Мальдив аралдары темекі өнімдеріне қатысты тарихи әрі батыл шешім қабылдап, болашақ ұрпақ үшін темекі сатуға және қолдануға толық тыйым салған әлемдегі алғашқы мемлекет атанды. Елдің денсаулық сақтау министрлігі мәлім еткендей, жаңа заң 2007 жылдың 1 қаңтарынан кейін туған азаматтарға темекі өнімдерін сатып алуға, қолдануға және сатуға қатаң түрде тыйым салады.
Президент Мохамед Муиззу 2025 жылдың мамыр айында ратификациялаған бұл заң «темекісіз ұрпақ» қалыптастыруды көздейді. Яғни, заң белгілі бір жасқа емес, тұтас бір буынға бағытталған. Министрлік бұл қадамды жас мальдивтіктерді темекінің зиянды әсерінен қорғауға арналған стратегиялық шешім деп атады. Аталған бастама Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) Темекіні бақылау жөніндегі негіздемелік конвенциясына толық сәйкес келеді.
Жаңа талапқа сай, сатушылар сатып алушылардың жасын міндетті түрде тексеруге тиіс. Тыйым барлық темекі өнімдеріне қатысты қолданылады. Сонымен қатар Мальдив аралдары вейпинг пен электронды темекіге байланысты да әлемдегі ең қатаң шектеулердің бірін енгізіп отыр: елде олардың импортына, сатылуына, таралуына және қолданылуына барлық жас санаты үшін толық тыйым салынған.
Әлемдік тәжірибе: кімдер темекіге шектеу қойды?
Мальдив аралдарының бұл шешімі – әлемдік үрдістің жалғасы. Соңғы жылдары көптеген мемлекеттер темекіге қарсы күресті күшейтіп келеді.
- Жаңа Зеландия 2022 жылы алғаш рет «smoke-free generation» тұжырымдамасын заң жүзінде бекітіп, 2009 жылдан кейін туған азаматтарға темекі сатуға тыйым салу бастамасын көтерген.
- Ұлыбритания да осыған ұқсас заң жобасын талқылап, темекі тартуды ұрпақтан ұрпаққа біржола тоқтатуды мақсат етуде.
- Австралия темекі қаптамасына бренд атауларын алып тастап, бейтарап қаптаманы міндеттеген алғашқы елдердің бірі болды.
- Сингапур, Финляндия, Канада сияқты елдерде темекіге салынатын салық өте жоғары, ал қоғамдық орындарда темекі тартуға іс жүзінде жол берілмейді.
ДДСҰ дерегінше, жыл сайын әлемде 8 миллионнан астам адам темекіге байланысты аурулардан көз жұмады. Оның ішінде 1 миллионнан астамы - пассивті темекі түтінінің құрбандары.
Темекіге қарсы саясат не береді?
Сарапшылардың айтуынша, темекіге қойылған қатаң шектеулер:
- өкпе обыры мен жүрек-қан тамыр ауруларының азаюына,
- денсаулық сақтау шығындарының төмендеуіне,
- еңбек өнімділігінің артуына,
- жастар арасындағы тәуелділіктің алдын алуға мүмкіндік береді.
Мальдив аралдарының тәжірибесі темекімен күресте жас шектеуінен ұрпақтық тыйымға көшудің нақты үлгісін көрсетіп отыр. Бұл бастама алдағы жылдары өзге елдер үшін де үлгі болуы мүмкін.
Қоғамдық денсаулықты қорғау жолындағы мұндай батыл қадамдар темекінің «жеке таңдау» емес, ұлттық қауіпсіздік пен ұрпақ саулығына тікелей әсер ететін мәселе екенін айқын аңғартады.