Отбасылар бес санатқа бөлінеді: жәрдемақылар енді қалай есептеледі?

Қазақстанда 2027 жылдан бастап кейбір әлеуметтік төлемдерді тағайындау тәртібі өзгермек. Енді мемлекеттік қолдау кезінде адамның немесе отбасының тек табысы ғана емес, жалпы әлеуметтік жағдайы мен көмекке мұқтаждығы да ескерілетін болады.

Жаңа тәсіл бойынша отбасының әлеуметтік әл-ауқаты арнайы әдістеме арқылы бағаланып, азаматтар A, B, C, D және E деңгейлерінің біріне жатқызылады. Бұл ақпарат негізінен мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі деректер арқылы автоматты түрде қалыптастырылады.

Әлеуметтік әл-ауқат деген не?

Қарапайым тілмен айтқанда, мемлекет отбасының қаржылық және әлеуметтік жағдайын кешенді түрде бағалауды көздеп отыр.

Бұл үшін Цифрлық отбасы картасы пайдаланылады. Ол – әртүрлі мемлекеттік органдардың ақпараттарын біріктіріп, отбасының әлеуметтік жағдайын анықтауға мүмкіндік беретін цифрлық жүйе. Оның мәліметтері әлеуметтік көмекке мұқтаж азаматтарды анықтауға және кейбір мемлекеттік қызметтерді проактивті түрде ұсынуға негіз болады. Яғни азаматтан әр ақпаратты қайта-қайта қағаз түрінде жинау талап етілмей, мемлекеттік жүйелердегі мәліметтер негізге алынады.

Бес санат қалай бөлінеді?

Әлеуметтік әл-ауқаттың бес деңгейі белгіленген:

• А – жақсы деңгей: 1800 және одан жоғары балл;
• B – қанағаттанарлық деңгей: 730-1799 балл;
• C – төмен деңгей: 30-дан 729 балға дейін;
• D – дағдарыстық деңгей: 460-тан -29 балға дейін;
• E – мүшкіл деңгей: 459 балл және одан төмен.

Бұл жерде балл адамның немесе отбасының «жақсы» не «жаман» екенін бағалау үшін емес, әлеуметтік қолдауға қажеттілігін саралау үшін қолданылады.

Әдістемеде отбасының материалдық жағдайы мен әлеуметтік осалдыққа қатысты түрлі көрсеткіштер ескеріледі. Мысалы, кредиттік міндеттемелер бойынша 90 күннен астам мерзімі өткен берешек те есепке алынуы мүмкін.

Жәрдемақыға бұл қалай әсер етеді?

Ең маңызды өзгеріс – кейбір әлеуметтік төлемдерді тағайындау кезінде отбасының әлеуметтік әл-ауқаты ескеріледі.

Мемлекеттік органдардың түсіндіруінше, әл-ауқаты жоғары А және B санаттарына жатқызылған отбасыларға жекелеген әлеуметтік төлемдер берілмеуі мүмкін. Ал мемлекеттік қолдау әлеуметтік тұрғыдан көбірек мұқтаж азаматтарға бағытталады.

Бұл барлық жәрдемақы автоматты түрде тоқтайды дегенді білдірмейді. Әр төлемге қойылатын талаптар жеке нормативтік құжаттармен белгіленеді.

Қандай төлемдерге қатысты?

Жаңа тәсіл әлеуметтік қолдаудың бірқатар түріне әсер етеді. Олардың қатарында балалы отбасыларға берілетін төлемдер де бар. Мысалы:

• Бала тууына байланысты біржолғы жәрдемақы;
• Бала бір жарым жасқа толғанға дейінгі күтіміне байланысты жәрдемақы;
• басқа да әлеуметтік төлемдер мен жәрдемақылар.

Сонымен бірге декретке байланысты әлеуметтік төлем мен мемлекеттік жәрдемақыны ажыратып алған жөн. Жұмыс істейтін әйелдің жүктілік пен босануға байланысты әлеуметтік төлемі Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорына аударылған әлеуметтік аударымдармен байланысты. Сондықтан «2027 жылдан бастап барлық декреттік төлем бес санатқа байланысты есептеледі» деп айту әзірге дұрыс емес.

Мәліметтер ай сайын жаңартылады

Жүйенің тағы бір ерекшелігі – отбасының әлеуметтік жағдайы тұрақты түрде қайта қаралып отырады.

Цифрлық отбасы картасындағы ақпарат жаңартылып, соның негізінде азаматтың немесе отбасының әлеуметтік әл-ауқат деңгейі қайта анықталуы мүмкін. Мысалы, отбасының табысы, құрамы немесе басқа әлеуметтік жағдайлары өзгерсе, оның санаты да өзгеруі ықтимал.

Мұндай тәсіл отбасының бірнеше жыл бұрынғы жағдайына емес, қазіргі әлеуметтік жағдайына сүйенуге мүмкіндік береді.

Неліктен мұндай жүйе енгізіліп жатыр?

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің мәліметінше, негізгі мақсат – әлеуметтік көмектің атаулылығын күшейту. Яғни мемлекеттік қолдау барлығына бірдей қағидамен емес, отбасының нақты жағдайына қарай көрсетіледі.

Цифрлық карта арқылы мемлекет азаматтың әлеуметтік жағдайын автоматты түрде бағалап, көмекке мұқтаж отбасыларды ертерек анықтауды көздейді.

Маңыздысы – A-E санаттары әлеуметтік әл-ауқатты бағалау әдістемесінде бұрыннан қарастырылған. 2027 жылдан бастап олардың әлеуметтік төлемдерді тағайындау жүйесімен байланысы күшеймек.