Үйді жалға беру – қосымша табыс табуға тиімді мүмкіндік береді. Дегенмен, бұл процессте заңдық нормаларды сақтау маңызды, себебі табысқа салық төлеу тәртібі Қазақстан заңнамасында нақты реттелген. Осы ретте El.kz интернет порталы үйді жалға беру, келісімшартты рәсімдеу және салық төлеу тәртібін түсіндіреді.
Үйді жалға бергенде ескеретін маңызды жайттар
Тұрғын үйді жалға беру жайлы хабарландыру жарияламас бұрын, ең алдымен, жалдау процесін заңды жолмен рәсімдеу тәртібін ойластыру қажет. Яғни, келісімшарттың қалай жасалатыны және жалға беруден түсетін табыс бойынша салық қалай төленетіні алдын ала анықтаған дұрыс.
Қазақстан заңнамасына сәйкес, пәтер немесе үйді жалға беріп, табыс тапқан азамат салық төлеуге міндетті. Егер сіз бұл істі жүйелі түрде жүргізуді жоспарласаңыз, ең ыңғайлы жолдардың бірі – жеке кәсіпкер ретінде тіркелу. Бұл жағдайда екі түрлі салық режимінің бірін таңдауға болады: патент немесе жеңілдетілген режим.
Дегенмен, үйді жалға беру үшін міндетті түрде жеке кәсіпкер ретінде тіркелу міндетті емес. Тұрғын үй иесі жеке тұлға ретінде де табыс ала алады. Ол үшін кірістен 10% жеке табыс салығын төлеу жеткілікті.
Ескере кетерлік жайт, салықтан бөлек, әлеуметтік төлемдер де қарастырылған. Егер сіз жеңілдетілген салық режимін таңдасаңыз, әлеуметтік салықтың мөлшері әлеуметтік аударымдар көлеміне қарай азаяды. Тіпті әлеуметтік аударымдар сомасы салық көлемінен асып түссе, әлеуметтік салық нөлге теңестіріледі.
Үйді жалға беру процесін жылжымайтын мүлік жөніндегі агент арқылы да ұйымдастыруға болады. Көбіне делдалдық қызмет ақысын жалға алушы төлейді. Алайда келісімге байланысты бұл шығынды жалға беруші де өз мойнына алуы мүмкін.
Үйді заңды түрде жалға беру және салықты азайту жолдары
Егер пәтерді жалға беріп табыс алуды ресми түрде жүргізіп, сонымен бірге салықтық жүктемені азайтқыңыз келсе, жеке кәсіпкер ретінде тіркелген тиімдірек. Бұл жағдайда салық мөлшері жалпы табыстың 1%-дан 3%-ға дейінгі аралығында болуы мүмкін, яғни жеке тұлға ретінде төлейтін 10%-дан едәуір төмен.
Патенттік режимде жылдық табыс лимиті 3 538 АЕК-ке дейін, шамамен 13,8 млн теңге, ал салық мөлшері табыстан 1% құрайды. Жеңілдетілген режимде жылдық табыс лимиті 24 038 АЕК-ке дейін, шамамен 94,5 млн теңге, жалпы салық жүктемесі 3% болады, оның ішінде 1,5% жеке табыс салығы, 1,5% әлеуметтік салыққа жұмсалады.
Қазіргі таңда жеке кәсіпкерлікті ашудың ең қарапайым жолы – E-Salyq Business мобильді қосымшасы арқылы тіркелу, бұл қосымша кірісті есептеуді, салық пен әлеуметтік төлемдерді есептеуді, түбіртек беруді, есептік құжаттарды дайындауды және қажет болған жағдайда ЖК-ны жеңілдікпен жабуды айтарлықтай жеңілдетеді.
Пәтерді жалға беруде келісімшартты дұрыс рәсімдеу
Пәтерді жалға беру кезінде келісімшарт әрдайым жазбаша түрде жасалуы керек. Нотариалды бекіту міндетті емес, тек тараптардың қалауы бойынша жүзеге асады. Маңыздысы, құжат екі тараптың қолымен расталған болуы және негізгі шарттарды қамтуы тиіс.
Келісімшартта міндетті түрде төмендегі мәліметтер көрсетілуі қажет:
Сонымен қатар, пәтердің жай-күйін бастапқы сәтте тіркеу үшін фотосуреттерді қосуға болады. Ресми түрде рәсімделген келісімшартсыз, егер жалға алушымен даулы жағдай туындаса, өз құқықтарыңызды қорғау айтарлықтай қиынға соғады.
Үйді жалға бергенде тұрғынды шығару тәртібі
Көбіне тұрғынды шығару мәселесі жалға алу шартының өзара келісім негізінде аяқталуымен шешіледі. Егер келісім белгілі бір мерзімге жасалған болса, мысалы, бір жыл немесе бес жыл, онда келісім көрсетілген күні автоматты түрде аяқталады.
Ал егер келісімшартта нақты аяқталу мерзімі көрсетілмеген болса, тараптар бір-біріне келісімді тоқтату туралы шешімді кемінде үш ай бұрын хабарлауы керек. Бұл ереже жалға алушыға да, жалға берушіге де қатысты.
Егер тұрғынды шығару кезінде қиындықтар туындаса, заңға сәйкес бұл мәселені тек сот арқылы шешуге болады. Сотқа арыз бермес бұрын, міндетті түрде алдын ала ресми ескерту жіберген жөн, оны хат жолдау арқылы рәсімдеу ұсынылады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 556-бабында келісімді біржақты тоқтату құқықтары көрсетілген. Яғни, жалға алушы келісім шарттарын бұзған жағдайда, мүлікті зақымдаса немесе екі реттен артық жалдау ақысын төлемеген жағдайда, келісімді біржақты түрде тоқтатуға болады.
Заң бойынша, келісім мерзімі аяқталғанға дейін тұрғынды заңсыз шығаруға болмайды. Сондықтан бұл процестің барлығы тек заңға сәйкес жүзеге асырылуы тиіс.
Кепілдік пен депозиттің айырмашылығы неде және не үшін қажет?
Көптеген адамдар жалға алу кезінде депозит пен кепілдікті шатастырады, бірақ олардың арасындағы негізгі айырмашылықтар бар.
Депозит – бұл болашақ жалға алу ақысын кепілдік ретінде немесе пәтерді брондау үшін төленетін сома.
Кепілдік – пәтер немесе басқа мүліктің сақталуын қамтамасыз етеді.
Мысалы, егер жалға алушы мүлікті зақымдаса, меншік иесі кепілдікпен шығынды өтей алады. Ал егер жалға алушы хабарламай кетіп қалса, депозит осы төлемді жабады.
Көбінесе депозит бір айлық жалдау ақысына тең болады, ал кепілдік мөлшері тараптардың келісіміне байланысты әртүрлі болуы мүмкін.
Егер пәтер зақымданбаса, кепілге берілген қаражат толық қайтарылады, ал депозит көбіне соңғы айдың жалдау ақысына есепке алынады.
Ипотекадағы пәтерді жалға беруге бола ма?
Ипотека арқылы алынған пәтер банкке кепіл ретінде берілген болып есептеледі, яғни кез-келген тұрғын үй операциялары, соның ішінде жалға беру ипотека шартымен реттеледі. Егер банктік келісімшартта пәтерді жалға беруге тыйым салынған болса, оны бұзу айыппұл немесе басқа да санкцияларға алып келуі мүмкін.
Ал егер келісімшартта мұндай шектеулер көрсетілмесе, пәтер иесі оны заңды түрде жалға бере алады.