Қазақстанда бұрын-соңды болмаған әкімшілік амнистияны енгізу мәселесі қызу талқыланып жатыр. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев бастамашы болған бұл қадам қоғамдағы әлеуметтік әділеттілікті нығайтуға және азаматтарға жеңілдік жасауға бағытталған. Егер заң жобасы қабылданса, мыңдаған қазақстандықтың айыппұлы толық немесе ішінара есептен шығарылуы мүмкін.

Әлеуметтік осал топтарға басымдық беріледі

Парламент кулуарында Сенат депутаты Марат Қожаев әкімшілік амнистияның негізгі бағыттарын түсіндіріп өтті. Оның айтуынша, қазіргі таңда түрлі мемлекеттік органдар мен қоғам тарапынан ұсыныстар жиналып жатыр.

Депутаттың пікірінше, ең алдымен әлеуметтік тұрғыдан осал топтарға қолдау көрсету маңызды:

«Қазір әр тараптан ұсыныстар жиналып жатыр. Осы талқылауларда ең алдымен әлеуметтік жағынан осал топтарды амнистиялау керек деген пікірлер айтылып жүр. Олар – еңбек ардагерлері, соғыс ардагерлері, мүмкіндігі шектеулі жандар, көпбалалы отбасылар және басқа да санаттар», – деді Марат Қожаев.

Бұл бастама қоғамдағы теңсіздікті азайтуға және әлеуметтік әлсіз топтардың қаржылық жүктемесін жеңілдетуге бағытталған.

Айыппұлдардың мақсаты – бюджет емес, тәртіп

Амнистияға байланысты басты сұрақтардың бірі – айыппұлдарды кешіру мемлекеттік бюджетке кері әсер ете ме деген мәселе. Бұл сауалға жауап берген Қожаев айыппұлдардың негізгі мәні қаржы жинау емес екенін атап өтті:

«Мұндай алаңдаушылық бар. Бірақ айыппұл салудың негізгі мақсаты – бюджет толтыру емес, ең алдымен құқық бұзушылықтың алдын алу», – деді сенатор.

Яғни, әкімшілік жазалардың басты міндеті – тәртіпті сақтау және құқық бұзушылықтың алдын алу.

Қандай құқықбұзушылықтар кешіріледі?

Алдын ала мәліметтерге сәйкес, амнистия тек қоғам мен мемлекет қауіпсіздігіне қауіп төндірмейтін құқықбұзушылықтарға қатысты болады. Атап айтқанда:

• ұсақ әкімшілік құқықбұзушылықтар;
• әлеуметтік маңызы төмен істер;
• азаматтарға немесе мемлекетке елеулі зиян келтірмеген жағдайлар.

Сонымен қатар, ауыр және қауіпті қылмыстар жасаған тұлғалар амнистияға ілікпейді. Олардың қатарында:

• терроризм және экстремизм;
• сыбайлас жемқорлық;
• кәмелетке толмағандарға қарсы қылмыстар;
• қайталама ауыр құқықбұзушылықтар бар.

Айыппұлдарды есептен шығару қалай жүзеге асады?

Ішкі істер органдарының мәліметінше, амнистия аясында жеке тұлғалардың төленбеген айыппұлдарын толық немесе жартылай кешіру мүмкіндігі қарастырылып жатыр. Бұл ретте:

• нақты санаттар;
• кешірілетін айыппұл көлемі;
• рәсімдеу тәртібі

арнайы заң жобасы аясында айқындалады.

Үкімет басшысы Олжас Бектенов тиісті министрліктерге қысқа мерзім ішінде нақты ұсыныстар әзірлеуді тапсырған.

Қазақстан үшін тарихи қадам

Бұл бастама – еліміздегі алғашқы әкімшілік амнистия болмақ. Бұған дейін Қазақстанда тек қылмыстық амнистиялар жүргізілген еді. Жаңа тетік азаматтардың құқықтық жүйеге деген сенімін арттырып, әлеуметтік саясаттың тиімділігін күшейтуі мүмкін.

Жалпы алғанда, әкімшілік амнистия – тек айыппұлдарды кешіру ғана емес, қоғамдағы гуманистік ұстанымдарды нығайтуға бағытталған маңызды реформа. Алдағы уақытта заң жобасының нақты тетіктері бекітіліп, оның қаншалықты кең ауқымды болатыны белгілі болады.