Мәжіліс депутаты Екатерина Смолякова Қазақстанда ым тілін заң жүзінде толыққанды қарым-қатынас тілі ретінде мойындауды ұсынды. Ол бұл жөніндегі сауалын Үкімет басшысына жолдап, есту және сөйлеу қабілеті бұзылған азаматтардың құқықтарын кеңейтуді талап етті.

Депутаттың айтуынша, Қазақстанда жыл сайын мүмкіндігі шектеулі азаматтардың құқықтарының бұзылуына қатысты 45 мыңнан астам шағым түседі. Оның пікірінше, бұл жай ғана статистика емес, қоғамнан шет қалып отырған мыңдаған адамның мәселесі.

Қазақстанда 30 мыңнан астам адам ым тіліне тәуелді

Смолякованың мәліметінше, бүгінде елде есту және сөйлеу қабілетінде бұзылысы бар 30 мыңнан астам азамат тұрады. Оның шамамен 5 мыңы — балалар.

Депутаттың сөзінше, олар үшін ым тілі жай ғана байланыс құралы емес, сыртқы әлеммен қатынас орнатудың жалғыз мүмкіндігіне айналған.

Алайда Қазақстанда ым тілі әлі күнге дейін заң деңгейінде жеке тіл ретінде танылмаған. Осы себепті мыңдаған адам:

• білім алуда;
• мемлекеттік қызметтерге қол жеткізуде;
• медицинада;
• сот жүйесінде;
• жұмысқа орналасуда қиындық көріп отыр.

Сурдопедагог тапшы

Мәжіліс депутаты тағы бір өзекті мәселеге назар аударды — маман тапшылығы.

Қазір Қазақстанда небәрі 221 сурдопедагог жұмыс істейді. Мұндай мамандарды тек төрт жоғары оқу орны даярлайды. Ал осы мамандық бойынша оқып жатқан студенттер саны — бар болғаны 35.

Сарапшылардың пікірінше, бұл көрсеткіш елдегі қажеттілікті толық жабуға жеткіліксіз.

Жылына 60 сағат — жеткіліксіз

Бүгінде есту қабілеті бұзылған азаматтарға мемлекет жылына 60 сағат сурдоаударма қызметін ұсынады.

Депутат бұл көлемнің күнделікті өмірге де жетпейтінін айтты. Себебі азаматтарға:

• ауруханаға бару;
• мемлекеттік қызмет алу;
• оқу;
• жұмыс;
• қоғамдық шараларға қатысу үшін тұрақты аударма қажет.

Депутат Үкіметтен не сұрады?

Екатерина Смолякова Үкіметке бірнеше ұсыныс жолдады:

• ым тілін заң жүзінде толыққанды қарым-қатынас тілі ретінде мойындау;
• білім беру, медицина, сот және мемлекеттік қызметтерде оны қолдануға кепілдік беру;
• сурдоаударма сағаттарының лимитін қайта қарау;
• теледидар мен медиада субтитр және сурдоаудармасы бар контент көлемін арттыру;
• сурдопедагог даярлау жүйесін кеңейту.

Инклюзивті қоғам мәселесі

Сарапшылардың айтуынша, көптеген елдерде ым тілі ресми немесе жартылай ресми мәртебеге ие. Бұл мүмкіндігі шектеулі азаматтардың қоғамға толық араласуына мүмкіндік береді.

Қазақстанда да инклюзивті саясат соңғы жылдары жиі көтеріліп жүр. Алайда ым тілінің құқықтық мәртебесі әлі нақты бекітілмеген.

Депутаттың пікірінше, есту қабілеті бұзылған азаматтарға тең мүмкіндік беру — қайырымдылық емес, әділетті мемлекеттің белгісі.

“Барлығы бірдей дауыспен сөйлей алмайды. Бірақ әр адам естілуге құқылы”, — деді ол.