Жаңа тренд: неге туристер саяхаттауға Орталық Азияны таңдай бастады

Әлемдік туризм соңғы он жылда түбегейлі өзгерді. Пандемия, геосаяси қақтығыстар, санкциялар мен экономикалық дағдарыстар халықаралық саяхат бағытын ғана емес, елдердің турист тарту стратегиясын да қайта қарауға мәжбүр етті. Бүгінде мемлекеттер саяхатшылар үшін ғана емес, олардың қаржысы үшін де бәсекеге түсіп отыр. Осындай жағдайда бұрын әлемдік туризмнің шеткері аймағы саналған Орталық Азия жаңа мүмкіндіктер кеңістігіне айналып келеді.

Туризмнің жаңа картасы қалыптасуда

ranking.kz мәліметінше, COVID-19 пандемиясынан кейін әлемдегі туристік нарық біркелкі қалпына келген жоқ. Еуропа мен Азиядағы дәстүрлі бағыттар бұрынғы көрсеткіштеріне қайта оралғанымен, жаңа туристік аймақтарға қызығушылық арта бастады.

Осы тұрғыда Орталық Азия соңғы жылдары ең қарқынды дамып жатқан өңірлердің біріне айналды. Қазақстан, Өзбекстан және Қырғызстан туризмге салынатын инвестицияны арттырып, халықаралық рейстерді көбейтіп, визалық рәсімдерді жеңілдетуге және жаңа туристік өнімдер әзірлеуге басымдық бере бастады.

Нәтижесінде өңір халықаралық туристік нарықтағы ықпалын күшейтіп келеді.

Орталық Азия ең жоғары өсім көрсеткен өңір атанды

Дүниежүзілік саяхат және туризм кеңесінің (WTTC) мәліметінше, 2025 жылы Орталық Азия бірнеше негізгі көрсеткіш бойынша әлемдегі ең жоғары өсімді тіркеді.

Өңірде туризмнің жалпы ішкі өнімге қосқан үлесі бір жылда 17,7 пайызға өсті. Бұл көрсеткіш Солтүстік-Шығыс Азиядағы (8,7%) және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы (7,6%) өсімнен айтарлықтай жоғары.

Сонымен қатар туризм саласындағы жұмыспен қамту 9,5 пайызға ұлғайды. Шетелдік туристердің шығыны (Visitor Exports) 26,4 пайызға өсіп, Орталық Азияны бұл көрсеткіш бойынша әлемдік көшбасшыға айналдырды.

Сарапшылар мұны пандемиядан кейінгі қалпына келумен ғана емес, өңір елдерінің туризмді экономиканың жаңа драйверіне айналдыруға бағытталған саясатымен байланыстырады.

Туризм экономикадағы орнын күшейтіп келеді

2025 жылдың қорытындысында Орталық Азиядағы туризмнің экономикаға қосқан жалпы үлесі 20,1 млрд АҚШ долларына жетті. Бұл – өңір экономикасының шамамен 4,3 пайызы.

2019 жылы бұл көрсеткіш 15,8 млрд доллар болғанын ескерсек, алты жыл ішінде туризмнің экономикалық көлемі шамамен 27 пайызға өскен.

Бұл көрсеткіштің тағы бір маңызды қыры бар. Туризмнің абсолютті көлемі артқанымен, оның жалпы экономикадағы үлесі аздап төмендеген. Бұл өңір экономикасының басқа салалары да жоғары қарқынмен дамып жатқанын білдіреді.

WTTC болжамынша, 2026 жылы туризмнің экономикаға қосатын үлесі 21,7 млрд долларға дейін өседі.

Әрбір 17-ші жұмыс орны туризммен байланысты

Туризм тек валюта түсімінің көзі ғана емес, еңбек нарығы үшін де маңызды салаға айналып келеді.

2025 жылы Орталық Азияда туризм саласында 1,7 миллион адам жұмыс істеген. Бұл өңірдегі барлық жұмыспен қамтылған халықтың шамамен 5,8 пайызы.

Болжам бойынша, 2036 жылға қарай бұл көрсеткіш 2,2 миллион адамға дейін өседі. Яғни алдағы он жылда өңірде туризм есебінен тағы 400 мыңнан астам жаңа жұмыс орны құрылуы мүмкін.

Өңірге кімдер келеді?

Бүгінде Орталық Азиядағы туризмнің басты ерекшелігі – оның өңіраралық сипаты.

WTTC дерегіне сәйкес, өңірге келетін туристердің негізгі бөлігі көршілес мемлекеттерден келеді:

• Қазақстан – 29%;
• Өзбекстан – 22%;
• Ресей – 20%;
• Қырғызстан – 19%;
• Қытай – 2%;
• басқа елдер – 8%.

