Әр сан мен көрсеткіш – бір ғана сан сияқты көрінгенімен, олардың артында нақты өмір, нақты оқиғалар, нақты шешімдер тұр. Елдің экономикасы өсе ме, әлде баяулай ма? Халық саны қалай өзгереді? Ауыл шаруашылығында қандай өзгерістер бар? Мұндай сұрақтарға жауап беретін – статистика. Ал Қазақстанда 8 қараша – «Мемлекеттік статистика күні» ретінде белгіленген күн. Яғни бүгін бұл саладағы мамандардың еңбегін еске алып, деректі мәліметтер арқылы елдің даму бағыттарын көрсететін мереке деуге болады, деп хабарлайды El.kz интернет порталы.

Тарихы: Статистиканың бастауы

Статистика сөзі латындағы status (жағдай, хал) деген мағынадан шыққан. Қазақ әдебиетінде бұл ұғым әдетте «жағдайларды өлшеу, санау, талдау» деген мағынада қолданылады.

Қазақстандағы мемлекеттік статистика жүйесінің ресми бастауы – 1920 жылғы 8 қараша. Сол күні Қазақ АКСР Статистика басқармасы құрылып, «Мемлекеттік статистика туралы» Ереже бекітілген.

Жалпы статистикалық қызметтер бұдан да ертерек пайда болған. Мәселен Түркістан губерниясы құрамында 1868 жылы 22 қаңтарда алғаш статистикалық комитет құрылды.

Осылайша, 8 қараша күнін Қазақстанда «Мемлекеттік статистика күні» деп белгілеу кездейсоқ емес. Бұл күні статистика саласының ұлттық жүйесі қалыптаса бастаған. 

Неліктен маңызды?

Статистика – жай ғана цифрлар емес. Ол қоғам мен экономиканың даму заңдылықтарын айқындайтын маңызды ақпарат көзі. Қай салада серпіліс бар, қай салада баяулау бар екені бірден байқалады. Осының бәрі статистикада көрінеді. Мысалы:

• Халық саны, оның ішінде еңбекке жарамды кісі саны;
• Өнеркәсіп орындарының өндірген өнім көлемі;
• Азық-түлік қорлары, баға деңгейлері;
• Жергілікті бюджеттер мен әлеуметтік саланың көрсеткіштері.

Статистика осы сияқты мәліметтерді жинап, өңдеп, талдау жасау арқылы шешім қабылдаушыларға құнды ақпарат береді. Осы тұрғыдан алғанда статистика – елдің кемшіліктерін жасырып қалмай, ашық әрі нақты мәлімет арқылы даму жолын айқындауға мүмкіндік береді.

Мүдделі тараптар кімдер?

Статистика саласында қызмет етіп, байланыс орнатқан сан сала бар. Олар:  

• Статистика органдары (оның ішінде Ұлттық статистика бюросы);
• Бизнес, ғалымдар, зерттеу институттары;
• Мемлекеттік басқару органдары – саясатты әзірлейтіндер үшін;
• Қоғам, әрі қоғам мүшелері – деректерді тұтынушылар ретінде.

Статистика органдары деректерді жинайды, өңдейді, жариялайды. Бірақ оларды қолдану – саясаткерлердің, экономистердің, азаматтардың міндеті.

Статистика жүйесінің даму кезеңдері

Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін статистика жүйесін реформалау жолына түсті. Мысалы:

• 1992 жылы «Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік статистика туралы Заң» қабылданды. 
• 2012-2017 жылдары «Ұлттық статистикалық жүйені нығайту» жобасы жүзеге асырылды. 
• 2023 жылы «Ұлттық деректер экожүйесінің мемлекеттік статистикасын дамыту» тұжырымдамасы әзірленді.

Бұл реформалар статистиканың институционалдық құрылымын, әдістемесін, ақпараттық инфрақұрылымын жетілдіруге бағытталды.

