Еліміздің конституциясы – мемлекеттің ең маңызды құжаты, қоғам өмірінің барлық саласын реттейтін және әрбір азаматтың құқығы мен бостандығын қорғайтын басты заң. Қазіргі таңда ұсынылып отырған жаңа конституция жобасы еліміздің саяси жүйесін жаңғыртып, мемлекеттік басқару құрылымын нақтылауға және халықтың мүддесін қорғауды күшейтуге бағытталған ауқымды реформаның бірі болып отыр.
Неге жаңа Конституция қажет болды?
Соңғы жылдары қоғамда әлеуметтік-экономикалық өзгерістер күшейіп, цифрландыру қарқынды дамыды. Азаматтардың саяси белсенділігі артып, мемлекеттік басқару жүйесін жаңғырту қажеттілігі туындады. Осыған байланысты жаңа конституция жобасын әзірлеу бастамасы көтерілді.
Жаңа құжаттың жобасын дайындау барысында ғалымдар, сарапшылар мен қоғам өкілдерінің ұсыныстары ескерілген. Нәтижесінде негізгі заңның құрылымы айтарлықтай жаңартылып, мемлекеттік билік жүйесін нақтылау және азаматтардың құқықтарын қорғауды күшейту басты мақсат ретінде белгіленді.
Конституция құрылымы және негізгі өзгерістер
Жаңа конституция жобасы кіріспеден, 11 бөлімнен және 95 баптан тұрады. Құжатта елдің мемлекеттік құрылымы мен басқару формасына қатысты маңызды нормалар нақтыланған.
Егемендік, тәуелсіздік, унитарлық құрылым және аумақтық тұтастық сияқты қағидаттар конституцияның алғашқы баптарында нақты жазылып, өзгермейтін негізгі құндылықтар ретінде бекітіледі.
Халық билігінің рөлін күшейту
Жаңа конституцияда халық – егемендіктің жалғыз иесі екені ерекше атап көрсетілген. Осыған байланысты бірқатар жаңа тетіктер енгізіліп отыр.
Бұдан былай «республикалық референдум» терминінің орнына «бүкілхалықтық референдум» ұғымы қолданылады. Яғни халық билікті тікелей бүкілхалықтық референдум және еркін сайлау арқылы жүзеге асырады, ал мемлекеттік органдар билікті халық атынан орындайтын құрылым ретінде әрекет етеді.
Ең маңызды өзгерістің бірі – конституцияға түзету енгізу тәртібі. Жаңа ережеге сәйкес, негізгі заңға кез келген өзгеріс тек бүкілхалықтық референдум арқылы қабылданады. Бұл халықтың келісімінсіз Конституцияға ешкім өзгеріс енгізе алмайтынын білдіреді.
Жаңа мемлекеттік институттар
Жоба бойынша жоғары билік жүйесіне жаңа құрылымдар енгізіледі.
Олардың қатарында:
Бұл институттар азаматтардың ел өміріндегі маңызды шешімдерге қатысуына мүмкіндік беріп, халықтың билік көзі ретіндегі рөлін күшейтуді көздейді.
Жаңа конституция жобасында Қазақстанның унитарлы мемлекет және президенттік республика ретіндегі мәртебесі сақталады.
Жаңа конституция жобасы – елдің саяси жүйесін жаңғыртуға бағытталған маңызды қадам. Құжатта мемлекеттік басқару құрылымы нақты айқындалып, халықтың билікке қатысу мүмкіндігі кеңейтіледі.
Ең бастысы – жаңа конституция азаматтардың құқықтары мен мүддесін қорғауды күшейтіп, халықтың мемлекет өміріндегі рөлін арттыруға бағытталған.