Қазақстанда азаматтарды тұрғылықты жері бойынша тіркеу жүйесі жаңарып жатыр. 2025 жылдың 24 қарашасынан бастап бұл рәсім заманауи талаптарға бейімделіп, толықтай онлайн форматқа көшеді. Енді азаматтар бұрынғыдай ХҚКО-ға барып, кезек күтіп, құжат тапсырмайды. Барлық процесс электронды үкімет жүйесі арқылы бірнеше минут ішінде рәсімделеді.
Тұрақты тіркеу қызметі енді онлайн түрде ұсынылады
Жаңа талаптар бойынша тұрғылықты жерге тіркелу енді тек eGov.kz электронды үкімет порталында немесе eGov Mobile мобильді қосымшасында жүзеге асырылады. Қызметті алу үшін азаматтың ЭЦҚ-сы мен порталға тіркелген телефон нөмірі болуы жеткілікті. Жүйе барлық деректерді автоматты түрде тексеріп, азаматтың өтінішін өңдеуді жеделдетеді. Онлайн форматқа көшу тұрғындар үшін артық құжат жинау, құжатты қолмен толтыру немесе қағаз нұсқасында өткізу сияқты талаптарды жойып, мемлекеттік қызмет көрсетудің сапасын біршама жақсартады. Цифрлық сервисті өздігінен пайдалана алмайтындар үшін ХҚКО-ларда өзіне-өзі қызмет көрсету аймақтары қарастырылған, бірақ негізгі рәсім дәл сол жерде де онлайн түрде жүреді.
Қызмет кімдерге қолжетімді?
Жаңартылған ережеге сәйкес, тіркеуден өту мүмкіндігі барлық Қазақстан азаматтарына қолжетімді. Сонымен қатар, тұрғын үй иелері өз мекенжайына адамдарды тіркей алады. 14-16 жастағы жасөспірімдерді ата-аналары немесе заңды өкілдері тіркейді, ал сот шешімімен әрекет қабілеті шектеулі немесе әрекетке қабілетсіз деп танылған 18 жастан асқан азаматтарды олардың ресми қорғаншылары тіркей алады. Ал 14 жасқа дейінгі балалардың жеке тіркелуі талап етілмейді, олар ата-анасының тұрғылықты мекенжайымен бірге автоматты түрде есепке қойылады. Бұл норма бала құқықтарын қорғау және тіркеу рәсімін жеңілдету үшін енгізілген.
Қорғаншылықтағы азаматтар мен жасөспірімдерді тіркеу тәртібі
Жаңа жүйе кәмелетке толмағандар мен әрекетке қабілетсіз азаматтарды тіркеу процесін де реттейді. 14 пен 16 жас аралығындағы балалардың тіркелуі ата-анасының немесе заңды өкілінің жауапкершілігіне жүктеледі. Ал әрекетке қабілетсіз деп танылған азаматтарды тіркеу олардың қорғаншылығына бекітілген тұлғалар арқылы ғана жүргізіледі. Бұл процестің толық онлайн түрде жүзеге асуы бұрынғыдай қосымша анықтамалар немесе келісімдер жинауды қажет етпейді. Жүйе қажетті заңды деректерді автоматты түрде тексереді және тіркеуді сол сәтте бекітіп отырады.
Мемлекеттік жалдамалы тұрғын үйлер бойынша жаңашылдықтар
Мемлекеттік жалдамалы үйде тұратын азаматтарға қатысты да өзгерістер енгізілді. Бұдан былай жалдау шартына енгізілген адамдар ғана осы мекенжайға тіркеле алады. Егер өтініш беруші жалдау шартындағы тізімде көрсетілмеген болса, жүйе мұндай өтінішті бірден қабылдамайды және автоматты түрде кері қайтарады. Бұл талап мемлекеттік тұрғын үй қорын заңсыз пайдалануды болдырмауға бағытталған. Осындай жағдайға байланысты сұрақтар туындаған жағдайда азаматтар жергілікті атқарушы органдарға жүгініп, ақпарат ала алады.
Меншік иесінің SMS арқылы келісім беруі міндетті
Егер азамат өзіне тиесілі емес пәтерге немесе үйге тіркелгісі келсе, жүйе міндетті түрде тұрғын үй иесіне 1414 нөмірінен хабарлама жібереді. Меншік иесі өтініш жөнінде ақпарат алып, бір сағат ішінде SMS арқылы өз келісімін растауы керек. Келісім берілмесе, тіркеу автоматты түрде күшін жояды. Бұл – жалған тіркеу, бөтен адамның рұқсатынсыз мекенжайға тіркелу және алаяқтықтың алдын алуға арналған қауіпсіздік шарасы.
eGov.kz порталында тіркелудің жалпы тәртібі
Электронды үкімет порталында қызмет алу тәртібі қарапайым. Азамат жеке кабинетіне кіргеннен кейін «Азаматтық, миграция және иммиграция» бөлімінде орналасқан қызметті таңдайды. Өтінішті толтырып, ЭЦҚ немесе SMS-код арқылы растайды. Өтініштің нәтижесін де порталдағы жеке кабинетінен көре алады. Портал деректерді автоматты түрде салыстырып, тіркеуді бекітеді немесе қате болған жағдайда хабарлама жібереді. Бұл ретте азаматқа ешқайда барудың қажеті жоқ.
eGov Mobile қосымшасы арқылы тіркелу мүмкіндігі
Смартфон қолданушылары үшін тіркелу одан да жеңілдей түсті. Қосымшадағы «Жылжымайтын мүлік және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық» бөлімінде тұрғылықты жерге тіркелу қызметі қолжетімді. Пайдаланушы қажетті деректерін енгізіп, тіркелу себебін көрсетеді, ал жүйе ақпаратты автоматты түрде тексеріп, нәтижені қосымшадағы жеке кабинет тарихына жібереді. Мұнда да өтінішке қол қою ЭЦҚ немесе бір реттік SMS-код арқылы жүзеге асады.
Қандай жағдайларда офлайн тіркеу сақталады?
Онлайн форматқа көшкеніне қарамастан, ерекше санаттағы жағдайлар үшін офлайн қызмет көрсету тәртібі қалдырылған. Егер тұрғын үйдің меншік иесі кәмелетке толмаған бала немесе сот шешімімен әрекетке қабілетсіз деп танылған азамат болса, мұндай мекенжайға тіркеу тек ХҚКО арқылы жүзеге асырылады. Бұл азаматтардың құқықтарын қорғау және заңды жауапкершілікті нақтылау үшін қажет.
Онлайн тіркеудің тиімділігі
2025 жылдың басынан бері елімізде онлайн тіркеу қызметін пайдаланушылар саны айтарлықтай артты. Жыл басынан бері бұл қызметті шамамен 750 мың азамат рәсімдеген, бұл көрсетілетін қызметтердің жалпы көлемінің 70 пайыздан астамын құрайды. Бұл деректер жаңа жүйенің халыққа қолайлы, түсінікті әрі жылдам екенін көрсетеді. Онлайн қызметке көшудің арқасында мемлекеттік мекемелердегі жүктеме азайып, азаматтар уақытын үнемдеуге мүмкіндік алды.