Ұлы Қытай қорғаны — бірнеше кезеңмен салынған, түрлі әулеттер тұсында кеңейтілген тарихи құрылыс. Ең алғашқы дуалдар б.з.д. 3 ғасырда ғұндардан қорғану мақсатында пайда болған. Цинь Шихуанди Қытайды біріктіріп, бұрынғы қорғандарды жойып, солтүстіктегі шекара бойына бірыңғай қорған тұрғызуға бұйрық берді. Құрылыста миллионға жуық адам еңбек етті, олардың арасында көптеген адам қайтыс болғаны айтылады.

Қорған кейінгі ғасырларда да кеңейтіліп, Мин әулеті тұсында 5000 шақырымға дейін созылып, кірпішпен бекітілді. Қазіргі таңдағы жақсы сақталған бөліктер сол кезеңге жатады. 20 ғасырдың соңында Қытай үкіметі оны қалпына келтіріп, туристерге қолжетімді етті.

Қорғанның ұзындығы 21 мың шақырымға жетеді. Ол таулы, өзенді, жазық жерлерден өтеді. Көп бөлігін өз қолдарымен саз, тас, кірпішпен қалаған құрылысшылар тұрғызды. Қиын рельеф пен ауыр еңбек көптеген құрбанға себеп болды.

Ғарыштан көрінеді деген аңыз шындыққа жанаспайды – қорған тым жіңішке және түсі жермен астасып кеткен. Қорған толық қорғаныс бермесе де, сауда жолдарын, шекараны бақылауға, белгі беру жүйесіне пайдаланылған.

Ал тарихи тұрғыдан алғанда, Ұлы Қытай қорғаны Қытайды жаудан толықтай қорғап қалды деу қиын. Ол тым ұзын әрі бүкіл бойымен бірдей күзетілмеген. Жаулар көбіне қорғанның әлсіз тұстарын тауып, оңай еніп отырған. 1644 жылы Қытай генералы жауға қақпа ашып берген соң, қорған стратегиялық мәнінен айырыла бастады. Шыңғыс хан да 1211 жылы маңызды өткелді басып алып, Қытайға кірген. Яғни, қорған шын мәнінде жаудың жолын бөгей алмаған. Дегенмен ол белгілі бір уақыт ішінде шекаралық бақылау мен ескерту жүйесінің қызметін атқарған.

Солай бола тұра, қорған Қытай өркениетінің мәдени символына айналды. 1987 жылы ЮНЕСКО мұралар тізіміне енді. Қазір ол ұлттық мақтаныш, тарихи мұра және ірі туристік нысан ретінде әлемге танымал.