Қазақстанда жыл сайын қазан айының алғашқы жексенбісінде Ұстаздар күні аталып өтеді. Бұл мереке – жай ғана кәсіби күн емес, қоғамның рухани әлеуетін қалыптастырып отырған ең қадірлі мамандық иелеріне деген алғыс пен құрметтің көрінісі, деп хабарлайды El.kz интернет порталы.
Бірақ бүгінгі ұстаз бейнесі өткен ғасырлардағы мұғалімнен мүлде өзгеше. Уақыт өзгерді, технология алға басты, ұрпақтың ойлау жүйесі мен өмір сүру дағдысы түбегейлі жаңарды. Осындай жағдайда жаңа буын ұстаздар дәстүрлі педагогика мен цифрлық дәуірдің талаптарын үйлестіре отырып, білім беру жүйесінің тірегіне айналып отыр.
Дәстүр сабақтастығы – ұстаздық рухтың негізі
Қазақ қоғамында ұстаздықтың қадірі ежелден ерекше. «Ұстазы жақсының – ұстамы жақсы» деген нақыл бекер айтылмаған. Ұлы Абай да өз өлеңдерінде «Сен де бір кірпіш дүниеге, кетігін тап та бар қалан» деп, адам баласын өз орнын табуға, соған бағыт беретін ұстаздың рөлін жоғары бағалады.
Кеңес дәуірінен кейінгі кезеңде мұғалім – мемлекеттің идеологиялық тірегі болса, Тәуелсіздік жылдары ол ұлттық сана мен жаңа дүниетанымның ұстаханасына айналды.
Бүгінде сол дәстүрді жалғап келе жатқан жас ұстаздар бұрынғы буынның еңбекқорлығы мен адамгершілік мұратын сақтай отырып, оны жаңа білім беру тәсілдерімен толықтырып келеді.
Жаңа дәуір – жаңа педагогикалық мәдениет
Қазіргі білім беру кеңістігі түбегейлі өзгерді. Онлайн сабақтар, цифрлық платформалар, жасанды интеллектке негізделген оқу құралдары – мұның бәрі мұғалімге тек білім көзі емес, цифрлық медиатор болуды талап етеді.
Жас буын ұстаздар осы өзгерістерге бейімделуде алдыңғы қатарда тұр. Олар гаджеттерді еркін меңгерген, әлеуметтік желі мен интерактивті құралдарды тиімді қолдана алатын жаңа форматтағы педагогтер.
2020 жылдан кейінгі пандемия кезеңі бұл үрдісті айқын көрсетіп берді. Сол кезде жас мұғалімдер онлайн сабақ жүргізудің жаңа әдістерін енгізіп, білім беру саласын тоқыраудан сақтап қалды. Қазір бұл тәжірибе тұрақты педагогикалық құралға айналып отыр.
Жаңашылдықтың мәні – мазмұнда
Алайда жаңашылдық тек технологиямен өлшенбейді. Нағыз жаңашыл ұстаз — оқушының танымдық қабілетін, шығармашылығын, азаматтық позициясын дамыта алатын тұлға.
Бүгінгі педагогикалық парадигма – «оқушыны үйрету» емес, «оқушыны үйренуге үйрету». Бұл бағытта жас мамандардың әдістемелік икемі мен цифрлық сауаттылығы маңызды рөл атқарып отыр.
Білім беру мазмұнын жаңарту бағдарламасы мен «Педагог мәртебесі туралы» заң аясында көптеген жас ұстаздар өз кәсіби әлеуетін ашуға мүмкіндік алды.
Соңғы 5 жылда педагогтердің орташа жалақысы екі есеге жуық өсті, кәсіби даму курстарының саны артты. Бұл жағдай жас мамандардың ауылдық мектептерге баруына да ынталандырушы фактор болып отыр.
