Қазақстанда бұқаралық спорт мемлекет саясатының негізгі бағыттарының бірі ретінде қалыптасты. Соңғы жылдары спортпен шұғылданатын халық саны өсіп, заманауи спорт нысандары көбейіп, балалар мен жасөспірімдерге арналған тегін бағдарламалар кеңейді.
Бұқаралық спорттың қолжетімділігі халық денсаулығын жақсартып, кәсіби спорттағы халықаралық жетістіктерге жол ашып келеді. El.kz тілшісі бұқаралық спорттың дамуына қатысты шолу жасады.
Қазір Қазақстанда 8,4 миллионнан астам адам, яғни халықтың 41,4%-ы дене шынықтырумен және спортпен жүйелі айналысады. Мемлекет 2029 жылға қарай бұл көрсеткішті 50%-ға жеткізуді көздейді. Осы мақсатта мемлекеттік бағдарламалар іске асырылуда, әсіресе балалар мен жасөспірімдерге арналған тегін спорт секциялары маңызды рөл атқарады. Бүгінде 4 жастан 17 жасқа дейінгі 240 мыңнан астам бала мемлекет қаржыландыратын 7 мыңнан астам спорт үйірмесіне тегін қатысады. Бұл салауатты өмір салтын қалыптастырудың маңызды қадамы.
Жыл сайын елде 25 мыңнан астам спорттық шара, соның ішінде марафондар, халықтық жарыстар және корпоративтік турнирлер ұйымдастырылады, оған миллионға жуық адам қатысады. Мысалы, «Алматы марафоны», «Бурабай марафоны» және «Астана кубогы» сияқты іс-шаралар халық арасында кең танымал. Бұл шаралар спорттық мәдениетті дамытып, қоғамды біріктіреді.
Ұлттық спорт – қазақ халқының мәдени мұрасы мен рухани байлығының көрінісі. 2024 жылы 670 мыңға жуық адам ұлттық спортпен жүйелі айналысты. Елімізде 16,5 мыңнан астам спорт үйірмесі, 15 балалар-жасөспірімдер спорт мектебі және 17 мамандандырылған клуб пен орталық жұмыс істейді. Қазақ күресі, көкпар, тоғызқұмалақ және аударыспақ сияқты спорт түрлері халық арасында ерекше сұранысқа ие.
2024 жылы Астанада өткен V Дүниежүзілік көшпенділер ойындарында қазақстандық спортшылар 112 медаль (43 алтын, 32 күміс, 37 қола) жеңіп, ұлттық спорттағы көшбасшылығын дәлелдеді. Бұл шара әлемнің 89 елінен қатысушыларды тартып, ұлттық спорттың халықаралық деңгейде танылуына ықпал етті. Сонымен қатар, ұлттық спорт түрлерін дамыту үшін мектептерде арнайы факультативтік сабақтар енгізілуде.
Спорт нысандарының өсуі бұқаралық спорттың кеңеюіне тікелей әсер етеді. 2024 жылы 90 жаңа спорт нысаны пайдалануға берілді, оның 61-і ауылдық жерлерде, 29-ы қалаларда орналасқан. 2025 жылы тағы 32 нысан ашылып, жыл соңына дейін 70 жаңа спорт кешені аяқталады деп жоспарлануда.
Маңызды жобаларға Түркістандағы ескек есу каналы, Өскемендегі үстел теннисі академиясы, Шығыс Қазақстандағы жабық стадион және оңалту орталығы, Щучинскідегі шаңғы базасының үшінші кезеңі жатады. 2025 жылдың соңына қарай Ұлттық дене шынықтыру және спорт университетін ашу жоспарланып отыр, ол спорт мамандарын даярлауды жаңа деңгейге шығарады.
Футбол инфрақұрылымы да қарқынды дамуда. Қызылорда, Орал, Түркістан және Жетісу өңірлерінде жаңа стадиондар салынып, ескі нысандар жаңартылуда. Астана, Шымкент, Ақтау, Өскемен және Семейде жаңа жобалар қолға алынды. УЕФА стандарттарына сай алты жаңа стадион салынады. Ауылдарда балаларға арналған шағын футбол алаңдары, стритбол және воркаут алаңдары көбейіп келеді. Мысалы, Павлодар облысында 2024 жылы 20-дан астам ашық спорт алаңы ашылды.
Қазақстан спортшылары халықаралық аренада елеулі нәтижелер көрсетуде. 2025 жылдың алғашқы сегіз айында 912 медаль (351 алтын, 270 күміс, 291 қола) жеңіп алынды. Бұл мемлекеттің қолдауы, спорт федерацияларының тиімді жұмысы, бапкерлердің кәсібилігі және шетелдік әдістемелердің нәтижесі.
