Астанада көп жылдан бері қоғам талқысына түскен LRT жобасы іске қосылып, ел Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев жеңіл рельсті көлік жүйесінің жұмысымен танысты. Мемлекет басшысы Бірыңғай диспетчерлік орталыққа барып, қоғамдық көлікті басқару мен бақылау жүйесін көрді. Осылайша, ұзақ уақыт бойы сынға ұшыраған, саяси әрі экономикалық символға айналған Astana LRT жаңа кезеңге қадам басты.

LRT не үшін қажет болды?

Астана соңғы жиырма жылда халық саны күрт өскен мегаполиске айналды. Қала аумағы кеңейіп, күн сайынғы көлік жүктемесі арта түсті. Сарапшылардың пікірінше, автобустарға ғана негізделген жүйе ұзақ мерзімде сұранысты толық өтей алмайды. Сондықтан әлемнің ірі қалаларындағыдай рельсті қоғамдық көлік жүйесін енгізу қажеттігі туындады.

LRT-ның басты мақсаты:

• қаладағы көлік кептелісін азайту;
• әуежай, теміржол вокзалы және тұрғын аудандар арасындағы байланысты күшейту;
• қоғамдық көліктің жылдамдығы мен сапасын арттыру;
• экологиялық жүктемені төмендету.

Жоба бойынша ұзындығы 22,4 шақырым болатын желіде 18 станция жұмыс істейді. Бағыт бойымен 15 пойыз қатынайды, оның төртеуі резервте болады. Әр құрам 600-ден астам жолаушы тасымалдай алады.

Толық автоматтандырылған жүйе

Astana LRT-ның негізгі ерекшелігінің бірі – жүргізушісіз режимде жұмыс істеуі. Басқару, үдеу, тежеу, есікті ашу және төтенше жағдайдағы әрекеттер толық автоматтандырылған.

Бұл Қазақстан үшін ғана емес, Орталық Азия кеңістігі үшін де технологиялық тұрғыдан маңызды жаңалық саналады. Дегенмен, жүйеде қауіпсіздік мақсатында қолмен басқару мүмкіндігі сақталған және диспетчермен тұрақты байланыс орнатылған.

Сарапшылар мұндай форматтың бірнеше артықшылығын атап өтеді:

• адами фактор тәуекелін азайтады;
• қозғалыс кестесінің дәлдігін арттырады;
• пайдалану шығындарын қысқартады;
• қозғалыс қауіпсіздігін күшейтеді.

Орташа жылдамдық сағатына 50–60 шақырым болады. Бір шеттен екінші шетке дейінгі жол шамамен 40 минутқа созылады. Ал қозғалыс интервалы 5–6 минут деңгейінде сақталады.

Шу мәселесі: тұрғындарды не алаңдатады?

LRT құрылысы басталғалы бері қоғамда ең көп талқыланған мәселелердің бірі – тұрғын үйлер маңындағы шу деңгейі болды. Президенттің өзі сапар барысында осы мәселеге арнайы тоқталып, пойыз дыбысы тұрғындарға кедергі келтірмей ме деген сауал қойған.

Жоба өкілдерінің айтуынша, жүйе халықаралық стандарттарға сай салынған. Пойыз ішіндегі шу деңгейі 75 дБА-дан, сыртқы ортада 80 дБА-дан аспауы тиіс.

Шуды азайту үшін бірнеше технология қолданылған:

• рельстердің заманауи бекіту жүйесі;
• дірілді төмендететін эстакадалық шешімдер;
• түйіспесіз рельстер;
• тұрақты техникалық қызмет көрсету.

Әсіресе түйіспесіз рельстер маңызды рөл атқарады. Өйткені классикалық теміржолдағыдай доңғалақтардың түйіскен жерден өту кезіндегі тарсыл дыбысы болмайды. Бұл қала ішіндегі акустикалық жайлылықты сақтауға мүмкіндік береді.

Экономикалық және саяси маңызы

Astana LRT – жай ғана көлік жобасы емес. Ол Қазақстандағы урбанистика, инфрақұрылым және мемлекеттік басқару сапасының индикаторына айналды. Жоба бірнеше жыл бойы қаржылық дау, құрылыс тоқтауы және қоғамдық сынмен қатар жүрді.

Сондықтан оның іске қосылуы билік үшін де маңызды саяси сигнал саналады. Президенттің нысанға арнайы барып, жобаны қолдауы мемлекеттің инфрақұрылымдық бастамаларды аяқтауға мүдделі екенін көрсетеді.

Сонымен қатар бұл жоба Қазақстан мен Қытай арасындағы технологиялық және инвестициялық ынтымақтастықтың көрінісі ретінде бағалануда. Мемлекет басшысы қытайлық компания өкілдеріне алғыс айтып, бұл «тек алғашқы қадам» екенін атап өтті.

Екінші кезең: қала маңы LRT-ға қосыла ма?

Қазірдің өзінде LRT-ның екінші кезеңі талқыланып жатыр. Жаңа бағыттар:

• «Астана-1» вокзалы;
• «Жағалау» тұрғын алабы;
• Қосшы қаласы бағытында салынуы мүмкін.

Жалпы ұзындығы 26,5 шақырым болатын жаңа желіде 20 станция қарастырылған.

Бұл бастама Астананың агломерациялық дамуына тікелей әсер етуі ықтимал. Әсіресе Қосшы бағыты халық тығыз орналасқан аймақтарды орталықпен байланыстыруда маңызды рөл атқаруы мүмкін.

Қоғам сенімі қалпына келе ме?

Astana LRT-ның болашағы енді оның нақты тиімділігіне байланысты болады. Егер жүйе:

• уақытылы жұмыс істесе;
• қолжетімді тариф ұсынса;
• қауіпсіз әрі ыңғайлы болса;
• автобустармен тиімді интеграцияланса,

онда жоба елорданың көлік мәдениетін өзгерте алады.

Алайда сарапшылар қоғамдық сенімді толық қалпына келтіру үшін тек инфрақұрылым жеткіліксіз екенін айтады. Ашық қаржылық есеп, тұрақты қызмет сапасы және ұзақ мерзімді тиімділік басты факторға айналады.

Astana LRT іске қосылуы – Қазақстан урбанистикасындағы жаңа кезеңнің басталуы болуы мүмкін. Бірақ оның шынайы табысы рельстердің салынуымен емес, күн сайынғы жұмыс сапасымен өлшенеді.