Қоғамда заң үстемдігі мен қоғамдық тәртіп — демократиялық мемлекеттің басты қағидаттарының бірі. Бұл ұғымдар тек құқық қорғау органдарының жұмысына ғана емес, сонымен қатар әрбір азаматтың санасына, жауапкершілігіне және құқықтық мәдениетіне тікелей байланысты, деп хабарлайды El.kz интернет порталы.

Қазақстанда соңғы жылдары заңнамалық реформалар, цифрлық жүйелер және құқық қорғау органдарының ашықтығын арттыру бағытында айтарлықтай жұмыстар атқарылуда. Бұл үрдіс заң мен тәртіпті нығайтуға бағытталған мемлекеттік саясаттың жүйелі жүргізіліп жатқанын көрсетеді.

Заң үстемдігі: теория мен тәжірибе

Заң үстемдігі (rule of law) — бұл қоғамдағы барлық субъектілердің, соның ішінде мемлекет өкілдерінің де заңға бағынуын білдіреді. Қазақстанда бұл қағида Конституциямен бекітілген және түрлі салалық заңдарда нақты көрініс табады.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев құқықтық реформада басты екпінді "заң алдындағы теңдікке, сот төрелігінің әділеттілігіне және азаматтардың құқықтарын тиімді қорғауға" қойып отыр. Бұл бағытта соттардың тәуелсіздігін нығайту, құқық қорғау органдарының қызметіне қоғамдық бақылау орнату, қылмыстық және әкімшілік заңнамаларды жаңғырту ісі жүргізілуде.

Қоғамдық тәртіп: алдын алу мен жауапкершілік

Қоғамдық тәртіп — азаматтардың қауіпсіздігі мен күнделікті тыныс-тіршілігінің кепілі. Соңғы жылдары ішкі істер органдарының реформасы негізінде:

• "Қауіпсіз қала", "Сергек" сияқты цифрлық бақылау жүйелері кеңінен енгізілді;
• учаскелік инспекторлардың жұмысы күшейтіліп, "Полиция — халықпен" қағидаты бекітілді;
• қоғамдық сенім кеңестері арқылы азаматтар мен билік арасында кері байланыс нығайтылуда.

2025 жылдың І жартыжылдығында тіркелген қылмыстардың азаю динамикасы байқалады, әсіресе ұсақ бұзақылықтар мен көше қылмыстарының деңгейі төмендеді — бұл тәртіп сақшылары мен қоғам арасындағы серіктестіктің нәтижесі.

Азаматтық сана мен құқықтық мәдениет

Құқықтық тәртіп тек билікке ғана байланысты емес, бұл — азаматтардың құқықтық мәдениеті мен белсенді позициясының көрінісі. Қоғамда:

• өз құқығын білетін;
• заңды жолмен мәселесін шешетін;
• жауапкершілік алатын азаматтардың үлесі артқан сайын, заң мен тәртіп те нығая түседі.

Мектептер мен ЖОО-ларда құқық негіздері пәнін күшейту, медиа арқылы құқықтық ақпараттандыру, құқық қорғау саласындағы ашықтық — бұл заңға құрметті қалыптастырудың тетіктері.

Қорытынды

Заң мен тәртіп — тек қылмысты болдырмау емес, бұл – әділеттілік, қауіпсіздік және тұрақтылықтың негізі. Қазақстанда бұл салада маңызды реформалар қолға алынғанымен, басты фактор – қоғам мен мемлекеттің өзара сенімі мен серіктестігі. Әр азамат заңды құрметтеп, өз әрекетіне жауап бере алғанда ғана құқықтық мемлекет қалыптасады.

"Заң — қоғамның ар-ұяты, тәртіп — оның жүрегі". Бұл қос ұғымсыз өркениетті қоғам туралы сөз қозғау мүмкін емес.