Бұл көрсеткіштер туристік ағынның 90 пайызға жуығы өңірдің өз ішінде қалыптасатынын аңғартады.

Сарапшылар мұны кемшілік емес, керісінше мүмкіндік ретінде бағалайды. Егер Орталық Азия елдері ортақ туристік бағыттар қалыптастырып, шекаралық рәсімдерді жеңілдетіп, әуе қатынасын кеңейтсе, өңір әлемдік туристер үшін әлдеқайда тартымды бағытқа айналуы мүмкін.

Қазақстан мен Өзбекстан – өңірдің негізгі ойыншылары

Қазіргі таңда Орталық Азиядағы туристік нарықтың негізгі қозғаушы күші – Қазақстан мен Өзбекстан.

Қазақстан туризмнің экономикаға қосқан абсолютті үлесі бойынша өңірде бірінші орынға шықты.

2025 жылы елімізде туризмнің ЖІӨ-ге қосқан үлесі 9,3 млрд АҚШ долларын құрады. Бұл бір жыл бұрынғыдан 16,2 пайызға жоғары.

Дегенмен туризм әзірге Қазақстан экономикасының 3,2 пайызын ғана құрайды. Бұл көрсеткіш өнеркәсіп пен сауда басым ел үшін туризмнің әлі де үлкен даму әлеуеті бар екенін көрсетеді.

WTTC болжамынша, 2026 жылы Қазақстандағы туризмнің экономикалық өсімі 13 пайызға жуықтайды. Бұл Өзбекстан мен Қырғызстандағы болжамнан жоғары.

Қазақстанның басты артықшылықтары қандай?

Қазақстан туризм саласында көрші елдерден бірнеше бағыт бойынша ерекшеленеді.

Біріншіден, еліміздің табиғи әлеуеті өте жоғары. Алтайдан Маңғыстауға дейінгі алуан түрлі ландшафт экотуризмді, шытырман саяхатты және қысқы демалысты қатар дамытуға мүмкіндік береді.

Екіншіден, Қазақстан халықаралық әуе хабына айналуға ұмтылып келеді. Визасыз режимнің кеңеюі мен жаңа халықаралық бағыттардың ашылуы туристер ағынын көбейтуге ықпал етуде.

Үшіншіден, елде мәдени туризммен қатар іскерлік, медициналық және оқиғалық туризмді дамытуға мүмкіндік бар.

Алайда сарапшылардың пікірінше, бұл әлеуетті толық пайдалану үшін бірнеше мәселені шешу қажет. Атап айтқанда, өңірлердегі жол сапасын жақсарту, сервисті халықаралық стандарттарға бейімдеу, көптілді ақпараттық жүйелерді дамыту және Қазақстанның туристік брендингін күшейту маңызды.

Туризм – экономиканы әртараптандырудың құралы

Қазақстан үшін туризмнің маңызы жыл сайын артып келеді.

Біріншіден, бұл – шикізаттық емес секторлардың бірі.

Екіншіден, туризм шағын және орта бизнестің дамуына тікелей әсер етеді. Қонақүйлер, мейрамханалар, гид қызметі, көлік, қолөнер және мәдени индустриялар бір-бірімен тығыз байланысты.

Үшіншіден, туризм өңірлердің экономикалық белсенділігін арттырып, жаңа жұмыс орындарын ашады.

Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, табиғи және тарихи ресурстарды тиімді пайдалана алған елдер туризмді ұлттық экономиканың маңызды тірегіне айналдыра алған.

Орталық Азия бүгінгі таңда әлемдік туризм картасында жаңа бағыт ретінде қалыптасып келеді. Соңғы жылдардағы жоғары өсім көрсеткіштері өңірдің халықаралық туристік нарықтағы ықпалының артып келе жатқанын дәлелдейді.

Қазақстан бұл өзгерістердің бел ортасында тұр. Ел туризмнің экономикалық көлемі бойынша өңір көшбасшысына айналды. Дегенмен халықаралық бәсеке күшейген сайын табиғи әлеуеттің өзі жеткіліксіз. Туристі тарту ғана емес, оны қайта келуге ынталандыратын сапалы сервис, қауіпсіз орта және тартымды туристік өнім ұсыну – алдағы жылдардың басты міндеті.

Егер бұл бағыттағы реформалар жүйелі жалғасса, Қазақстан Орталық Азияның ғана емес, Еуразиядағы маңызды туристік орталықтардың біріне айналуға толық мүмкіндік алады.