Қиындықтар мен жаңа талаптар
Жаңашыл буын ұстаздарының алдында күрделі міндеттер де бар. Біріншіден, білім сапасын арттырумен қатар, ұлттық құндылықтарды сақтап қалу. Цифрлық дәуір баланы ақпарат тасқынында жоғалтып алмауды, ой сүзгісін қалыптастыруды қажет етеді.
Екіншіден, мұғалімнің беделі мен әлеуметтік мәртебесін нығайту – әлі де өзекті мәселе. Қоғам ұстаздан көп нәрсе күтеді, бірақ оның еңбегі әрдайым лайықты бағалана бермейді.
Сондай-ақ, қазіргі оқушының психологиясы өзгерген: ол ақпаратты тез қабылдайды, бірақ тез жалығады. Сондықтан ұстаздың басты қаруы – психологиялық икем мен эмоционалды интеллект. Бұл тұрғыда педагог тек білім беруші емес, ментор, кейде коуч, ал кейде дос әрі бағыт беруші рөлін атқарады.
Дәстүр мен инновацияның тоғысы
Жаңа буын ұстаздар бұрынғы педагогикалық дәстүрлерді сақтап, оларды жаңа мазмұнмен толықтыруда. Мысалы, ауыл мектептерінде тәжірибелі ұстаздар мен жас мұғалімдердің бірлескен шеберлік сабақтары жиі өткізіледі. Бұл — кәсіби сабақтастықтың көрінісі.
Сонымен бірге жас ұстаздар оқушылардың жеке ерекшелігін ескеріп, жобалық және зерттеу әдістерін кеңінен енгізуде. Бұрынғыдай дайын ақпаратты берумен шектелмей, баланы ойлауға, ізденуге, пікір айтуға баулиды.
Мысалы, Атырау, Қарағанды, Шымкент қалаларында мектеп мұғалімдері робототехника, STEM-білім, экологиялық жобалар арқылы оқу процесін өмірмен байланыстырып отыр. Бұл – жаңа педагогикалық мәдениеттің қалыптасуының нақты дәлелі.
Жас ұстаз – қоғамның жаңару символы
Соңғы жылдары Қазақстанда педагогикалық жоғары оқу орындарын бітірген түлектердің ішінде өз мамандығы бойынша жұмысқа орналасатындардың үлесі өсіп келеді. Бұл – жас ұстаз кәсібінің қайта беделге ие болғанының белгісі.
Мектепке жаңа идеямен келген мұғалімдер оқушылардың әлеуметтік белсенділігін арттырып, еріктілік, медиа сауаттылық, цифрлық этика сияқты бағыттарды дамытуда.
Жаңа буын ұстаздарының тағы бір ерекшелігі – жеке бренд пен әлеуметтік коммуникацияны меңгеруі. Көптеген жас педагогтар өз сабақтарын TikTok, Instagram немесе Telegram арқылы бөлісіп, кең аудиториямен байланыс орнатады. Бұл – заманауи білім берудің жаңа формасы.
Болашақтың іргесін ұстаз қалайды
Бүгінгі ұстаз – ақпарат пен құндылықтың, дәстүр мен технологияның арасындағы көпір. Ол ұрпақ санасына біліммен қатар, өмірлік бағдар береді.
Дәстүр мен жаңашылдықтың тоғысында тұрған жас ұстаздар – еліміздің рухани жаңғыруының нақты көрсеткіші.
Қазақ қоғамы үшін ұстаз бейнесі қашанда жарық пен ізгіліктің символы болып қала береді. Сондықтан мемлекет пен қоғамның басты міндеті – ұстаз еңбегін қадірлеу, оларға жағдай жасау және әр жаңа буынды рухани мұра мен заманауи білімді үйлестіре алатын деңгейге көтеру.
Сонда ғана біз білімді де парасатты ұлт болашағын қалыптастыра аламыз. Ұстаз – ұлттың ұяты, ал жаңа буын ұстаз – сол ұят пен үміттің жалғасы.