Тарихи жетістіктер
Командалық спортта да жетістіктер бар. «Қайрат» футбол клубы Чемпиондар лигасының негізгі кезеңіне шықты, ал футзалдан «Қайрат» УЕФА чемпиондар лигасында күміс алды. Волейболдан әйелдер құрамасы Азия чемпионатында жүлделі орынға ие болды. Сонымен қатар, баскетболдан ұлттық құрама Азия кубогында алғашқы үштікке енді.
Бұқаралық спорт халық денсаулығын нығайтып, қоғамды біріктіріп, ұлт болашағына инвестиция салады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша, спортпен айналысатын адамдардың еңбек өнімділігі жоғары, аурушаңдық деңгейі төмен. Бұл мемлекеттің әлеуметтік шығындарын азайтады.
Қазақстан Үкіметі спортқа бөлінетін қаржыны арттырып, жеке секторды тартуда. Мемлекеттік-жекеменшік әріптестік аясында Алматыда заманауи фитнес орталықтары, бассейндер және жаттығу залдары салынды. Спорттық туризм экономикаға үлес қосуда. 2024 жылы Астанадағы Дүниежүзілік көшпенділер ойындары 89 елден қонақтарды тартып, туризм табысын едәуір арттырды. Сонымен қатар, халықаралық жарыстарды өткізу қонақүйлер, мейрамханалар және көлік қызметтерінің дамуына ықпал етеді.
Балаларды спортқа тарту – ұлт болашағы үшін маңызды. Жас спортшылардың дайындығы Олимпиада және әлем чемпионаттарындағы жеңістерге негіз болады. Елімізде балалар-жасөспірімдер спорт мектептерінің саны артып, футбол, гимнастика, күрес, жүзу, шахмат және тағы басқа бағыттар қамтылуда. Оқушылардың 30%-дан астамы спортпен тұрақты айналысады.
Инклюзивті спортқа да назар аударылуда. Ақтөбе облысындағы «Қолжетімді спорт» жобасы ерекше қажеттілігі бар балаларды қолдайды. Шығыс Қазақстанда жүзу, шаңғы және үстел теннисі бойынша тегін үйірмелер ашылды. Мектептерде спорттық пәндерді оқытуға арналған цифрлық платформалар енгізілуде, олар оқушылардың спортқа қызығушылығын арттырады.
Ауылдық аймақтарда спорт инфрақұрылымын дамытуға басымдық беріледі, өйткені халықтың жартысына жуығы ауылда тұрады. 2024 жылы Жамбыл облысында 115 спорт нысаны, соның ішінде футбол алаңдары, спорт кешендері және ашық жаттығу алаңдары ашылды. Бұл жобалар ауыл жастарының бос уақытын тиімді өткізуіне септігін тигізеді. Ауылдарда ардагерлер арасында футбол, волейбол және тоғызқұмалақ жарыстары тұрақты өткізіледі.
Ауылдық жерлерде спорттық волонтерлік қозғалыстар дамып келеді. Мысалы, Атырау облысында жастар спорттық шараларды ұйымдастыруға бағытталған еріктілер топтарын құрды. Бұл қозғалыстар ауыл қауымдастығының белсенділігін арттырып, жергілікті спорт мәдениетін нығайтты.
Спорттың дамуы ғылыми зерттеулер мен заманауи технологияларды қажет етеді. 2025 жылдың соңына қарай ашылатын Ұлттық спорт университеті спорт менеджменті, физиология, медицина және психология салаларында мамандар даярлайды. Университет халықаралық тәжірибелерді енгізеді. Спорт медицинасы орталықтары спортшылардың жарақаттан кейін оңалтуына, денсаулық диагностикасына және тамақтану бағдарламаларына қызмет көрсетеді.
Қосымша ретінде, жоғары оқу орындарында спорт аналитикасы және деректер талдау мамандықтары енгізілуде. Бұл спортшылардың нәтижелерін болжау және жаттығу процесін оңтайландыру үшін маңызды.
Қазақстан Азия Олимпиадалық кеңесі, Халықаралық дзюдо федерациясы және бокс ұйымдарымен белсенді ынтымақтасады. Бұл спортшылардың шетелдік жаттығуларға қатысуына және тәжірибе алмасуына мүмкіндік береді. Алматыдағы «Медеу» мұз айдынында мәнерлеп сырғанау турнирлері, Астанада күрес бойынша Азия чемпионаты өтті. 2026 жылы Милан қысқы Олимпиадасына дайындық аясында халықаралық оқу-жаттығу жиындары ұйымдастырылуда.
Қазақстан спортшылары Милан-2026 қысқы Олимпиадасы сияқты маңызды жарыстарға дайындалуда. Бұқаралық спортты дамыту, жаңа нысандардың салынуы, балаларға арналған тегін секциялар ұлт денсаулығын нығайтып, рухын көтереді. Халықаралық жетістіктер ел спортының әлеуетін айқындайды. Спорт – ұлттың денсаулығы, бірлігі және болашағының кепілі.