Қазақстанда ғылымға деген көзқарас өзгеріп келеді. Соңғы жылдары отандық ғалымдарға жан-жақты қолдау көрсетіліп, олардың әлеуметтік жағдайы мен ғылыми әлеуетін арттыруға ерекше көңіл бөлінуде. Бұл – ғылымды ел экономикасының нақты қозғаушы күшіне айналдыруға бағытталған маңызды қадам.
Ғылым – экономиканың жаңа драйвері
Үкімет деңгейінде ғылым мен инновацияға басымдық айқын беріліп отыр. Бұл туралы Олжас Бектенов те атап өтті. Оның айтуынша, экономиканың қазіргі табыстары инновациялық дамумен тығыз байланысты.
Инновациялар еңбек өнімділігін арттырып, жоғары технологиялық жұмыс орындарын құруға негіз болады, – деді ол.
Соңғы жылдары ғылымға бөлінетін қаржының 6 есеге өсуі осы бағыттың нақты дәлелі. Сонымен қатар ғылыми әзірлемелерге инвестиция салған бизнеске 300 пайызға дейін салықтық жеңілдік беру, өндіріс компанияларын ғылымға қаржы құюға міндеттеу сияқты қадамдар ғылымды экономикамен байланыстыруға бағытталған.
Ғалымдардың үлесі: зерттеуден нақты нәтижеге дейін
Қазақ ғалымдарының негізгі үлесі – ғылымды нақты өмірмен байланыстыру. Бүгінде отандық зерттеушілер түрлі салада экономикалық тиімділік әкелетін жобалармен айналысып жатыр.
Мысалы:
Бұл бағыттардың барлығы бір ғана мақсатқа жұмыс істейді – экономиканың сапасын арттыру және жаңа технологиялық өнімдер шығару.
Ғылым мен бизнес: енді бөлек емес
Инновациялық экономикада ғылымның құндылығы – оның коммерциялануымен өлшенеді. Яғни ғылыми жаңалық нақты өнімге айналған кезде ғана оның әсері байқалады.
Осыған байланысты мемлекет жаңа талап енгізді: енді ғылыми жобаларға бизнес міндетті түрде қатысуы тиіс. Оның үлесі кемінде 25% болуы керек. Бұл ғылыми зерттеулердің нарыққа шығуына жол ашады.
Сонымен қатар венчурлік қаржыландыру, стартаптарды қолдау, технологиялық брокерлік сияқты бағыттар да дамып келеді. Бұл – ғалымдар мен кәсіпкерлердің арасындағы байланысты күшейтетін маңызды қадам.
Ғалымға жағдай жасалмай, нәтиже болмайды
Инновациялық экономиканы қалыптастыруда тек қаржы немесе технология жеткіліксіз. Ең бастысы – ғалымның өзі. Сондықтан мемлекет соңғы жылдары жас зерттеушілердің әлеуметтік жағдайына ерекше көңіл бөліп келеді.
Мысалы, Республика күні қарсаңында Саясат Нұрбек 16 жас ғалымға пәтер сертификаттарын табыстады. Бұл – ғылымға жас кадрларды тарту мен оларды ұстап қалудың нақты қадамы.
Ғылым тек идеядан тұрмайды, ол тұрақты қолдау мен қолайлы жағдайды қажет етеді. Жас ғалымдарға баспана беру – олардың ғылыммен тұрақты айналысуына мүмкіндік береді, – деді Саясат Нұрбек.
Бұдан бөлек, Ғылым және жоғары білім министрлігі мен Отбасы банк бірлесіп, жас ғалымдарға арналған жеңілдетілген несие бағдарламасын іске қосты. Қазірдің өзінде 482 жас зерттеуші осы бағдарлама арқылы баспаналы болған.
Инновациялық штаб: жүйені біріктіретін қадам
Ғылымның дамуы тек жеке жобалармен шектелмейді. Бұл – тұтас жүйе. Осыны ескерген Саясат Нұрбек Инновациялық штаб құруды ұсынды.
Министрдің айтуынша, Қазақстан:
Бұл көрсеткіштер бір ғана министрліктің жұмысы емес. 10-нан астам мемлекеттік органның үйлесімді әрекеті қажет, – деді ол.
Сондықтан Инновациялық штаб барлық процесті біріктіретін негізгі алаңға айналуы тиіс.
Негізгі мәселе: ғылым әлі толық іске қосылған жоқ
Үкімет ғылым саласында жүйелілік жетіспегенін мойындап отыр. Бұған дейін әр мекеме өз бағытымен жұмыс істеп, ортақ мақсаттың болмауы тиімділікті төмендеткен.
Сондықтан қазір басты талап – ғылымды нақты нәтижеге бағыттау.
Бізге жекелеген идеялар емес, өнеркәсіпке нақты әсер ететін инновациялар қажет, – деді Олжас Бектенов.
Алдағы міндеттер мен нақты межелер
Алдағы жылдары ғылым мен инновацияға нақты көрсеткіштер қойылып отыр.