Nature журналы дәстүрлі Nature’s 10 тізімін жариялады. Редакцияның бағалауынша, оған 2025 жылы ғылымның дамуына елеулі үлес қосқан он адам енді. Жыл сайын дайындалатын бұл интерактивті жоба космология мен океанологиядан бастап, қоғамдық денсаулық сақтау, генетикалық терапия және жасанды интеллектке дейінгі негізгі ғылыми бағыттардағы басты үрдістерді нақты адамдардың тағдыры мен еңбегі арқылы көрсетеді, деп хабарлайды El.kz интернет порталы.
Тізімге кімдер енді?
Сьюзан Монарес – АҚШ-тың Ауруларды бақылау және алдын алу орталығының (CDC) бұрынғы директоры, қоғамдық денсаулық сақтау саласындағы беделді қорғаушы. Ол саяси қысымға қарамастан, вакцинация мен денсаулық сақтау саласында ғылыми дәлелдерге негізделген саясатты қорғауға тырысты. Nature оны денсаулық сақтау жүйесіндегі ғылыми адалдық үшін күрестің символы ретінде атап өтті.
Ачал Агравал – Үндістандағы университеттерде ғылыми мақалалардың негізсіз кері қайтарылу мәселесін ашық көтерген математик. Ол ғылыми этика бұзушылықтары туралы қоғам назарын аударып, нәтижесінде елдің ғылыми мекемелерін бағалау жүйесіне өзгерістер енгізілуіне ықпал етті.
Тони Тайсон – Чилиде орналасқан Вера Рубин обсерваториясының жобасын жасаған көрнекті физик. 2025 жылы оның командасы алғашқы суреттерді алып, телескоптың аппараттық және бағдарламалық жүйелерін жетілдірумен айналысты. Соның арқасында мыңдаған галактика айқын көрініс тапты. Бұл обсерватория қара материя, аса жаңа жұлдыздар мен Ғалам құрылымын зерттеуде тың деректер береді деп күтілуде.
Прешес Матсосо – жаһандық денсаулық сақтау саласының сарапшысы. Ол болашақ пандемиялар кезінде елдер арасындағы ынтымақтастықты күшейтуге бағытталған алғашқы халықаралық пандемия келісімін әзірлеуге маңызды үлес қосты.
Сара Табризи – Хантингтон ауруын емдеу бағытындағы жетекші невролог. Ол гендік терапия бұл нейродегенеративті дерттің дамуын баяулатуы мүмкін екенін көрсеткен клиникалық зерттеулерді басқарды.
Мэнгран Ду – мұхиттың аса терең қабаттарын зерттеуші ғалым. Ол командасымен бірге шамамен 9 шақырым тереңдікте тіршілік ететін жануарлар экожүйесін алғаш рет анықтап, экстремалды ортадағы өмір туралы түсінігімізді кеңейтті.
Лучано Морейра – ерекше жоба авторы, жәндіктер фабрикасының негізін қалаушы. Ол Wolbachia бактериясымен зақымдалған масаларды өсіріп, оларды Бразилия қалаларына жіберу арқылы денге сияқты қауіпті вирустардың таралуын тежеуге атсалысып жүр.
Лян Вэньфэн – DeepSeek компаниясының негізін қалаған технолог-инноватор. Ол қолжетімді әрі қуатты үлкен тілдік жасанды интеллект моделін ұсынып, ЖИ-ді ғылым мен өзге салаларға жедел енгізуге ықпал етті.
Ифат Мербл – иммунология және жүйелік биология саласындағы зерттеуші. Ол жасушалардағы протеасомалардың жаңа қызметін анықтап, олардың антимикробтық пептидтер түзуге қатысатынын дәлелдеді. Бұл жаңалық иммундық жүйенің жұмысын тереңірек түсінуге және жаңа емдеу тәсілдерін дамытуға жол ашады.
Кей Джей Малдун – CRISPR-терапияны алғаш қабылдаған сәби. Алты айлық балаға жеке дара бейімделген генді редакциялау емі жасалып, бұл медицинадағы үлкен серпілістің символына айналды.
Бұл нені білдіреді?
Nature’s 10 тізімі 2025 жылы ғылымда қандай бағыттардың алдыңғы қатарға шыққанын айқын көрсетеді. Олардың қатарында дербестендірілген генетикалық медицина, болашақ пандемияларға дайындық, ғылыми адалдық үшін күрес, ғарыштық инфрақұрылымды дамыту және Жердің экстремалды экожүйелерін зерттеу бар.
Тізімге ғалымдармен қатар шенеуніктер, белсенділер, инженерлер және тіпті ем қабылдаған сәби енгізілуі – қазіргі ғылыми күн тәртібін тек іргелі жаңалық авторлары ғана емес, ғылымға жағдай жасап, оны практикада іске асыратын және жаңа емдеу әдістерін алғаш сынайтын адамдар да қалыптастыратынын көрсетеді.
Nature нұсқасы бойынша 2026 жылы назар аударатын тұлғалар:
– Рейд Уайзман – NASA-ның Artemis II миссиясының командирі;
– Джорджина Лонг – аустралиялық онколог-дәрігер;
– Амаду Салл – Дакардағы Пастер институтының вирусологы;
– Элис Сян – Sony AI компаниясындағы жасанды интеллектті басқару жөніндегі жетекші;
– Колетт Делавалла – Stand Up for Science қозғалысының негізін қалаушы.