2026 жылғы 28 қаңтардағы жағдай бойынша Үндістанның Батыс Бенгалия штатындағы эпидемиологиялық ахуал тұрақтанды. Ал Үндістанның Денсаулық сақтау министрлігіне қарасты NCDC орталығы былтырғы желтоқсан айынан бері Нипах вирусын жұқтырудың бар болғаны екі жағдайын ресми түрде растады, деп хабарлайды El.kz интернет порталы.
БАҚ-та «ондаған адам ауырды» деген ақпарат тарағанымен, науқастармен байланыста болған 196 адамның барлығының тест нәтижесі теріс шыққан. Ошақ оқшауланған. Соған қарамастан Таиланд, Сингапур және Непал әуежайлары күшейтілген бақылау режимін сақтап отыр. Мамандар Нипах вирусының әлеуеті әлі де қауіпті екенін ескертеді.
Үндістан үкіметінің ресми баспасөз хабарламасы мен әлемдегі індеттерді бақылап отыратын Outbreak News Today ресурсының мәліметінше, қазіргі таңда індеттің таралуы шектелген. Дегенмен сарапшылар қауіп әлі де барын жоққа шығармайды.
Нипах (Nipah virus, NiV) – зооноздық вирус. Табиғи тасымалдаушысы – жарқанаттар. Олар өздері ауырмайды, бірақ вирусты тасымалдайды. Алғаш рет бұл вирус 1998-1999 жылдары Малайзияда кеңінен тарады. Сол кезде індет шошқа өсіруші фермерлер арасында тіркелген: жарқанаттар тістеген жемістерді жеген шошқалар арқылы адамға жұққан. Сондай-ақ адам вирус жұққан жануардың сілекейі немесе зәрі тиген жемісті тұтыну арқылы, не науқас адаммен тығыз байланыс жасау арқылы да жұқтыруы мүмкін.
Ауру көбіне тұмауға ұқсас белгілермен басталады: қызу көтерілуі, бұлшықет ауруы, жөтел. Алайда вирус тез арада жүйке жүйесін зақымдап, миға шабуыл жасайды. Соның салдарынан жедел энцефалит дамып, құрысу, жайсыз сезіну байқалып, тіпті адам комаға түсуі мүмкін. Аман қалған науқастардың шамамен 20 пайызында ауыр неврологиялық салдар – созылмалы құрысу ұстамалары мен мінез-құлық өзгерістері кездеседі. Инкубациялық кезеңі әдетте 4 күннен 3 аптаға дейін созылады, сирек жағдайда 45 күннен кейін де белгі беруі мүмкін.
Қазіргі таңда Нипах вирусына қарсы арнайы ем де, ресми түрде мақұлданған вакцина да жоқ. Дәрігерлер тек симптомдық ем қолданады. 2024 жылдың соңынан бері бірнеше вакцина (оның ішінде Оксфорд әзірлемелері) клиникалық сынақтан өтіп жатыр, тәуекел топтарында тиімді нәтиже көрсеткенімен, әзірге реттеуші тарап бекітпеген.
Алаңдатарлық фактор:
- Өлім-жітім көрсеткіші жоғары: Нипах вирусынан болатын өлім деңгейі 40-75 пайыз аралығында.
- Мутация қаупі бар: ол парамиксовирустар тобына жатады (қызылша вирусы да осы топта). Ғалымдар вирус ауа арқылы тез таралатын қасиетке ие болуы мүмкін деп қауіптенеді.
- Пандемиялық әлеуеті бар: Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы Нипахты басым бақылаудағы патогендер тізіміне енгізген. Себебі оның мінез-құлқы мен таралу динамикасы толық болжанбайды.
Ал мамандарды Калькуттада тіркелген екі жағдай емес, вирустың кез келген уақытта эволюциялық өзгеріске ұшырау ықтималдығы алаңдатып отыр.
Қазіргі аймақтық жағдай (2026 жылғы қаңтардың соңы):
- «Қызыл аймақ» (эпицентр): Батыс Бенгалия штаты, әсіресе Калькутта маңы.
- «Сары аймақ» (жоғары бақылау): Керала штаты, Бангладештің ауылдық өңірлері (желтоқсан-сәуір маусымында құрма шырынын жинау кезеңі).
- Күшейтілген тексеріс аймақтары: Таиланд, Сингапур және Вьетнам әуежайларында Үндістаннан келетін рейстерге санитарлық бақылау күшейтілген, кешігулер болуы мүмкін.
Сапар кезіндегі сақтық шаралары:
Осы өңірлерге барып жатсаңыз, мына сақтық шараларына мән беріңіз:
- шикі пальма шырынын ішпеңіз, жемістерді міндетті түрде қабығынан тазалап жеңіз. Ашық ыдыста жиналған шырынға жарқанаттар жиі қонады. Тек бөтелкедегі немесе қайнатылған сусындарды пайдаланыңыз.
- жарқанаттар көп жиналатын орындарға бармаңыз: үңгірлер, ескі ғимараттар, жеміс бақтары.
- қолды жиі сабындап жуыңыз. Вирус сыртқы ортада ұзақ сақталмайды, қарапайым гигиена талаптарын сақтау арқылы да вирусты жұқтырудың алдын алуға болады.
Егер Батыс Бенгалия, Керала немесе Бангладештен оралғаннан кейін 21 күн ішінде қызу көтеріліп, қатты жөтел басталса, дереу дәрігерге қаралып, сапар жайлы міндетті түрде хабарлаңыз. Бұл сіздің де, айналаңыздағы адамдардың да қауіпсіздігі үшін қажет.