

Бұл олардың жаңа ортаға тез бейімделуіне көмектеседі.

Аймақтық саясаттың рөлі

Қазақстанда халық тығыз орналасқан оңтүстік өңірлер мен еңбек күші жетіспейтін солтүстік аймақтар арасындағы теңгерім мәселесі бар. Осыған байланысты мемлекет қандастарды солтүстікке қоныстандыруды ынталандырады.

Бұл өңірлерде:

• Тұрғын үй беру немесе жалдау шығындарын өтеу
• Жұмысқа орналастыру
• Қосымша әлеуметтік төлемдер

сияқты нақты қолдау шаралары ұсынылады.

Бейімделу барысындағы қиындықтар

Барлық мүмкіндіктерге қарамастан, жас қандастар бірқатар қиындықтарға тап болады. Олардың ішінде:

• Әліпби айырмашылығы (латын, төте жазу, кирилл)
• Дипломдарды мойындату мәселесі
• Жұмыс тәжірибесінің жетіспеуі
• Әлеуметтік ортаға үйрену

Бұл мәселелер уақыт өте келе шешімін тапқанымен, алғашқы кезеңде белгілі бір қиындықтар туғызады.

Жас қандастарға арналған қолдау жүйесі Қазақстанда біртіндеп дамып келеді. Білім, әлеуметтік көмек, жұмыс және кәсіпкерлік мүмкіндіктер – барлығы олардың жаңа өмірге бейімделуіне бағытталған.

Дегенмен, тек мемлекеттік қолдау жеткіліксіз. Қоғам тарапынан түсіністік пен қолдау да маңызды. Себебі қандастардың табысты бейімделуі – тек олардың ғана емес, тұтас елдің болашағына әсер ететін фактор.