Соңғы жылдары қаржы саласында «цифрлық ақша», «криптовалюта», «блокчейн» сияқты ұғымдар жиі айтыла бастады. Әсіресе Қазақстанда цифрлық теңге жобасы іске қосылғаннан кейін бұл тақырыпқа қызығушылық одан әрі артты. Көпшілік цифрлық теңге мен криптовалютаны бір нәрсе деп ойлайды. Алайда олардың жұмыс істеу принципі, құқықтық мәртебесі және қолдану мүмкіндігі мүлде бөлек. Қарапайым қолданушы үшін бұл айырмашылықтарды түсіну маңызды.
Цифрлық теңге – Қазақстанның ұлттық валютасының электронды нұсқасы. Оны Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі шығарады. Яғни бұл – мемлекет кепілдік беретін ресми ақша. Қарапайым тілмен айтқанда, қағаз теңге мен банк картасындағы ақша сияқты, бірақ цифрлық форматта жұмыс істейтін валюта.
Қазақстанда цифрлық теңге жобасы бірнеше жылдан бері пилоттық режимде енгізіліп келеді. 2023 жылы алғашқы сынақтар жүргізіліп, цифрлық теңге арқылы кейбір төлемдер жүзеге асырыла бастады. Жоба аясында банк карталары, QR-төлемдер және цифрлық әмияндар арқылы төлем жасау мүмкіндіктері тестіленді. Мамандардың айтуынша, цифрлық теңгенің негізгі артықшылықтары мыналар болуы мүмкін:
Мысалы, болашақта әлеуметтік жәрдемақылар немесе мемлекеттік қаржы нақты мақсатқа жұмсалуы үшін цифрлық теңге технологиясы қолданылуы мүмкін. Яғни белгілі бір қаражат тек нақты қызмет немесе тауар үшін ғана пайдаланылатын жүйелер енгізілуі ықтимал.
Тағы бір маңызды ерекшелік – цифрлық теңге блокчейн элементтері қолданылған заманауи цифрлық платформалар арқылы жұмыс істейді. Бірақ ол криптовалюта сияқты еркін айналымдағы актив емес, мемлекет бақылауындағы қаржы жүйесінің бір бөлігі болып қалады.
Криптовалюта – орталық банкке немесе мемлекетке тәуелсіз цифрлық актив. Ол блокчейн технологиясына негізделген. Бұл жүйеде барлық транзакциялар арнайы цифрлық тізбекте тіркеледі және оны бір орталық басқармайды.
Әлемдегі ең танымал криптовалюталар – Bitcoin және Ethereum. Bitcoin 2009 жылы пайда болды және қазіргі уақытта крипто нарығындағы ең ірі активтердің бірі саналады. Криптовалютаның басты ерекшеліктері:
Мысалы, криптовалюта бағасы қысқа уақыт ішінде қатты өзгеруі мүмкін. Бір күні оның құны өссе, келесі күні төмендеп кетуі ықтимал. Сондықтан көптеген сарапшылар криптовалютаны тәуекелі жоғары инвестиция деп есептейді.
Цифрлық теңге мен криптовалюта – цифрлық қаржы әлемінің екі түрлі бағыты. Цифрлық теңге күнделікті төлемдерге арналған ресми валюта ретінде дамуы мүмкін. Ал криптовалюта көбіне инвестициялық құрал немесе халықаралық цифрлық актив ретінде қарастырылады.
Қарапайым қолданушы үшін бірнеше маңызды ережені есте сақтау керек:
Қазіргі уақытта әлемде көптеген мемлекеттер ұлттық цифрлық валюталарды әзірлеп жатыр. Сарапшылардың пікірінше, алдағы жылдары цифрлық валюталар қаржы жүйесінің маңызды бөлігіне айналуы мүмкін.
Сондықтан цифрлық теңге мен криптовалюта туралы ақпаратты түсініп, олардың айырмашылығын білу – қазіргі цифрлық дәуірде әрбір қолданушы үшін маңызды. Егер бұл жүйелер дұрыс дамыса, олар төлем жасауды жеңілдетіп қана қоймай, қаржы технологияларының жаңа мүмкіндіктерін ашуы ықтимал.