Қазіргі міндеттері

Бүгінгі статистика алдында тұрған басты міндеттер:

1. Мәліметтерді жинау мен жариялауды уақытылы әрі сапалы ету;
2. Деректердің ашықтығын және қолжетімділігін қамтамасыз ету;
3. Әлеуметтік-экономикалық көрсеткіштер бойынша талдамалық қызметті күшейту;
4. Жаңа технологияларды енгізу: электрондық деректер жинау, аналитика, цифрлық платформалар.

Мысалы, статистика органдары «e-Статистика» платформасы арқылы онлайн деректер жинауға көшті. Бұл міндеттер қазіргі заманның талаптарына сай болып отыр. Себебі цифрлық дәуірде дерекке уақытылы қол жеткізу – маңызды.

Сала қызметкерлерінің еңбегі 

8 қараша күні – статистика саласының қызметкерлерін, олардың еңбегін ескеру күні. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев осы мерекеге орай статистика органдары қызметкерлерін құттықтады.

«Құрметті Мемлекеттік статистика қызметкерлері мен ардагерлері! Сіздерді Қазақстанның статистика органдарының құрылғанына 105 жыл толуымен құттықтаймын!

Ұлттық статистика қызметі осы уақыт ішінде заман талабына сай жаңарып, дамудың сара жолынан өтті. Қазір бұл сала мемлекеттік басқару, экономика мен қоғамды өркендету ісінде айрықша рөл атқарады. Статистика мәліметтері арқылы экономикалық және қоғамдық үрдістер туралы шынайы көзқарас қалыптасады. Сонымен қатар, ұзақ мерзімге арналған болжамдар жасалып, нақты шешімдер қабылданады.

Қазіргідей құбылмалы заманда ақпараттың ашық әрі сенімді болуы өте маңызды. Мәліметтердің түрлі дереккөздерін кеңінен пайдаланып, бір-бірімен салыстырып, тың тәсілдер мен құралдарды қолданып, сараптамалық қызметті күшейту қажет.

Озық технологиялар дәуірінде жасанды интеллектіні жаппай енгізу – маңызды міндет. Мемлекеттік статистика қызметі Қазақстанның цифрлық ел ретінде дамуына белсене атсалысуға тиіс.

Осы саладағы барлық жетістік – статистика мамандарының қажырлы еңбегі мен кәсіби шеберлігінің нәтижесі. Бұл – өз ісіне адал, жауапкершілігі зор, жоғары білікті азаматтардың қолынан келетін іс.

Сіздер алдағы уақытта да табанды еңбек етіп, Қазақстанның тұрақты дамуына мол үлес қоса бересіздер деп сенемін. Баршаңызға амандық және табыс тілеймін!», – делінген Қазақстан Республикасы Президентінің құттықтауында.

Болашаққа көзқарас: не күтіп тұр?

Статистиканың болашағын айқындай бірнеше бағыт бар:

• Цифрлық трансформация: мәліметтерді автоматты түрде жинау, әкімшілік және баламалы дереккөздерді кең қолдану. 
• Аналитикалық әлеует: жай ғана дерек емес, оның негізінде жүргізілетін талдау маңызды.
• Халықаралық стандарттарға көшу: статистика толық салыстырмалы әрі ашық болуы тиіс.
• Қоғамдық сенім: статистикаға деген сенім жоғары болуы – деректерді қолданудың тиімділігін арттырады.
• Осылайша, статистика саласы елдің цифрлық дамуы мен дерек-интеграциясының маңызды буыны болып қала береді.

Қорытынды

8 қараша – Қазақстанның мемлекеттік статистика күні. Бұл күн статистика саласының тарихын еске алып, оның бүгінгі маңызын көрсетіп, болашағына белгі береді. Сан мыңдағае сандардың арғы жағында – нақты өмір, нақты адамдар, нақты шешімдер. Статистика арқылы біз өткенді түсінеміз, бүгінгі жағдайды бағалаймыз, болашақты бағдарлаймыз.

Сондықтан статистика мамандарының еңбегі – еліміздің даму жолын ашатын айна тәрізді. Бұл мерекеде сол еңбекті атап өту әрі цифрлық ақпарат дәуірінде статистика саласының рөлі арта беретінін есте ұстау маңызды.