Халықаралық рейтинг агенттігі S&P Global Ratings Қазақстан экономикасының мұнай кірістеріне тәуелділігі біртіндеп төмендеп келе жатқанын атап өтті. Бұл – елдің қаржылық тұрақтылығы мен экономикалық әртараптандыруына қатысты оң көрсеткіш. Дегенмен, сарапшылардың пікірінше, мұнай экспорты әлі де болса негізгі табыс көзі болып қала бермек, деп хабарлайды El.kz интернет порталы.
Мұнайдан түсетін кірістің қысқару себептері
S&P есебінде бірнеше фактор көрсетілген. Соларға нақты тоқтала кетсек:
Біріншіден, әртүрлі салалардағы өсім – Қазақстан соңғы жылдары агроөнеркәсіп, металлургия, машина жасау, көлік-логистика және IT секторына инвестицияны күшейтіп келеді. Бұл салалар бюджеттің кіріс бөлігін толықтыруға үлес қоса бастады.
Екіншіден, салық реформасы – Үкімет мұнай-газ секторынан тыс кәсіпорындар үшін салық түсімін ұлғайтып отыр. Әсіресе шағын және орта бизнеске қолдау көрсету арқылы бюджетке жаңа кіріс көздері ашылуда.
Үшіншіден, әлемдік нарықтағы құбылмалылық – Мұнай бағасының құлдырауы Қазақстанды балама табыс көздерін іздеуге итермеледі. Энергетикалық қауіпсіздік пен тұрақты бюджет саясатын сақтау үшін ел жаңа бағыттарға ден қойып отыр.
Мұнайдың рөлі әлі де маңызды
Соған қарамастан, S&P сарапшылары Қазақстан мұнай кірістерінен толық бас тарта алмайтынын айтады. Себебі:
Болашақтағы сценарийлер
Экономистер Қазақстан үшін үш ықтимал сценарийді атап көрсетеді:
Жағымды сценарий – жасыл энергетика мен жаңа технологияларды дамыта отырып, мұнай кірістерінің үлесін 25%-ға дейін қысқарту.
Аралық сценарий – мұнай экспортынан түсетін табыс сақталғанымен, ішкі нарықтағы өндіріс көлемі артып, бюджетке түсетін түсімдер теңеседі.
Тәуекелді сценарий – мұнай бағасы күрт төмендеп, кірістердің азаюы елдің әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығына соққы беруі мүмкін.
Қорытынды
S&P бағалауы Қазақстан экономикасы үшін жағымды белгі болып отыр. Елдің мұнайға тәуелділігі төмендегенімен, энергетикалық экспорт әлі де стратегиялық маңызға ие. Сарапшылар Қазақстанға экономиканы әртараптандыруға, технологиялық өндірісті қолдауға және жасыл энергетикаға инвестицияны арттыруға кеңес береді.
Бұл бағыттағы табысты қадамдар Қазақстанды әлемдік нарықтағы мұнай бағасына тәуелсіз, тұрақты экономикасы бар мемлекетке айналдыруға мүмкіндік береді.
S&P бағалауының мәні неде?
Осы тұста S&P Global Ratings рейтингіне жеке тоқтала кетейік. Бұл – әлемдегі ең беделді үш рейтингтік агенттіктің бірі (Moody’s және Fitch-пен қатар). Ол мемлекеттер мен компаниялардың несиелік қабілетін, экономикалық тұрақтылығын және қаржы тәуекелдерін бағалайды. Қазақстанға қатысты олардың есебі инвесторлар мен халықаралық нарық үшін өте маңызды, себебі бұл елдің несие рейтингі мен инвестициялық тартымдылығына тікелей әсер етеді.
Егер S&P Қазақстанның мұнай кірістеріне тәуелділігі азайып келеді десе, бұл елдің бюджетінің тұрақтылығы артып келе жатқанын білдіреді.
Мұнай бағасы құлдыраса да, Қазақстан экономикасы енді толық күйзеліп қалмайды. Бұл халықаралық инвесторларға елдің қаржылық тәуекелі азайғанын көрсетеді. Салық базасының кеңеюі (мұнайдан тыс салалардан түсетін табыс көбейіп жатыр).
Сонымен қатар экспорттың әртараптандырылуы (металл, уран, ауыл шаруашылығы өнімдері). Жаңа өнеркәсіп пен IT жобаларының дамуы да бар деген сөз. Ұлттық қордың және бюджет ережесінің тиімді қолданылуы да есептеледі. Осылайша S&P пікірі — Қазақстан үшін халықаралық аренада жақсы сигнал.